Почина академик Блаже Ристовски


Скопје, 29 ноември, 2018 - 9:57 (META) 

На 87 годишна возраст почина академик Блаже Ристовски, редовен член на Македонската академија на науките и уметностите (МАНУ).

Роден е на 21 март 1931 година во кавадаречкото село Гарниково. Дипломирал на Филозофскиот факултет во Скопје (на Групата за литература на народите на СФРЈ и македонски јазик), а по одбраната на докторската дисертација „Крсте П. Мисирков – живот и делото“ (1965), бил избран за директор на Институтот за фолклор во Скопје. Како научен советник, преминува во Институтот за национална историја (1977-1991) каде што раководел со тимот за културната историја и со Балканолошкото одделение, а до пензионирањето работи како научен советник во Институтот за старословенска култура во Прилеп (1993-1995).

Академик Ристовски го посвети целиот свој работен век како неуморен и многу плоден истражувач на македонската литература, на јазичната и националната историја, на фолклорот, на појавата и развитокот на македонскиот народ и македонската национална мисла, кои се објавени во голем број книги. Неговиот научноистражувачки интерес беше насочен кон истражување и афирмација на националните дејци од 19. и 20. век – Крсте П. Мисирков, Димитрија Чуповски, Ѓорѓија Пулевски, Петар Драганов, Марко Цепенков, Кочо Рацин, Васил Икономов, Наце Димов и други. Објавил над 800 статии и други прилози во разни списанија и зборници на трудови во земјата и во странство. Собраните дела на Крсте Мисирков претставуваат еден од најзначајните проекти на академик Блаже Ристовски во Македонската академија на науките и уметностите.

Академик Блаже Ристовски бил член на редакциите на списанијата „Etnologia Slavica” (Братислава), „Demos” (Берлин), „Погледи“, „Современост“, Гласник на Институтот за национална историја (Скопје) и други. Бил претседател на Здружението на фолклористите на Македонија, на Сојузот на здруженијата на фолклористите на Југославија, потпретседател на Одборот на Балканскиот фестивал на народни песни и игри во Охрид (1967), член на Републичката комисија за културни врски со странство, претседател на Советот на Филозофско-историскиот факултет во Скопје.

Од 1991 до 1992 година, Ристовски ја вршеше функцијата потпретседател на првата Влада на самостојна Република Македонија.

За дописен член на Македонската академија на науките и уметностите е избран на 7 октомври 1988 година, а за редовен член на 20 јуни 1996 година. Беше научен секретар на МАНУ од 1999 до 2002 година, а во периодот од 2011 до 2015 година беше секретар на Одделението за лингвистика и литературна наука.

Погребот на академик Блаже Ристовски ќе се изврши на Градските гробишта „Бутел“ во Скопје утре, во 13 часот, а посмртните останки ќе бидат изложени во Капелата од 12 до 13 часот.

Утре во 10.30 часот во Свечената сала на Македонската академија на науките и уметностите ќе се одржи комеморативна седница.


Домаќинствата се виновни за 90 отсто од вкупните емисии на ПМ честички


Скопје, 20 ноември, 2018 - 15:45 (META) 

Загревањето на домаќинствата придонесува со најголема количина на ПМ емисии односно дури 90 отсто доаѓаат од овој сектор, а само 10 отсто доаѓаат од транспортот. Кај емисиите на нитроген оксид (NOx) главен виновник е транспортниот сектор кој учествува со 60 отсто од емисиите. Ова го покажуваат студиите на истражувачкиот центар за енергетика и одржлив развој при МАНУ кој ги презентираше Александар Дединец на денешната дебата во Град Скопје за загадувањето на воздухот.

– Најбрза мерка која што може да се реализира во однос на загревањето е приклучувањето кон топлификацискиот систем за греење. Потоа субвенции за промена на начинот на греење односно замена на начинот со печки на пелети и топлотни пумпи односно инвертори. Изолација на домовите е мерка која што ја препорачуваме и може да ги намали потребите за греење а со тоа ќе го намали и локалното затоплување. Во поглед на транспортниот сектор има лепеза на мерки, најголемиот дел се однесуваат на промена на начинот на оданочувањето на возилата и воведување нова методологија која што ќе се базира на ЦО2 емисии, односно колку едно возило повеќе емитира толку повеќе ќе плаќа при увоз во државата и при регистрација. Конкретно за Град Скопје предвидуваме електрификација на Градот до 2025 година – вели Дединец.

Во однос на загадувањето предизвикано од големите индустриски капацитети, Дединец вели дека во следниот период ќе изработат посебна студија и ќе ги презентираат резултатите.

Според студиите на МАНУ, со примена на сите мерки во секторот загревање може да дојде до намалување на 93 отсто на ПМ емисиите, додека во транспортниот сектор би се намалиле за околу 20 отсто.

За загадувањето во Скопје, виновни сме сите, индивидуално и колективно и за тоа не може никој да биде амнестиран, вели Цветанка Икономова Мартиновска – раководител на секторот за заштита на животната средина во Град Скопје.

Таа потенцираше дека во буџетот за 2019 година на Град Скопје предвидени се 15 милиони денари за субвенционирање на граѓаните за набавување на печки на пелети.

Шефот на кабинетот на градоначалникот на Град Скопје, Никола Наумовски вели дека градската администрација во изминатата година преземала 25 мерки за намалување на загадувањето.

– Направивме обуки на 20 нови оџачари, за 30 отсто е зголемена бројката на подигнати возила од пајак службата, ослободени се четири километри тротоар за пешаците и велосипедистите, воведовме бесплатен јавен превоз во деновите со енормно загадување, во тек е постапката за набавување на 40 еколошки автобуси, субвенции има за велосипеди и електрични тротинети, редовно ги миеме улиците, воведовме систем за пријавување на огнови на отворено, дуплирани се казни од инспекторите, поставен е филтер на Дрисла и воведовме бесплатна автобуска линија за Водно – истакна Наумовски.

Пишува: Симона Атанасова


Во рудникот Алшар откриени нови видови бактерии и форми на живот


Скопје, 16 ноември, 2018 - 15:34 (META) 

Професорот по геологија Блажо Боев, најавува „напредни резултати кои укажуваат на тоа дека во рудникот Алшар можат да се појават форми на живот“, кои се значајни во поврзувањето на појавата на живот на планетата Земја.

Заедно со неговиот колегата Владимир Берманец од Хрватската академија на науките и уметностите, професор Боев веќе подолго време работи на длабински истражувања на Алшар, кои покажуваат, како што вели, на исти екстремни услови какви што постојат на дното на океаните. Истражувањата се однесуваат на тоа колку има живот во вакви екстремни услови.

– На Алшар откривме нови видови бактерии кои живеат само на арсенска подлога и тоа се најновите форми на живот откриени на Алшар. Тоа се најновите сознанија за Алшар како раритет во поглед на геологијата, минералогијата, а се надевам во генерациите кои доаѓаат и на утврдувањето на животот. Во минералите на арсен и на талиум кои ги има во изобилство, и баш во нив, таму кај што најмалку очекувавме дека внатре во секундарните минерали ќе најдеме нешто живо, меѓутоа, таму врие од живот – рече професор Боев на неговото пристапно предавање во Македонската академија на науките и уметностите (МАНУ).

Според него, во триесетте години истражување на овој локалитет кој е тежок за работа и истражување, освен што се најдени значајни минерали како лорандитот, кој го има во голема концентрација, најголема во однос на други локалитети во светот, има еден многу позначаен елемент – големата концентрација на форми на живот во вакви екстремни услови.

По пристапното предавање беше промовирана и монографијата „Алшар – светско природно наследство“. Автори на монографијата, покрај проф. д-р Блажо Боев, се и професорите Глигор Јовановски, Трајче Стафилов, Петре Макрески, Владо Матевски и Иван Боев.


МАНУ за загадувањето: Да се забрани увоз на возила постари од осум години


Скопје, 6 ноември, 2018 - 15:11 (META) 

Да се забрани увоз на возила постари од осум години во земјава, да се спроведуваат постојани контроли на издувните гасови на возилата и воведување казни за оние кои ги извадиле катализаторите од возилата. Постојано да се зголемува и акцизата на дизел горивото за неговата цена да се изедначи со цената на акцизата на дизелот.

Тоа се дел од препораките за намалување на загадувањето на животната средина, пред сè на воздухот, изнесени во новата студија на Македонската академија на науките и уметностите (МАНУ), „Транспорт во Скопје реалност и предизвици – Патека кон зелен транспорт“, која беше презентирана на минатонеделната конференција „Загадувањето на градовите во Република Македонија: кои се решенијата?“, која се одржа во МАНУ.

Истражувачкиот центар за енергетика и одржлив развој (ИЦЕОР) на МАНУ, составен од академик Глигор Каневче, проф. д-р Наташа Марковска, д-р Александар Дединец, м-р Верица Тасеска-Ѓоргиевска и доц. Д-р Александра Дединец, препорачува на централната власт да се стимулира купување нови возила преку нови методологии за пресметување на еколошките такси и при увоз и при регистрација, како и да се зголеми еколошката такса.

Препораката на научниците да се зголемува акцизата за дизелот, за неговата цена до 2025 година да се изедначи со таа на бензинот, носи и предупредување зголемувањето да биде придружено од акциски план за да се спречи појава на инфлација.

Се препорачува и мерка за зголемување на продорот на електричните возила, кои воопшто не загадуваат, но и за хибридните возила. Научниот тим на МАНУ и препорачува на Владата да се доделува субвенција од 5.000 евра за електрични возила со акумулатори, а по 2.000 евра субвенција за хибридни возила.

„Ако се субвенционираат сите возила во сценариото „Движење во вистинска насока“ (5.200 електрични, 3.500 „Plug-in“ хибридни електрични возила и 27.000 хибридни електрични возила потребно е да се издвојат околу 10 милиони евра за директни субвенции на годишно ниво во периодот до 2025 година“, се вели во препораките до Владата од МАНУ.

Во поглед на градската власт на Скопје, за да се намали енормното загадување на воздухот, македонските научници препорачуваат да се преземат мерки сегашните такси автомобили да се заменат со строго електрични (60 отсто од вкупниот број такси возила) или со хибридни кои може да се полнат и на електричната мрежа (40 отсто).

„Електричните возила се исплатливи кога се поминуваат повеќе од 40,000 km што значи дека за оваа категорија на возила се потребни многу мали субвенции за да се овозможи реализација на предложената мерка. Овие субвенции би биле пред сè од град Скопје. Покрај ова, град Скопје би можел дополнително да ги подржи такси превозниците кои ќе ги заменат своите возила со тоа што во центарот на градот ќе може да се движат само „Зелени“ такси возила, ќе инвестира во брзи полначи и ќе има бесплатен паркинг на местата каде што ќе има места за полнење на такси возилата“, препорачува студијата на МАНУ изработена под раководство на Павлина Здравева.

Следни мерки што би требало да ги презема Град Скопје се продолжување на давање субвенции за купени велосипеди, како и придружување на европскиот тренд за намалено користење на дизел возилата во градски средини велат авторите на студијата на МАНУ, која е изработена со финансиска и техничка поддршка од Град Скопје и Глобалниот фонд за животна средина и Програмата за развој на ОН (УНДП).


Мерките против загадувањето на воздухот треба да почнат од домаќинствата


Скопје, 3 ноември, 2018 - 8:54 (META) 

Мерките кои треба да се спроведуваат за намалување на загадувањето треба да почнат од домаќинствата, оцени академик Глигор Каневче на конференцијата „Загадувањето на градовите во Република Македонија: кои се решенијата?“, што се одржа во Македонската академија на науките и уметностите.

– Мерките кои треба да се спроведуваат за намалување на загадувањето треба да почнат од домаќинствата. Треба да имаат печки со висока ефикасност, да се подобри изолацијата на постојните домови и да се користат топлотни пумпи. Во индустријата, пак, треба да има пречистување со повисока ефикасност и горива со ниски емисии, да се подобри енергетската ефикасност, развој на енергетски екстензивни гранки, и да се воведат мерки за намалување на емисиите во градежништвото – предложи Каневче.

Проблемот не е во законите, смета академик Таки Фити, туку во нивната имплементација

– Не се спроведуваат законите, и тоа се гледа и со голо око – нагласи Фити.

Тоа, според него, им овозможува на компаниите да ги избегнуваат обврските за заштита на животната средина.

– Основна цел на компаниите во пазарната економија е да го максимизираат профитот. Ако сакате да го максимизирате профитот, доколку тоа некој ви го дозволи, вие нема да вградувате филтри за прочистување на воздухот, нема да вградувате технологија за прочистување на водата, туку едноставно ќе ги фрлате во воздухот, во блиската река и ќе ја деградирате животната средина. Зошто? Бидејќи ако инвестирате во технологии за заштита на животната средина, ви растат трошоците и ви се намалува профитот. Значи, пазарот ве тера тоа да го правите, профитот. Но, затоа државата треба да каже стоп – вели академик Фити.

Домаќинствата, односно греењето на дрва, и индустријата, особено производството на електрична и топлинска енергија, се најголеми загадувачи на воздухот по речиси сите параметри, што е документирано во десетици извештаи.

На пример, во последниот вкупен годишен извештај за состојбата на животната средина, објавен од Министерството за животна средина и просторно планирање, стои:

„Согорувањето на дрва за затоплување во домаќинствата е клучен извор во вкупните национални емисии на цврсти честички со удел од 44 отсто до 63 отсто (во зависност од големината на честичките), како и во вкупните емисии на јаглерод моноксид со удел од 65 отсто“, стои во извештајот.

„Мета“ објави неколку стории и инфографици за стапката на смртност како резултат од загадувањето на воздухот, количеството на загаден воздух и за нецелосното функционирање на мерните станици.

Пишува: Игор К. Илиевски


Тевдовски: Јавните финансии се во добра кондиција


Јавните финансии се транспарентни, јавниот долг е под контрола, а во процедура се и реформи за унапредување на јавниот финансиски систем. Ова го посочи министерот за финансии Драган Тевдовски на Конференцијата на Македонската aкадемија на науките и уметностите (МАНУ), зборувајќи за реформи во системот на јавните финансии.

Министерот посочи дека јавните финансии сега се во добра кондиција, но и дека се изготвени мерки за подобрување на системот.

-Преку нов закон за буџети, подобрен систем за јавни набавки, објавување на расходите на веб платформа и други мерки, ќе се подобри управувањето со јавни финансии. Со ова ќе се обезбеди стабилен и одржлив економски раст, а со тоа и подобар стандард за граѓаните – рече Тевдовски.

Тој додаде дека по долго време јавниот долг е ставен под контрола.

– После девет години имаме намалување на јавниот долг на годишно ниво. Долгот е ставен под контрола. Истовремено имаме подобрување ако се гледаат каматите и структурата. Значително е намалена каматната стапка на државните хартии од вредност. Ова е резултат на зголемување на довербата на инвеститорите. Таа доверба се покажа и при издавањето на еврообврзницата. Постигната е историски најниска камата од 2,75 проценти. Тоа е двојно па и трикратно помалку во споредба со претходно издадени еврообврзници – рече Тевдовски и додаде дека е зголемена и рочноста на издадените државни хартии од вредност, што го прави долгот поодржлив.

Тевдовски посочи и дека зголемувањето на транспаретноста им дава на граѓаните контрола над трошењето на државните пари.

– Транспарентноста е најдобриот механизам за поефикасно и ефективно управување со јавните финансии. Направивме низа чекори во оваа насока изминатиов период, што беше забележано од меѓунардните финансиски институции, но и Европската унија. Објавени се низа податоци и извештаи кои претходно не беа објавувани, направен е „Граѓански буџет“, а буџетските корисници имаат обврска да ги објавуваат договорите и анексите за јавни набавки, како и завршните сметки на своите веб страници. Преземени се и низа други мерки, а ќе се преземаат и во иднина. До крајот на годината граѓаните преку веб ќе можат да ги следат исплатите од Трезорот, а Буџетот ќе им стане подостапен преку веб-апликација и други алатки  кои ги подготвуваме – рече Тевдовски.

Министерот за финансии посочи дека една од клучните реформи во јавните финансии се прави во системот за јавни набавки. Со новиот закон е предвидена поголема транспаретност во јавните набавки, а во предвид ќе се зема економски најисплатливата понуда. Законот е усогласен со европските пракси.

Научната конференција која ја организираше Академијата беше посветена на идните предизвици на економскиот развој и економските политики кои се водат во Македонија. На конференцијата свое излагање имаа и премиерот Зоран Заев, вицепремиерот Кочо Анѓушев, претседателот на МАНУ Таки Фити, гувернерот на Народната банка Анита Ангеловска Бежоска, универзитетски професори и претставници на бизнис секторот.


МАНУ ќе прави напори да не се менува нејзиното име


Скопје, 11 септември, 2018 - 19:00 (META) 

Македонската академија на науките и уметностите (МАНУ) ќе се консултира со експерти за да се утврди дали постои можност за поголема флексибилност во однос на прашањето за преименување на оваа институција согласно одредбите од Договорот од Преспа, беше кажано вчера во научната расправа „Спогодбата од Преспа: Меѓународно значење и импликација врз евроатланските интеграции на Република Македонија“ што ја организираше МАНУ.

Претседателот на Академијата, Таки Фити, кој инаку го поддржува договорот за името, рече дека тој е најдобриот можен компромис што носи евроатлантска перспектива и економски развој и покрај тоа што во текот на преговорите МАНУ побара името со географска одредница да важи само за меѓународна употреба. Фити меѓутоа рече дека ќе се разгледаат сите опции за МАНУ да не го менува своето име.

Академик Владо Камбовски во разговор со новинарите по завршувањето на првиот дел од научната расправа „Спогодбата од Преспа: Меѓународно значење и импликација врз евроатланските интеграции на Република Македонија“ нагласи оти во Договорот јасно се дефинира каде се користи придавката.

– Таа се користи за јавните институции, чиј поим е доста широко определен, кои вршат јавни функции, но и јавните институции во сферата на културата,  образованието, науката. Ова останува евентуално предмет за натамошни разговори во духот на едно бона фиде толкување на таа одредба во однос на инстиуции кои се во независната сфера на општеството како МАНУ, поради нивното брендирање во светската, научната и културната јавност. Да можат да го задржат тоа име и придавката македонски – рече Камбовски, нагласувајќи оти за ова прашање ќе се разговара со други научни академии.

Премиерот Зоран Заев побара од МАНУ поддршка за договорот за името со Грција и за референдумот. Заев пред академиците рече дека овој договор го гарантира идентитетот и јазикот и со тоа земјата станува рамноправна со другите членки на НАТО и ЕУ

Американскиот амбасадор Џес Бејли рече дека на 30 септември, граѓаните имаат единствена можност да ја обезбедат иднината што ја сакаат.

-Знам дека повеќето граѓани и родители во Македонија ја гледаат ситуацијата и сакаат нивните деца да живеат во безбедна, просперитетна, инклузивна демократија. Тие сакаат да ја видат оваа земја како место на надеж. Мислам дека ова е единствен момент во историјата на Македонија да ја искористи оваа можност – порача амбасадорот Бејли.

За време на дебата, шефот на дипломатијата Никола Димитров и германскиот амбасадор Томас Герберих апелираа до опозицијата за конструктивност.


Почина академик Милан Ѓурчинов


Скопје, 25 јули, 2018 - 12:18 (META) 

На 90-годишна возраст вчера почина академик Милан Ѓурчинов, редовен член на Македонската академија на науките и уметностите.

Академик Милан Ѓурчинов е роден на 28 јули 1928 година во Белград. Во 1951 година дипломирал славистика на Филозофскиот факултет на Универзитетот во Белград, докторирал во 1960 година на Универзитетот „Кирил и Методиј“ во Скопје, а се усовршувал на универзитетите во Љубљана,  „Ломоносов“ во Москва и „Сорбона“ во Париз.

Академик Ѓурчинов бил професор на Филолошкиот факултет на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, шеф на Катедрата за славистика, а во 1980 година ја основал Катедрата за општа и компаративна книжевност и бил нејзин раководител.

Академик Ѓурчинов беше критичар, антологичар, теоретичар на литературата и славист.

Погребот ќе се изврши на Градските гробишта „Бутел“ во Скопје утре во 11.30 часот, а неговите посмртни останки ќе бидат изложени во Капелата од 10.30 до 11.30 часот.

По повод смртта на академик Милан Ѓурчинов, Македонската академија на науките и уметностите и Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ – Скопје во Свечената сала на МАНУ ќе одржат заедничка Комеморативна седница в петок со почеток во 11 часот.


Камбовски: Претседателот е должен да потпишува закони, а не да изнесува ставови


Охрид, 2 јули, 2018 - 13:51 (META) 

Уставна должност на претседателот на државата е да ги потпише законите и договорите што ги усвојува и ратификува Собранието, а не да изнесува лични ставови и толкувања, порача академик Владо Камбовски, пензиониран професор на Правниот факултет во Скопје, одговарајќи на прашања на новинарите во Охрид, каде учествува во работата на Летната школа по природно право. Настанот е организиран од Центарот за стратегиски истражувања при Македонската академија на науки и уметности.

Камбовски смета дека не треба да се попречуваат интегративните процеси на земјата кои се отворени со договорот за добрососедство со Бугарија и договорот за решавање на спорот за името со Грција, што треба да биде потврден на референдум, а потоа и во Собранието, по што потпис треба да стави и претседателот Ѓорге Иванов, кој рече дека нема намера да го потпише Договорот со Грција.

– Штом прифатиш да бидеш претседател и си дал заклетва дека ќе го почитуваш Уставот, тогаш нормално е дека треба да се однесуваш согласно таквата определба консеквентно. Ако е тој според Уставот должен, не се работи за слободна волја дали ќе го потпише или не законот, дали ќе има ваков или онаков став, тоа е друга работа, негова уставна должност, оттука и законска должност е да го потпише законот – рече Камбовски.


МАНУ на заедничко чествување со БАН на Свети Кирил и Методиј во Софија


Скопје, 8 мај, 2018 - 12:31 (META) 

Делегација на Македонската академија на науките и уметностите (МАНУ), предводена од претседателот Таки Фити, в четвток и петок ќе престојува во Софија во посета на Бугарската академија на науките (БАН).

Двете академии ќе организираат заедничко чествување на празникот на сесловенските просветители Свети Кирил и Методиј.

Притоа, в четврток во Институтот за економски истражувања на БАН, ќе бидат претставени два научноистражувачки проекта реализирани од страна на МАНУ и БАН.

Едниот проект, објавен на македонски и на бугарски јазик, ги третира прашањата поврзани со последиците од европската должничка криза врз интеграциските процеси на двете земји. Другиот проект е кофинансиран од ИПА-програмата на ЕУ и се однесува на градење капацитет за иновативност и конкурентност на претпријатија од Северниот плански регион на Македонија и од Ќустендилската област на Бугарија. Овој проект е објавен на англиски, на македонски и на бугарски јазик.

Во попладневните часови в четврток, еминентниот бугарски писател, академик Антон Дончев ќе го претстави преводот на бугарски јазик на романот „Балканвавилонци“ од академик Луан Старова.

Информациите за посетата се појавија во голем број бугарски медиуми, што зборува за голем интерес во бугарската јавноста за соработката со Македонија, по потпишувањето на Договорот за добрососедство меѓу двете земји.