„ЦРТА“: На Балканот, медиумите во Македонија најмногу цитираат „неименувани извори“


Белград, 16 август, 2018 - 12:52 (META) 

Најголем број медиумски објави без цитирање извор имало во Србија, а најголем број на објави со цитирани „неименувани извори“ имало во Македонија, односно, такви биле дури 43 отсто од објавите, покажува истражувањето на српската невладина организација „ЦРТА“ спроведено од 14 мај до 10 јуни оваа година.

Интересно е дека, според истражувањето, присутноста на Русија во медиумите е најмало во Македонија во однос на Србија и Црна Гора, па и во Босна и Херцеговина.

Медиумски објави во Србија на кои не им е познат изворот најчесто се насочени про-руски и анти САД, а во Македонија најчесто се про-ЕУ, а во тој период немало про-руски објави.

Премиерот Зоран Заев бил најцитираниот политичар во Македонија во мај и јуни.

Во истражувањето бил применет компаративен пристап на Црна Гора, Македонија, Босна и Херцеговина и Србија на 5.553 медиумски објави од дневни весници, портали, информативни и утрински програми, а анализирани биле теми како политика, војска и вооружување, економија, Косово, култура, човекови права и здравство.

Клучна тема во Македонија во тој период била политиката, каде што ЕУ, САД и НАТО повеќе се присутни во позитивно светло (39%), отколку во негативно (20%).

Втора по застапеност тема била војската, а трета економијата.

За време на самитот ЕУ и Западен Балкан одржан на 17 мај, во Македонија медиумите најчесто заземале про ЕУ став (41%), ЕУ неутрално се известувало во 30 отсто од случаите, додека анти ЕУ се известувало во 12 проценти.


Владата на Груевски потрошила најмалку 19 милиони евра за книги што не се користат и скапуваат во магацини (I дел)


Скопје, 8 јули, 2018 - 13:55 (META) 

Илјадници лошо преведени книги од помпезно насловениот проект на владата на Груевски „1.050 книги“ скапуваат по влажни магацини. Деветнаесет милиони евра завршија во темните депоа во Скопје и Гостивар. „Порталб.мк“ влезе во мемливите депоа полни со лошо преведени и преплатени книги за кој никој сега не презема одговорност и нема идеја што да прави.

Автор: Фатбарда Цури

770 наслови се печатени во тираж од 1.000 примероци по книга и најмалку 19 милиони евра народни пари се потрошени преку десетгодишниот владин проект „Превод на 1.050 стручни и научни книги и учебници од кои се учи на врвните универзитети“ реализиран од Владата на Република Македонија во периодот 2008 – 2017 година, покажува истражувањето на „Порталб.мк“.

Иако целта на проектот беше литературата да ја користат студентите во Македонија, таа намерно или ненамерно е промашена – повеќето од книгите не се користат поради спорниот превод и бројните грешки.

Неколку десетици илјади примероци се наоѓаат во нечист и неуреден магацин на Министерството за образование и наука во Гостивар и уште десетици илјади други во исти услови во магацините на Министерството за култура во Скопје.
За неколку стотици примероци нема ни трага ни глас, не се знае ни што се е објавено затоа што нема соодветна евиденција.

Исто така, постои сомнеж за бројни прекршувања на Законот за јавни набавки. На тендерите добивале фирми кои биле партиски донатори.

„Порталб.мк“ открива дека првично била планирана само една фаза за превод на 500 наслови, но како минувале годините, бројот на наслови се зголемил.

Проектот, кој низ годините е преименуван во различни имиња поминал низ три фази:
• Прва фаза: чини околу 323.167.240 денари (5.254.752 евра), бројката може да биде поголема бидејќи недостига тендерската документација за 280.000 книги;
• Втора фаза: 678.411.405 денари (10.984.656 евра)
• Трета фаза: 182.500.000 денари (2.954.991 евра)
• Вкупно три фази: 1.184.078.640 денари или 19,172,284.89 евра.

ПРВА ФАЗА – Многу министерства, фали тендерската документација Како што дознава „Порталб.мк“, проектот започнал во 2008-та година кога Секретаријатот за европски прашања на чело со Ивица Боцевски (сега амбасадор во Бразил) се обврзал да го координира процесот. Според планот на Боцевски, морало да се спроведат тендерски процедури во 16 министерства, но иако побаравме од сите, документи од тендерите добивме само од 6 министерства. Планот бил да се објават 500 наслови во 1.000 примероци, вкупно 500.000 книги, но досега, документи има за само 220.000 објавени примероци од книги од ова фаза. Никој од Секретаријатот, Владата и министерствата, иако ги контактиравме повеќе пати, нема информации што се случило со останатите планирани 280 наслови. На нашите прашања зошто се објавени 220 а не 500 наслови, дали имало тендерска постапка, дали се потрошени пари, ни одговорија дека „немаат документи“ и „немаат евиденција“, а од Бирото за јавни набавки ни кажаа дека немат информации во нивниот систем за тендери направени за ова намена.

Преку Законот за пристап до информации од јавен карактер на кои позитивно одговорија овие 6 институции, „Порталб.мк“ дозна дека само за 220 наслови (од вкупно 500) се потрошени 323.167.240 денари или 5,254.752 евра. Најскапиот наслов е финансиран од МОН со 2.625.165 денари, а најевтиниот од Министерството за екологија (МЕ) со 495.705 денари.

ВТОРА И ТРЕТА фаза: Владата нарачател, МОН изведувач

Според документите кои што ги обезбеди „Порталб.мк“ втората фаза на владиниот проект „Превод на 1.050 стручни и научни книги и учебници од кои се учи на врвните универзитети“ започнала во 2009 година и се реализирала само од МОН. Ова фаза опфаќа две тендерски постапки, едната во 2009 година, а втората во 2010. Преведени и печатени се 500 наслови во 1.000 примероци, вкупно 500.000 книги. За ова намена, МОН потрошил околу 700 милиони денари за двата тендери, поточно 673.905.398 денари. Иако со помал број на наслови во споредба со претходните фази, третата фаза чини 182.500.000 денари или околу 3 милиони евра (2.977.161 евра). Преведени и печатени се 50 наслови во 1.000 примероци, вкупно 50.000 книги.

Во ова фаза променет е и пристапот во однос на насловите кои требале да се преведат. Ако во првите фази се преведоа книги од Франција и Велика Британија, тендерот на последните 50 наслови предвидува: „Превод со откупени авторски права, стручно редактирање, лектура, компјутерска обработка, печатење и дистрибуција на 50 книги на кои се користат во 10 најдобри универзитети во светот според Шангајската листа за 2015 година“.

Од вкупната бројка на насловите од сите три фази 205 наслови се на албански јазик.

Магацинот во Гостивар: илјадници книги се чуваат во нечист и влажен простор

„Порталб.мк“ на 9 март оваа година го посети магацинот во Гостивар каде што се чуваат примероците од книгите на албански јазик. Магацинот е во многу лоша состојба, има влага и прашина, валкан е и пренатрупан со книги од 2009 до 2017 година за кои не се води никаква евиденција. Книгите се речиси ставени на земја и не се наредени по никаква основа, ниту алфабетска, а нема ни ознаки која книга на која фаза припаѓа. Обичниот граѓанин не може да знае дека во овој магазин се чува еден „капитален проект” и дека му припаѓа на една државна институција, која троши народни пари – нема табела со ознаки. Во него има околу 25.000 примероци од насловите кои не се распределени во ниедна институција. Од МОН кои ни ги отворија вратите на магацинот, немаат одговор зошто овие книги се неупотребливи и оставени на овој начин и за одговорноста што треба да се сноси за оваа штета. Тие не известија дека уште десетици илјади други книги во исти услови се наоѓаат во магацините на Министерството за култура во Скопје.

Неколку десетици книги биле испратени на Државниот универзитет во Тетово (ДУТ), ни потврди портпаролот Селам Сулејмани, но не прецизираше колку точно наслови биле дадени од МОН. Книги од овој проект нема ниту Универзитетот „Мајка Тереза“, ниту Универзитетот на југоисточна европа, ниту на Балканскиот Универзитет, ни потврдија портпаролите од овие три универзитета.

Ревизорот: МОН продолжил да ги крши законските одредби за јавни набавки

За проект што траел 10 години, се направени само две ревизии, и тоа генерално за работата на Министерството за образование и наука, едната во 2010 година, а втората во 2016 година. Ревизијата наведува дека МОН ги прекршило законските одредби како што се: обезбедување конкуренција, еднаков третман на конкурентите, недискриминација, транспарентност, рационално и ефикасно користење на средствата, како и распределба на средствата според договорот за јавната набавка.

„За време на ревизијата беа забележани повреди на тендерските одредби од страна на издавачките куќи, особено во делот на доставување на објавените книги. Издавачките куќи не се третирани исто, на некои им е даден подолг временски период, а на некои пократок. Исто така, увидено е дека го се надминал двомесечниот рок за откупување на авторските права, иако МОН за тоа платило однапред. Согласно член 27 од Законот за јавни набавки, се гледа дека МОН го прекршил на законот бидејќи потпишал договор за јавна набавка со пониска вредност. Набавките беа направени и преку склучување договор со издавачките куќи без јавен конкурс во износ од 2.368.000 денари“ се вели меѓу другото во ревизорскиот извештај за работата на Министерството за образование во периодот 2008 – 2009.

Во ревизијата направена во 2016 година, кога на чело на Министерството за образование и наука беа Абдулаќим Адеми (2014 – 2016) и Пиштар Луфтиу (2016 – 2017), се вели дека препораките од ревизијата направена во 2010 година не биле земени предвид и дека МОН продолжил да ги крши законските одредби за јавни набавки.

„Не се води евиденција за примените и издадените книги/учебници од проектот 500 научни и професионални книги, нема склучено договор за примопредавање со државните институции, органи и установи на РМ на кои што истите им се издадени, не е обезбедена доверлива документација врз основа на која би се евидентирале трошоците на проектот, не е почитуван во целост Законот за јавни набавки при набавка на книги и услуги не бил целосно почитуван и за 2009 година не е дадена јасна слика за финансискиот извештај“, се вели во ревизорскиот извештај.

Исто така, проблемот со неуредниот магацин во Гостивар е наведен и во извештајот на Државната ревизија за 2016-та година.

„Во магацинот каде што се доставуваат книгите/учебниците не се води целосна евиденција за примените и издадените наслов/учебници на државните институции, органи и установи на РМ, со што Министерството нема податок за вкупниот број на примени и издадени наслов/учебници“.

Сепак, и по две години од МОН нема никаков список на институциите кои добиле книги и од која издавачка куќа.

„Порталб.мк“ побара став од Министерството за образование и наука за наодите на ревизијата, оттаму поранешната министерка Рената Дескоска изјави кратко дека „Се прави внатрешна ревизија. Но, тоа е внатрешно. Ако откриеме нешто, тогаш ќе ја известиме јавноста„. (10.04.2018)

Оваа новинарска истражувачка сторија е поддржана од Фондацијата Отворено општество – Македонија. Содржината е единствена одговорност на авторот и на ниту еден начин не може да се смета дека ги изразува гледиштата и ставовите на Фондацијата Отворено општество – Македонија.


Владата на Македонија најдобра во регионот според индексот на отвореност на институциите


Скопје, 3 јули, 2018 - 17:04 (META) 

Според најновото истражување, Владата на Македонија покажа 75,61% отвореност и најдобри резултати во регионот и пораст од 23,27% во споредба со изминатиот период. Истражувањето е направено преку Индексот на отвореност, дизајниран според единствена Методологија за мониторинг која одговара на потребите и препораките за земјите од Западен Балкан.

Ова истражување за отвореноста, отчетноста и транспарентноста на институциите во Македонија и 5 држави во регионот е спроведено во периодот од декември 2017 – до крај на февруари 2018 година.

За разлика од ова, во првото истражување Владата беше на последно место со само 52,34% на отвореност во текот на 2016 година.

Индексот на отвореност е композитен показател, којшто го определува степенот на отвореност на владите од Западен Балкан кон граѓаните и општеството и е создаден со цел да дефинира до кој степен граѓаните од Западен Балкан добиваат погодни и разбирливи информации од институциите.

Action

За да се измери степенот на институционалната отвореност се следеа меѓународните стандарди, препораки добиени од повеќе ЕУ извештаи за земјите од регионот, како и примери на добри практики. Институциите се оценуваа според посебни квантитативни и квалитативни показатели, како на пример: пристап до информации на официјалните веб-страници на институциите, квалитетот на правната рамка за одделни прашања, други извори на информирање на јавноста, објавени податоци за работењето на институцијата, јавните набавки, информации за трошењето на јавни пари, и т.н.

– Резултатите од мерењето на отвореноста на институциите во рамките на проектот ACTION SEE покажуваат дека препораките од минатогодишниот извештај биле корисни за институциите и дека дел од нив се имплементирани. Тоа се гледа и од напредокот што го бележат сите држави опфатени со проектот во степенот на отвореност на институциите.  Посебно ме радува што Македонија веќе не последна во регионот и дека имаме најотворена влада. Индексот на отвореност исто така покажува дека сме сепак далеку од нивото на земјите членки на ЕУ и дека преостанува уште многу работа за да го достигнеме тоа ниво. Нашата улога како НВО е да го следиме процесот, да дадеме препораки и да се вклучиме во надминувањето на предизвиците поврзани со отвореноста на државните институции – изјави Бардил Јашари, извршен директор на Фондацијата за интернет и општество „Метаморфозис“ и проект менаџер на проектот ACTION SEE.

Според Лилјана Пецова – Илиеска, проектен координатор на ACTION SEE, општата слика која ја добивме преку Индексот е дека всушност имаме одреден напредок во рамки на институциите, во делот на извршната власт, но и голем пад на степенот на отвореност во делот на судство, правосудните органи и локалната власт.

– Далеку сме од комплетен напредок по основ на отчетност и интегритет. Ние и понатаму ќе бараме од институциите континуирана имплементација на заложбите за транспарентност и важно е дека мониторингот ќе продолжи со трета фаза од декември 2018 до крај на февруари 2019 година. Следува период на презентација на резултатите кај сите засегнати страни и дистрибуирање на препораки за добро владеење, преку дефинирање на конкретни чекори што треба да ги преземат институциите – вели Пецова – Илиеска.

Министерот без ресор задолжен за комуникации, отчетност и транспарентност Роберт Поповски, денеска се сретна со претставници на „Метаморфозис“, предводени од програмскиот директор Филип Стојановски и истакна дека Македонија настојува да биде лидер во транспарентност, отчетност и одговорност, не само во регионот, туку и многу пошироко.

Во однос на одделните принципи – институциите кај нас покажуваат добри резултати во објавувањето на информации од областа на слободен пристап до информации, делумно добри за информации за јавните набавки, а најмалку добри од областа на извештаи за работењето, евалуација на буџетската и финансиската транспарентност, следливост на стратешки документи, и т.н.

Истражувањето е спроведено во рамките на проектот ACTION SEE – одговорност, технологија и мрежа на институционална отвореност во Југоисточна Европа, со поддршка од Европската Унија, кој го спроведува Фондацијата „Метаморфозис“, заедно со други партнери од регионот.


Анкета: 42,6 отсто не ја оправдуваат одлуката на МПЦ-ОА да побара од БПЦ да и биде мајка-црква


Скопје, 13 март, 2018 - 13:02 (META) 

Двете најголеми верски заедници МПЦ-ОА и ИВЗ имаат големо влијание врз политиката, покажува истражувањето „Религија-Политика-Општество: Влијанието на Религијата во Политиката и Општеството” на Фондацијата „Конрад Аденауер“ во соработка со Институтот за Политички истражувања-Скопје и молитвеникот за информации Религија.мк.

Поголемиот дел од анкетираните – 42,6 отсто не ја оправдуваат одлуката на МПЦ-ОА да побара од БПЦ да и биде мајка-црква, додека овој потег на МПЦ го поддржуваат 35,4 отсто од граѓаните.

Високи 89,1 отсто од граѓаните сметаат дека МПЦ-ОА не треба да отстапи од барањето за автокефален статус, а 42,1 процент сметаат дека Српската православна црква (СПЦ) треба да биде првата црква која ќе го признае автокефалниот статус на МПЦ-ОА наспроти 18,6 отсто кои сметаат дека тоа треба да биде бугарската.

На прашањето, дали има и колкаво е влијанието на МПЦ-ОА врз политиката 33 отсто од испитаниците одговориле дека МПЦ-ОА има големо влијание, 32,2 отсто сметаат дека има мало влијание, а дека нема влијание сметаат 26.6 отсто од анкетираните.

Дека ИВЗ има големо влијание врз политиката сметаат 46,2 отсто од граѓаните, 20,3 отсто сметаат дека има мало влијание, а дека нема влијание мислат 21,3 отсто од испитаниците.

Мислењата се поделени на прашањето, дали верски претставници треба да присуствуваат на камен-темелник или отворање на државни објекти, па така резултатите покажуваат дека 47 отсто од граѓаните сметаат дека не треба, а 42,6 отсто сметаат дека треба.

Повеќе од половина од испитаниците – 52,6 отсто сметаат дека црквите и верските заедници треба да бидат повеќе активни во социјалниот живот во општеството, а 27,5 проценти сметаат дека треба да бидат помалку активни.

На прашањето дали покрај државата и верските заедници би требало да отвораат домови за деца без родители или болници за социјално загрозени 81,2 отсто од анкетираните одговориле потврдно а само 10,8 отсто дека не се согласуваат.

Високи 75,9 отсто од граѓаните сметаат дека во Македонија во моментов има доволно верски објекти.

Анкетата била спроведена на национално ниво во текот на месец јануари оваа година на 1.107 испитаници.


ААВМУ промовираше спотови против сексизмот во медиумите


Скопје, 1 март, 2018 - 16:45 (META) 

Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги (ААВМУ) денеска промовираше ТВ и радио спотови против сексизмот во медиумите и истражување за родот во телевизиските програми во 2017 година.

Истражувањето за застапеноста на родот во телевизиските програми се состои од две анализи – едната за родовите прашања во програмските концепти и содржини на дневно-информативните емисии на телевизиите на национално ниво, а другата на начинот на прикажување и претставување на жените и мажите во рекламите.

Наодите од истражувањето покажуваат дека темите кои можат да бидат обработувани од родов аспект не се препознаваат од новинар(к)ите и од ТВ куќите, а родовите прашања и теми имаат ниско ниво на застапеност во дневно-информативните изданија, заклучува студијата.

Мажите, носители на високи јавни функции, се јавуваат во повеќе различни прилози на ниво на дневно издание на вестите, најчесто во улога на соговорници, а продолжува и трендот на користење машки граматички род како универзален во претставувањето на професиите и функциите.

Генерално, медиумите, темите поврзани со родот ги третираат неутрално, но, се забележува делумно позитивен тренд онаму каде што бројот на уреднички е поголем, е едно од сознанијата од оваа студија.

Во однос на рекламите, забележливо е дека постои одредена изедначеност во поглед на застапеноста на мажи и жени актер(к)и, додека во поглед на нараторството забележлива е доминација на машкиот глас кај домашните и кај странските.

Во рамки на медиумската кампања „Сексизмот понижува“ се презентирани два телевизиски и еден радио спот, чија цел е подигнување на свеста кај јавноста и кај медиумските работници за важноста на родовата еднаквост и надминување на родовите стереотипи и предрасуди.


Сопки на патот кон слободниот пристап до информации


Скопје, 23 февруари, 2018 - 10:13 (META) 

Новинарите, организациите и граѓаните кои поднесуваат барања за слободен пристап до информации се соочуваат со бројни сопки на патот кон добивање на информацијата од јавен карактер. Владата најави менување на Законот за слободен пристап до информации со што граѓаните очекуваат олеснување на пристапот до информациите од институциите.

Пишува: Кристина Озимец – ПИНА

Бројот на вработени во Одделот за односи со јавност во Министерството за внатрешни работи е класифицирана информација и тоа под степен „Строго доверливо“. Вака барем тврдат од МВР откако за потребите на една тема преку барање за слободен пристап до информации ја побаравме бројката на вработени во Одделот за односи со јавност во МВР во 2016 и 2017 година.

Во однос на бројот на вработени во Одделот за односи со јавност и стратешки прашања, Ве известуваме дека не сме во можност да одговориме на Вашето прашање бидејќи одговорот претставува дел од Актот за систематизација на работни места во Министерството, кој акт со закон претставува класифицирана информација со степен на класификација „Строго доверливо, се вели во одговорот на оваа институција.

Ваквиот одговор неизбежно покренува прашања како е можно податокот колку луѓе работат односи со јавност во едно од министерствата да претставува некако класифицирана или доверлива информација. Ова е еден од примерите со кој се остава впечаток дека институциите понекогаш бараат дупки во Законот за слободен пристап до информации, со кој ќе го отежнат патот до информацијата за барателот, наместо да му обезбедат целосни одговори на поднесеното барање. Иако голем број од институциите навремено и целосно одговараат на поднесените барања, новинарите, организациите и граѓаните кои поднесуваат Барања за слободен пристап до информации секојдневно се соочуваат со бројни сопки на патот кон добивање на информацијата од јавен карактер. Доцнење со одговори, целосно игнорирање на поднесените барања или пак необезбедување на одговорите се дел од проблемите кои ги имаат барателите на информации.

Центарот за граѓански комуникации е организација која годишно поднесува најголем број барања за слободен пристап до информации од јавен карактер, за да ги обезбеди потребните информации и податоци за нивните истражувања.

Во 2017 година тие имаат поднесено речиси 1.000 барања, а процентот на добиени одговори се движи околу 70%.

Оние институции коишто не одговараат, не нѐ одбиваат туку едноставно молчат по нашите барања. Значајно е да се има предвид дека ако оставиме само на институциите, односно на она што ќе го примиме од нив како одговор, без да ги контактираме и потсетуваме – овој процент ќе биде значително помал. Кога ќе испратиме барање, на истекот на рокот се јавуваме и ги прашуваме институциите до каде е одговорот. Исто така ако добиеме нецелосен одговор, повторно се јавуваме и се обидуваме `спогодбено` да ги добиеме информациите што недостасуваат. Дури ако не успеат овие начини на директна комуникација, и откако ќе најавиме дека ќе се жалиме, доставуваме жалба до Комисијата за заштита на ова право на слободен пристап до информациите од јавен карактер, која натаму ги задолжува институциите да ни ги достават бараните информации. Одреден мал процент од имателите, сепак, не постапуваат ниту по решението на комисијата и тука завршува целата постапка. Ако се направи споредба, сигурно дека може да се рече дека институциите на локално ниво, пред сѐ општините, стојат подобро не само од аспект на одговарање, туку и на рокот во којшто одговараат. За разлика од нив, дел од министерствата постојано смислуваат начини за да не одговорат целосно или на време на нашите барања“, вели Герман Филков од оваа организација. Тие најчесто бараат информации поврзани со трошењето на јавните пари, па велат дека некои институции прават обиди да не одговорат на нивните барања измислувајќи разни причини зошто сметаат дека тие информации не се од јавен карактер. Други ги упатуваат на Електронскиот систем за јавни набавки или на други места каде што тие информации, всушност, не се содржат. Трети одговараат делумно, за она за што тие мислат дека треба да одговорат, по нивни сопствен избор, вели Филков.

– Интересно е што кога некоја институција се обидува на ваков или на онаков начин да избегне да ни ја даде бараната информација, речиси секогаш зад тоа стои нешто што сака да го сокрие. Кога, на крајот, ги добиваме тие информации, сфаќаме веднаш зошто не сакале да ни ја дадат бараната информација. Помал број институции, од друга страна, некогаш ни доставуваат и многу повеќе информации од оние што ги бараме – додава тој.

Истражувачката новинарка на БИРН Македонија, Мери Јордановска, вели дека најголемиот проблем во користењето на Законот се роковите.

Додека да добиеме одговор од институциите, веќе сме заборавиле што сме прашале. Рокот од 30 дена истекува, па додека да поднесеме жалба, па додека комисијата се изјасни, понекогаш поминуваат месеци. Освен тоа, на комисијата и се врзани рацете ако одредена институција не одговори на барањето. Може да ги задолжи да одговорат, но доколку не одговорат, тие можат само да притискаат, па оставени сме на милост и немилост на тоа дали комисијата ќе успее да ни обезбеди одговоп, вели Јордановска.

Наместо кај новинарите што пратиле барање, информацијата отишла кај други новинари

Од Центарот за истражувачко новинарство СКУП Македонија за ПИНА велат дека новата влада во овој период постапува, генерално, навреме во однос на нивните прашања.

Претежно се работи за прашања поврзани со минатата власт. Појасна слика ќе имаме во наредниот период, кога ќе бараме отчет за работата на оваа Влада. Инаку, во неколку случаи досега ни се случило нашите одговори да бидат предмет на прес-конференции, посебно на теми поврзани со репрезентација во министерствата. Или пак, нашите одговори да завршат во рацете на други новинари, а нас да ни се одговори дека министерството не располага со таква информација. Исто така, нè зачуди и потегот на едно министерство, кое јавно го објави одговорот на нашето барање, со името и презимето на барателот на информацијата, што не беше вообичаена пракса на минатата власт. Сакаме да потенцираме дека со ваквата пракса се демотивираат истражувачките новинари, чиј фокус е да истражуваат, да собираат документи и податоци и да ги дадат на увид на јавноста со цел да се разоткрие коруптивно однесување во институциите, а за сметка на тоа да се подобри животот на граѓаните, велат од СКУП.

И новинарката Јордановска имала слично искуство додека ги работеле сториите за тоа колку пари потрошиле поранешните министри за ресторански и угостителски услуги во текот на 2016 година.

Во мај минатата година испративме барања до секое министерство, уште додека беа на власт министрите од ВМРО-ДПМНЕ, а непосредно пред да си заминат од функциите. Очекувано, навремен одговор не добивме од никој, освен од Министерството за информатичко општество и администрација, односно од тогашната министерка Марта Томовска, со прецизни одговори за тоа каде и како се трошеле парите за репрезентација. Долготраен беше процесот да добиеме одговори од другите министерства – поднесувавме жалба, по жалба, по жалба. Кога новите министри стапија на функциите, одговорите почнаа да пристигнуваат, но дел од нив никогаш не ги објавивме, бидејќи некои министерства прво фотокопиите за репрезентативни трошоци ги доставуваа до свои „блиски“ медиуми, а дури утредента нам. И сега замислете какво е чувството, нешто што како новинар го барате со месеци, според сите законски процедури, прво да биде доставен до медиум близок до новата власт, а подоцна до БИРН, иако тие медиуми воопшто немале поднесено ниту барање за пристап до информации од јавен карактер. Колку за пример, за едно од барањата ни беа доставени стотици страници од документи, а еден ден претходно, главната информација од тие документи, беше објавена на еден веб-портал, па оттаму беше комплетно безначајно ние потоа да ја објавуваме комплетната анализа, кога клучната информација веќе беше објавена. Конкуренцијата е квалитетна и пожелна, но нелојалната конкуренција и начинот на кој постапуваа дел министерства беа разочарувачки во овој случај, кој докажа дека се уште опстојува синдромот на „наши“ и „ваши“ медиуми, вели Јордановска.

Законот не е генерално лош, но се бараат начини да се изигра

Според Филков, законот којшто е на сила повеќе од една деценија, генерално, не е лош закон, но се чини дека одделни иматели на информации од јавен карактер се обидуваат и им успева и него да го изиграат, а притоа да не сносат никаква последица.

Главните измени коишто треба да се направат во насoка на поцелосно остварување и унапредување на примената на правото на пристап до јавни информации се скратување на рокот, проширување на списокот со опис на информациите од јавен карактер и проширување на надлежностите и зајакнување на комисијата за заштита на ова право. Потребна е промена на членот 21 став 1 од Законот, односно скратување на рокот за одговор на барањата за пристап од сегашните 30 календарски денови на 15 работни денови. Во моментов, нашиот Закон предвидува еден од најдолгите рокови за доставување на побараните информации а со намалувањето на рокот законот би се усогласил со дел од европските држави (Хрватска, Чешка, Унгарија, Србија, Босна и Херцеговина, Молдавија, Латвија, Косово итн.), како и со институциите на Европска Унија, вели Филков и додава дека земји како Португалија и Романија имаат рок од 10 работни денови за одговор на барањата.

Владата во следниот период најави менување на Законот за слободен пристап до информации со што граѓаните, а особено новинарската заедница очекуваат олеснување на пристапот до информациите од институциите.

Од Самостојниот синдикат на новинари и медиумски работници – ССНМ, врз основа на анализата и искуството на своите членови доставиле предлози за измена на Законот за слободен пристап до информациите од јавен карактер. Тие предлагаат зголемување на обемот на иматели на информации од јавен карактер со политичките партии и верските организации и намалување на рестриктивноста на Законот и воведување на потврда за спроведен обврзен тест за штетност како задолжителна постапка пред да се одбие барањето.

Ова подразбира измени во член 3 и 6 каде обврзноста е наложена, но тој што одлучува има дискреционо право да решава кој интерес е поважен. Потребно е засилување на барањето за обврзна транспаретност на институциите преку нивните веб страници со објавување на: сите законски и подзаконски акти релевантни за институцијата, статистички податоци за својата работа, извештаите за работата кои ги поднесуваат до органите надлежни за нивна контрола и надзор како и сите информации од јавен карактер, потоа намалување на рокот од 30 на 15 календарски дена за доставување на бараната информација и зголемување на ингеренциите на Комисијата со одредба дека таа води прекршочна постапка и спроведува прекршочни санкции во согласност со овој закон и закон за прекршочна постапка, се вели во барањата на новинарскиот синдикат.

Бесим Шаќири од Министерството за правда не одговори на нашите прашања за измените на Законот за слободен пристап до информации и започнувањето на процесот на менување на законот, иако неколку пати вети дека наскоро ќе ни ги достави одговорите.

Од Центарот за граѓански комуникации потсетуваат дека институциите треба да ја применуваат „активната транспарентност“, која подразбира објавување (без да им бидат побарани) на сите информации кои произлегуваат од надлежноста и работата на имателот на информациите.

Потребно е проширување на надлежностите на Комисијата за заштита на правото за слободен пристап до информациите од јавен карактер да води прекршочна постапка и да изрекува прекршочни санкции во случаите кога пристапот до информациите е ограничен. Овие измени и дополнувања од Законот се наметнуваат како неопходни имајќи го предвид односот на имателите на информациите, кои во значаен дел од случаите го ограничуваат пристапот до информациите преку премолчено одбивање, писмено одбивање или со доставување несоодветен одговор, со што не ја исполнуваат законската обврска да овозможат пристап до јавните информации. Во досегашната примена на Законот, Комисијата ги толерира имателите кои не ги исполнуваат законските обврски и не поведува прекршочни постапки против нив пред надлежниот суд. Затоа, со цел да се овозможи доследно почитување на Законот за слободен пристап до информациите од јавен карактер од страна на имателите и во функција на поголема транспарентност и отчетност, се предлага измена и дополнување на членовите 32 и 45-б од Законот. Со предложената измена и дополнување на Законот и со неговото усогласување со Законот за прекршоците, на Комисијата ќе ѝ се овозможи да води прекршочна постапка и да изрекува прекршочни санкции во случаите кога пристапот до информациите е ограничен, вели Филков и додава дека е потребна и се поголема практична примена на законското право на усно барање информации во рок од 5 дена.

Во Централен бесплатно, но многу споро

Владата неодамна најави дека во насока на олеснување на новинарската работа и зголемување на транспарентноста, за новинарите ќе бидат бесплатни услугите во Централниот регистар и Катастарот. Но, како функционира доаѓањето до информација во практика? Според новинарските искуства ваквиот потег е добар, но сепак процедурата е спора. Исто така, новинарите се жалат што не можат електронски да добијат бесплатна информација за тековна состојба на одредена компанија, туку мораат лично да одат и поднесат барања во институциите, иако истата опција постои во електронска верзија, ако сакаат да платат. Велат дека треба да се размисли во веќе постоечкиот електронски систем на Ценатралниот регистар на пример, да се додаде бесплата опција со идентификација за новинари.

Во практика функционираат, само ако имате време да почекате извесно време за да добиете тековна состојба или историјат за одредена компанија. Но, доколку ви треба веднаш, како што впрочем и најчесто им треба на новинарите, тогаш повторно доаѓаме во ситуација да треба да платиме за да ја добиеме информацијата. Засега, како поволна можност се покажа само увидот во регистерската влошка во Централниот регистар, каде што на лице место можат да се проверат сите податоци за одредена фирма, од нејзиното основање па се до денот на вршење на увидот, вели Јордановска.

Од СКУП исто таа го поздравуваат овој потег, но во исто време, сметаат дека бесплатните услуги на ЦРМ ќе бидат од корист на новинарите во моментот кога нема да треба да се каже за која тема или за што им треба бараниот документ како што е праксата сега.

– Вака, Централниот регистар ќе има увид во се што се истражува од страна на новинарите, при што носители на власта можат да ја отежнат работата или пак да ги изолираат новинарите во нивната работа, додаваат оттаму.

foom-logo-disklejmerТекстот е изработен во рамки на проектот „Опсерваторија на медиумските реформи“, што го спроведуваат Фондацијата за интернет и општество „Метаморфозис“, „Агора“ Центар за промовирање на граѓански вредности и Платформата за истражувачко новинарство и анализи (ПИНА), со финансиска поддршка на „Фондацијата Отворено општество – Македонија“.
Содржината на текстот е единствена одговорност на авторите и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на „Фондацијата Отворено општество – Македонија“.


Само 22,5 отсто од Грците подготвени да прифатат сложенo име за Македонија


Атина, 4 февруари, 2018 - 13:12 (META) 

Само 22,5 отсто од Грците биле подготвени да прифатат сложено име за Македонија, а 71,5 отсто се против употреба на терминот Македонија, покажало истражувањето на солунскиот универзитет „Македонија“, пишува грчкиот весник „Катимерини“, a пренесува Македонската информативна агенција (МИА).

Според овој медиум, резултати покажуваат промена на јавното мислење во Грција, бидејќи на истата анкета во 2016 година, 57 отсто од граѓаните не го прифаќале терминот Македонија, а 38 отсто биле за сложено име.

Прашањето за името е важно за 65 отсто од Грците, а мнозинството од граѓаните сметаат дека грчките политичари водат погрешна политика во однос на него. 56 отсто од Грците сметаат дека активностите на грчкиот премиер Алексис Ципрас се движат во погрешна, а 26,5 отсто во правилна насока.


Загрижува отсуството на истражувачки стории во традиционалните медиуми


Скопје, 9 ноември, 2017 - 15:02 (META) 

Отсуството на истражувачките и аналитичките текстови кај традиционалните медиуми во Македонија и натаму е загрижувачко, иако во 2017 година во однос на 2016 година состојбата е нешто подобрена.

Ова е главниот заклучок што произлезе по истражувањето направено врз 10 традиционални медиуми во земјата од страна на Центарот за граѓански комуникации, БИРН и НВО Инфоцентар, а поддржано од Европската Унија.

Подобрувањето е минимално во вкупниот процент. Минатата година истото истражување покажа дека бројот на аналитичките и истражувачките стории изнесува 5 отсто од вкупниот број новинарски производи во мониторираните медиуми, додека годинава тој процент е зголемен на 8,8 отсто.

Бројот на исклучиво истражувачки стории, иако се зголемил за двојно, и натаму е под 1 отсто.

Лани изнесувал 0,4 осто, годинава 0,8 отсто.

Storii

Тоа практично значи дека на 1.000 објавени новинарски стории во традиционалните медиуми има само 8 што може да се класифицираат како истражувачки.

Во исто време, констатирано е и зголемување на бројот на текстовите во кои не е консултирана засегнатата страна. Ако во 2016 година тоа се случувало во 45 отсто од текстовите, годинава тој квантум е пораснат за 10 отсто и изнесува 55 проценти. Загрижувачки е и бројот на проверка на фактите преку консултирање со извори.

Во 40 отсто од текстовите новинарите консултирале само еден извор, во 32 отсто се потпреле на два извора, а само во 25 отсто случаи новинарите користеле повеќе извори.

Мониторингот е извршен на три пати по една недела во текот на март, април и мај 2017 година врз 3.065 новинарски материјали во 10 традиционални медиуми кои се сметаат за релевантни, т.е. се со различна сопственичка и уредничка припадност: „Македонската телевизија 1“, „Алсат-М“, „Сител“, „Телма“ и регионалната „Тера“, потоа дневните весници „Слободен Печат“, „Дневник“ и „Коха“ и неделниците „Фокус“ и „Капитал“.


Првпат ќе се мери спроведувањето на реформите во правосудството


Скопје, 6 ноември, 2017 - 14:28 (META) 

Центарот за правни истражувања и анализи заедно со Министерството за правда и со Судскиот совет секоја година ќе врши мерење на начинот на кој се спроведуваат реформите во правосудниот систем во земјава.

– Досега во Македонија се донесени две стратегии за реформи во правосудниот систем, а немаме појдовна точка од која може да почнеме со новите реформи – изјави Никола Јовановски од Центарот за правни истражувања и анализи на денешната промоција на „Матрица за мерење на перформансите во правосудството во Македонија“ што се одржа денеска во хотелот „Мериот“.

На промоцијата присуствуваа министерот за правда, Билен Саљији, и амбасадорот на Велика Британија во Македонија, Чарлс Гарет.

Како што истакна Јовановски, податоците од истражувањето, кое ќе се врши секоја година, ќе се споредуваат со податоците што ги има Судскиот совет, како и со тие од меѓународните институции. Мерењето ќе биде спроведено во првата половина на 2018 година, а со истражувањето ќе бидат опфатени судиите и судската администрација, адвокатите, јавните обвинители и државните правобранители, нотарите, извршители и посредници, физички и правни лица како странки во судските постапки, како и медиумите, невладиниот сектор и академската заедница.

Министерот за правда Билен Саљији рече дека со матрицата првпат во македонското правосудство ќе се овозможи системско оценување на реформите врз основа на мерливи и јасни критериуми. Тој посочи дека новата стратегија за реформи во правосудниот систем за следниот период од пет години ќе ги постави новите приоритети за судски реформи и за понатамошен развој.

Амбасадорот на Велика Британија, Чарлс Гарет, изјави оти смета дека податоците од истражувањето како работи правниот систем во Македонија ќе овозможат да се идентификуваат начините како тој да се подобри.

– Матрицата ќе помогне да се подобри квалитетот на работата на правосудниот систем, ќе донесе придобивки за сите граѓани, ќе им помогне на владите да работат за граѓаните, на судовите правично и ефикасно да работат, а ќе овозможи и да се чуе гласот на граѓанскиот сектор и да овозможи бизнисот да прави профит – рече Гарет.

Матрицата е изработена од Центарот за правни истражувања и анализи, во соработка со Министерството за правда и со Судскиот совет, како дел од програмата „Подобрување на квалитетот на правдата во Македонија преку градење капацитети за судии и за надзор на судски реформи“, поддржана од Амбасадата на Велика Британија.


Младите во регионот имаат негативен став кон имигрантите


Подгорица, 24 октомври, 2017 - 14:37 (META) 

Младите од земјите од Западен Балкан имаат негатив став кон имигрантите иако повеќето од нив никогаш не биле во контакт со некој имигрант. Главна причина за негативните ставови што младите ги имаат кон имигрантите е негативната перцепција кон исламската религија.

Тоа го покажа истражувањето за перцепцијата и за ставовите на младите за исламофобија и за радикализација, кое е спроведено преку интернет во периодот од крајот на јули до средината на септември, на примерок од 1.152 млади лица од Македонија, Србија, Црна Гора, Босна и Херцеговина и од четири држави од ЕУ – Белгија, Италија Унгарија и Германија.

Анџелија Лучиќ од Центарот за демократска транзиција (ЦДТ) вели дека истражувањето е спроведено за системски да се анализираат потенцијалните извори на дискриминаторски ставови и да послужат како појдовна основа за понатамошен развој на активности и програми насочени кон превенција и сузбивање на дискриминаторските практики.

Според резултатите од истражувањето, ислмофобијата кај младите, на вкупниот примерок, на скала од 1 до 5, изнесува 2,75.

Младите од земјите од Западен Балкан се помалку исламофобични од своите врсници од Европа. Нивото на исламофобија кај младите од Западен Балкан изнесува 2,5, додека кај младите од земјите од Европа е 2,9.

Иако исламофобијата првенствено се поврзува со прашањето за религијата, истражувањето покажало дека силата на националниот идентитет, а не степенот на религиозност има поголема улога во развојот на исламофобијата.

Според Лучиќ, клучна улога во превенцијата на исламофобијата има едукацијата, додека за намалувањето на стигмата кон бегалците најважен е директниот контакт.