понеделник, 13 април, 2026
Meta.mk

Автор: Горан Ризаов

Насилен упад во студиото на Инфомакс додека траеше подкастот „Тешки муабети“

Објавено на by Горан Ризаов

Синоќа нешто пред полноќ, додека траеше епизода во живо на подкастот на Инофмакс, „Тешки муабети“, некој се обиде насилно да влезе во нивното студио и физички да се пресмета со водителите Милош Милошевски и Александар Митовски, додека како редовен гостин во студиото беше поранешниот градоначалник Стевчо Јакимовски.

Хронолошкиот тек на настаните опфаќаше повеќе важни елеменити, при што важно е да се напомене дека во 25-тата минута од подкастот, Александар Митовски му вели на еден од гледачите што коментираа во живо: „Абе слушај бе да ти кажам тебе една работа, прееска те гледам ни слика си ставил ни ништо, еден фолвер, ме следиш само мене на Инстаграм. Те блокирав. Многу бе силен ти, еве знаеш кај сум, дојди. Што бе вака на Фејсбук. Лингури“.

По речиси еден час, во 77-та минута од подкастот, изгледа дека навистина некој се појавил пред портите на Инфомакс при што Митовски вели: „Лупа овој? Па ѕвони во полиција“.

На прашањето на Јакимовски „кој лупа?“, Митовски одговара: „Па не знам, некој од овие ВМРО-то. Ај стисни пауза да видиме“.

Подкастот е ставен на пауза и по десетина минути Митовски повторно се појавува и вели: „Еве ја, таа е таа вмровската нервозна багра која што сега скрши врата, влезе внатре па малку тулумби и така, меѓутоа во моментов е тука пред врата. Сега чекаме да дојде полиција, не го пуштаме никаде, за да добие кривична пријава за напад на службено лице, бидејќи новинарите се службени лица, за кршење на врата, за насилен упад во приватен имот итн итн. Ние ќе ја одјавиме тука емисијата, ако во меѓувреме завршиме со полицијата ќе се вратиме назад“.

Емисијата во живо навистина продолжи околу 4 часот наутро, кога Митовски информираше дека полициски екипи биле во редакцијата на Инфомакс.

„Некој си непознат, додека траеше прееска емисијата, дошол тука, барем од што видовме од камерите, дојде со такси, почнува да тропа на вратата која што е заклучена бидејќи е на шифра, ја скрши, во тој момент излезе Милош да провери кога стиснавме пауза. Па не знаеше каде треба да оди и потоа кога тргна нагоре да се качува по скалите искрши уште една врата, па уште една и тука се фатија со Милош. Нели, Милош пробуваше да спречи поголем инцидент да настане. Тоа што е многу впечатливо е дека лицево кое што овдека влезе, влезе да го брани премиерот од нашите навреди, со муабетот, „кој си ти“ демек јас кој сум да го навредувам премиерот“, рече Митовски.

Според него, напаѓачот почнал да фрла со чаши, а за денеска најавија дека ќе ги објават снимките.

„Милош и Филип успеаа да го извадата надвор па дојде полиција, тие го приведоа. Ќе се гони по член 386, насилство и напад на службено лице“, рече Митовски во продолжението на подкастот, за по некое време да искоментира дека ваквкиот упад можеби и бил провокација бидејќи тој имауште малку од условната казна за оддавање службена тајна.

Инаку Митовски беше осуден на шест месеци условна казна уште во 2020 година за оддавање службена тајна кога сегашната владејачка ВМРО-ДПМНЕ беше во опозиција, а на власт беше коалицијата на СДСМ и ДУИ. Но, пресудата во моментов е правосилна, според тврдењето на Митовски.

Пресудата се однесуваше на објавата на записник од сведочењето на бизнисменот Орце Камчев при пријавата против Бојан Јовановски – Боки 13 за случајот „Рекет“.

Во 2020 година, кога беше изречена пресудата, со реакција на пресудата излегоа и Здружението на новинарите на Македонија, и паралелното новинарско здружение МАН, но и тогаш опозициската ВМРО-ДПМНЕ, која соопшти дека тоа е доказ за едноумието кое сакал да го наметне тогашниот премиер.

„Преку обвиненија, тужби, пресуди и затворски казни, Зоран Заев сака да си купи мир и да ги цензурира новинарите кои одбиваат да клекнат на колена и да се приклучат на медиумско-обвинителско-политичката рекет машинерија. Зоран Заев заплашува, осудува новинари и врши директен напад врз слободата на медиумите и правото на јавноста да биде информирана,“ соопшти тогаш ВМРО-ДПМНЕ.

На подкастот „Тешки муабети“, како и на порталот Инфомакс сега се говорат критики за актуелната власт токму од ВМРО-ДПМНЕ и за нејзиниот лидер и премиер на државата Христијан Мицкоски. Меѓу другото, темите кои се обработуваат се однесуваат на трагедијата во Кочани во која животот го загубија 63 лица, а и за одбиените мигранти за азил во Велика Британија, за кои според британските медиуми, владата на Мицкоски преговара да бидат прифатени во Македонија во замена за парични средства.

Во март годинава, една недела по трагедијата во Кочани, ЗНМ остро реагираше на координираната онлајн кампања на вознемирување и дискредитација насочена кон уредникот на Инфомакс, Александар Митовски откако беа објавени снимки за негова средба со поранешниот премиер Зоран Заев.

„Видео материјалот е злоупотребен со јасна намера да се креираат негативни наративи кон Митовски, кои потоа се шират преку провокатори, но и анонимни ботови, што резултира со масовна онлајн хајка, говор на омраза и повици за насилство“, соопшти во март ЗНМ и додадоа дека „секој медиумски работник има право слободно да се движи и комуницира со различни извори и личности, без страв од јавна дискредитација или притисок“.

Од ЗНМ тогаш предупредија дека ваквите организирани напади можат да имаат сериозни последици врз слободата на изразување и безбедноста на медиумските работници и истите можат да придонесат кон самоцензура.

Репортажа од Варшава: Меѓу руските дронови и Шопен, војниците во оваа војна не носат чизми

Објавено на by Горан Ризаов

„Тоа е чиста провокација“, му рече средовечната госпоѓа на својот соговорник пред да шмркне од утринското капучино на терасата на арт хотелот во центарот на Варшава. Во позадината се слушаа звуците на меланхоличното пијано на Фредерик Шопен, со кого Полјаците исклучително се гордеат и го промовираат како еден од нивните најдобри брендови.

Тоа утро речиси сите светски медиуми ја пренесоа веста дека двајца белоруски граѓани се уапсени во Варшава бидејќи летале дрон над владини објекти во улицата на парковите. Беше тоа втор инциденд за помалку од една недела. Претходно, полската армија собори 19 руски дрона на своја територија во близина на границата со Украина. Според непотврдени извештаи на германскиот „Велт“, пет од руските дронови на 10 септември се упатиле директно кон база на НАТО но биле пресретнати од страна на холандски Ф-35 борбени авиони. Ситуацијата се вжештува од ден во ден, Полска веднаш побара помош од НАТО, исто како што тоа го направија и Романија и Естонија откако и нивниот воздушен простор беше нарушен во деновите што следеа. Европа и Светот одамна не биле толку блиску до нова сеопфатна војна.

Споменикот Солидарност во Варшава | Фото: Мета.мк

Нема да им помине

„Провокација е, знам, ама нема да им помине“, одговори господинот отспротива менувајќи ја брзо темата. Во тој момент решив да тргнам порано, да прошетам и колку толку да ја видам Варшава пред да почнат дневните обврски. На само пет минути од хотелот наидов на споменик со огромни ракописни букви на кои пишуваше „Солидарност“. Споменикот е откриен во јуни 2021 година и вклучува блокови од Берлинскиот ѕид припоени со логото на движењето Солидарност. Еден од ко-авторите на споменикот е Јежи Јанишевски, кој всушност и го креирал логото. На неговата промоција покрај градоначалникот на Варшава, присуствувала и Светлана Тихановскаја, која се смета за победник на претседателските избори во Белорусија во 2020 година, на кои Александар Лукашенко повторно се прогласи за претседател. Бидејќи споменикот е кренат по иницијатива на Фондацијата Роналд Реган, од десната страна стои цитат од поранешниот американски претседател.

Реган, на 9 октомври, 1982 година, во 9:06 часот наутро директно од неговиот ранч во Санта Барбара, Калифорнија, врши радио обраќање во врска со движењето Солидарност во Полска, кое еден ден претходно е прогласено за нелегално од страна на про-советските власти.

Полската академија на науките со споменикот на Никола Коперник | Фото: Мета.мк

„Вчера полската Влада, воена диктатура, презема уште еден чекор во прогонот на своите сопствени граѓани. Тие ја прогласија Солидарност, организација на мажите и жените работници во Полска, за нелегална“, го започна Реган својот говор во 1982 година. „Знам дека Полска е држава во Источна Европа и е далеку од нас. Сепак, овој чекор е прашање на голема загриженост на сите Американци и на слободниот свет“, додава тој.

Во истиот стил претседателот на САД најавува одлучен одговор од страна на Америка велејќи дека „што е можно побргу“ ќе го суспендира статусот на Полска како држава која плаќа ниски царини.

„Ова ќе ги зголеми царините на добрата произведени во Полска кои се извезуваат во САД и со тоа ќе ги намали количините на овие добра кои се извезуваат во споредба со минатото“, вели Реган.

Воопшто не ги сакам оние стари флоскули и светски поговорки кои ги повторува кој како стигне во своите написи и обраќања, но во овој случај човек навистина не може да не се потсети на онаа дека „историјата се повторува како фарса“.

Историјата се повторува како фарса

Првичната реакција на сегашниот американски претседател Доналд Трамп на руската провокација беше навистина заканувачка: „Што е со нарушувањето на воздушниот простор на Полска од страна на Русија? Еве нè!“. Но, веќе следниот ден исчезна жестината кога тој рече дека „можеби се работи за грешка. Можеби била грешка, но би бил среќен со сè што може да се преземе во врска со ситуацијата“.

Црквата на Светиот Крст, во која се наоѓа срцето на Фредерик Шопен | Фото: Мета.мк

Повеќе од 40 години по оној говор на Реган, Полска е неспоредливо побогата земја, а Варшава е еден од најубавите европски градови. И тоа недвосмислено се забележува по улиците на главниот град. Едно од најинтересните барокни зданија е Црквата на Светиот Крст во центарот на Варшава, во која се наоѓа срцето на Фредерик Шопен. Наводно, тоа била неговата последна желба, срцето да му биде заштитено во црквата во неговиот роден град. Спроти црквата е централниот кампус на Варшавскиот универзитет, еден од најдобрите универзитети во Полска.

Истата улица понатаму води кон култниот и екстремно скап хотел Бристол, а потоа и кон стариот град. Животот во Варшава изгледа исклучително богато, улиците се чисти, луѓето се среќни, државата како да функционира.

Хотел Бристол во Варшава | Фото: Мета.мк

Статистиката вели дека од 1990 до 2020 година, Полска е втора најбрзо-растечка економија во светот, веднаш по Кина. Просечната плата расте драстично достигнувајќи нивоа еднакви на просечната плата во Јапонија.

Ако се гледа и од воен аспект, Полска е една од најподготвените воени сили во Европа. Со повеќе од 216.000 војници и речиси 5 отсто од бруто-домашниот производ посветени на одбраната, Полска во секој случај може воено да се одбрани при евентуален руски напад дури и да нема поддршка од САД.

Но, војската не е главниот проблем, туку руските хибридни и сајбер напади, како и дезинформациите и поделбите меѓу полското население што тие ги предизвикуваат. Тоа е полето на кое Русите се најсилни, велат Полјаците со кои што имав шанса да позборувам.

Детал од музеј во центарот на градот | Фото: Мета.мк

Токму хибридните напади и дезинформациите беа една од причините поради која присуствував во Варшава каде учествував на конференција на ОБСЕ-ОДИХР насловена како „Поддршка за изборните реформи во Западниот Балкан“ и говорев за работата во Фондацијата Метаморфозис. Поточно говорев за извештајот со наслов „Овозможувачи и поттикнувачи на манипулации со информации и странско мешање во изборите во Северна Македонија“ кој го пишувавме заедно со колегите Матеј Тројачанец и Деспина Ковачевска.

Во него го констатираме неверојатниот пад на професионалнизмот во македонските медиуми како еден од предусловите за ширење на дезинфорамации, и тоа во мејнстримот, па и за засилување на ефектите од хибридните напади. Ако не стигнат до медиумите, особено до оние што имаат потенцијал да станат „вирални“ тие немаат никаков ефект. Чисто како куриозитет, вреди да се напомене дека канцеларијата на ОДИХР е во објект каде Шопен го имал својот прв јавен настап во Варшава и таа е заштитена како културно наследство.

Палатата на културата во Варшава, подарок од Сталин | Фото: Мета.мк

Дали сме подготвени?

На неодамнешните претседателски избори во Полска, во многу тесна трка, победи десничарот Карол Навроцки, кој се чини многу близок со американскиот претседател Доналд Трамп.

Утрото по соборувањето на дронот над владините згради во Варшава, Навроцки му беше гостин на неговиот германски колега Франк Валтер Штајнмаер. Во Берлин беше пречекан со воени почести, а покрај со претседателот се сретна и со канцеларот Фридрих Мерц. Навроцки, како што информираа европските медиуми, од Германците побарал да плаќаат репарации за воените штети од Втората Светска Војна. Тој тоа го најави петнаесетина дена претходно, на 1 септември при одбележувањето на 86 годишнината од почетокот на Втората Светска Војна кога Германија ја нападна Полска.

„Од една страна, Германија може да почне да плаќа репарации преку поддршка на силната Полска армија и нејзините одбранбени капацитети, додека паралелно се зајакнува она за што сите ние се грижиме, источното крило на НАТО, кое се наоѓа на границата на постоечката војна, особено по руското нарушување на воздушниот простор на 10 септември“, рекол Навроцки.

За Германците, секако, ова прашање за воени репарации е затворено уште во 50-те години, но тоа влијае на големи поделби внатре во Полска. И покрај несогласувањата, можеби Полска е силна и безбедна европска држава која е поотпорна на хибридни закани и дезинформации, особено имајќи предвид дека Вашингтон има веќе стационирано илјадници војници во земјата за кои Трамп најави не само дека нема да бидат повлечени, туку нивниот број може и да се зголеми.

Од друга страна пак, загрижувачка е изјавата на претседателот на Естонија, Алар Карис дадена уште пред последната руска провокација во оваа балтичка земја, кога три борбени авиони МИГ 31 навлегоа во нејзиниот воздушен простор. Според него, сите европски земји треба да бидат подготвени за вакви или слични руски провокации.

Музејот на Фредерик Шопен во Варшава | Фото: Мета.мк

Како што вели Карис, Европа, особено земјите кои се граничат со Русија, треба да се подготват за можноста Вашингтон да ги повлече нејзините трупи од Балтикот и да работат на нивните воени капацитети. Американците се очекува до крајот на септември да одлучат што ќе прават со нивните сили распоредени во разни делови од светот, вклучувајќи ги меѓу другото и војниците во базата Бондстил во Косово кои се еден вид гарант на безбедноста на Балканот. Имајќи предвид дека САД неодамна го суспендираа договорот за стратешки дијалог со Косово, евентуалната одлука за повлекување на војската од Бондстил може да има последици не само за најмладата држава во Европа, туку и за нејзините соседи.

Влезот во музејот на Фредерик Шопен, кој патем се наоѓа веднаш спроти хотелот во кој престојував, е бесплатен во среда. По некоја случајност, токму среда беше мојот последен ден во Варшава па решив да го посетам. Беше полн со ученици од полските училишта кои организирано со нивнитте наставници учеа за историјата на овој нивни уметник промовиран во врвен полски бренд. На пат кон аеродромот, кој патем, исто така го носи името Шопен, го прашав таксистот дали мисли дека Европа е на прагот на нова војна. „Војната е тука“, ми вели тој додека на радиото се слуша виртуозно соло пијано, „само војниците веќе не носат чизми и шлемови“.

Соборен дрон над владини објекти во Варшава

Објавено на by Горан Ризаов

Полските власти синоќа соборија дрон кој летал над клучни владини локации во Варшава, при што се уапсени двајца граѓани на Белорусија.

Како што напиша на социјалната мрежа X полскиот премиер Доналд Туск, Државната служба за безбедност го неутрализирала дронот кој ја надлетувал површината над владините згради во улицата Парков, како и над палатата Белведере која се наоѓа во близина. Уапсени за двајца жители на Белорусија, а полските институции започнале истрага за случајот.

Инцидентот се случува помалку од една недела откако 19 руски дронови беа соборени од страна на полската армија во близина на границата со Украина. Тоа беше окарактеризирано како најсериозен инцидент од почетокот на целосната инвазија на Русија врз Украина пред повеќе од 3 години.

Русија негираше дека нивните беспилотни летала го нарушиле воздушниот простор на НАТО алијансата. Но, НАТО сепак започна голема операција за засилување на источното крило на алијансата наречена „Источна стража“ која вклучува преместување на војници и воена опрема.

Во Полска, се чувствува загриженоста дека е можно прелевање на конфликтот од Украина и сè погласни се барањата за затворање на украинското небо, односно северно-атланската алијанса да го обезбеди небото над Украина.

Според руски официјални извори, ваквиот чекор би значел де-факто почеток на војна меѓу Русија и НАТО. Истовремено, Русија и Белорусија одржуваат воени вежби во близина на Минск.

Од Варшава за Мета: Горан Ризаов

Лефков: Бугарски служби шират дезинформации против Мицкоски и Владата

Објавено на by Горан Ризаов

Пратеникот и член на Извршниот комитет на ВМРО-ДПМНЕ, Миле Лефков, денеска обвини за постоење на „координирана операција за дискредитација“ насочена против Владата, премиерот Христијан Мицкоски и Република Македонија, наводно оркестрирана од бугарски служби и медиуми, со поддршка од опозициската СДСМ. Лефков тврди дека операцијата се води преку мрежа од бугарски портали и т.н. „mushroom“ веб-страници кои ширеле дезинформации и лаги со цел да ја дестабилизираат македонската Влада.

„Оваа операција се спроведува со употреба на класични хибридни методи: ширење лажни информации, конструирани афери, фабрикувани документи, лични и семејни дискредитации, и злоупотреба на човечки трагедии и економски инсинуации“, изјави Лефков, наведувајќи ги порталите Tribune.bg, Lupa.bg, Epicenter.bg и Pogled.info како дел од наводната мрежа.

Според него, активностите се интензивирале по, како што рече, „поразите на бугарската дипломатија во европските институции“ и се мотивирани од реваншизам и политичка немоќ.

Лефков се повика и на претходни анализи од DFRLab (Digital Forensic Research Lab), кои укажувале на постоење на бугарска мрежа за ширење антизападни и антимакедонски наративи. Тие, според него, функционирале преку субдомени и синхронизирани Фејсбук страници и дел од тие содржини, како што рече, завршувале и во македонски портали блиски до СДСМ, па дури и во традиционални медиуми.

„Ова не е борба против една партија, ова е напад врз македонскиот идентитет, врз суверенитетот и врз правото на самостојна надворешна политика,“ изјави Лефков, додавајќи дека дел од домашните политички актери дејствувале како „платформа за бугарските интереси“, наведувајќи ги Димитар Апасиев и Андреј Жерновски како примери.

На овие обвинувања остро реагираше СДСМ, обвинувајќи ја ВМРО-ДПМНЕ за „параноја“ и „измислени теории на заговор“, со кои, според нив, се обидува да го дефокусира вниманието од скандалите и политичките неуспеси.

„Жолтите комбиња од времето на Груевски се вратија! Секој пат кога ВМРО-ДПМНЕ ќе се соочи со дебакл или скандал, измислува непостоечки заговори“, стои во писмениот одговор од СДСМ.

Оттаму велат дека токму ВМРО-ДПМНЕ и нејзини функционери, како Тимчо Муцунски, се тие што ѝ нанеле штета на државата и го блокирале европскиот пат.

„Македонија не е филм, туку држава со реални проблеми и граѓани што бараат решенија, а не сценарија на апсурд,“ порача СДСМ, додавајќи дека граѓаните нема да поверуваат во „будалаштини“.

Обвинувањата за странско влијание преку дезинформациски кампањи и политичка манипулација се предмет на засилен интерес и во меѓународната заедница, особено во контекст на хибридни закани и изборни процеси. Иако Лефков не понуди конкретни докази пред јавноста, апелираше институциите и медиумите „да ја сфатат сериозноста“ на ситуацијата.

Ако идентитетот ни е полнета пиперка, тогаш медиумите, институциите и животната средина ни се бучкуруш

Објавено на by Горан Ризаов

На врвните готвачи во македонската Влада, заедно со некои странски експерти по гастрономија, се чини дека им успеа да ни ги наполнат пиперките со фил од евтино идентитетски мелено месо, ситно сецкана пропаганда и секако, неизбежниот кинески ориз. Кочанскиот го избегнуваат во последно време.

Сето тоа фино се запржува со српско брашно па се остава да се крчка на тивок оган. Потоа се полнат македонските пиперки и како капак се додаваат парчиња од бугарски домати. Прсти да излижеш. Највкусно е да се топне со унгарско лепче. Само, треба да се внимава да не се преполнат пиперките па од сето тоа на крајот да излезе еден голем бучкуруш, или, пак, уште полошо, руски борш.

Изјавата на еврокомесарката за проширување Марта Кос околу македонската ориентално-медитеранска традиционална кујна вчера и денес е тема на денот. Најпрво, му отвори можност за пенал на премиерот Христијан Мицкоски, кој едвај дочека да поентира дека освен храната, идентитетот е и во големите македонски јунаци, Гоце Делчев, Кузман Шапкарев, Дамјан Груев, Јане Сандански итн итн. Домашните медиуми и Фејсбук експертите беа во екстаза, премиерот е во право, еврокомесарката мисли дека сме пинџур. Министерот за надворешни Тимчо Муцунски, пак, изјави дека е срамно да се редефинира нашиот идентитет во Европскиот парламент и дека сè почесто нашиот напредок во евро-интеграциите се мери не според објективни критериуми туку по билатерални условувања. И тука нема компромис, вели Тимчо.

Уште порадикална е реакцијата на про-руската Левица, која ја обвини Кос дека македонскиот идентитет го сведува на „манастири, погача, пинџур и полнети пиперки“, а и потсети на „колонијалниот однос“ на Унијата кон Македонија.

Но, дали е баш така. Домашната специјално изградена фурна за идентитетскиот специјалитет изгледа дека ја запали извештајот на известувачот на Европскиот парламент за Северна Македонија, Томас Вајц. Не станува збор, како што објавија некои домашни медиуми, за годишен извештај на Европската комисија за напредокот на Македонија кон Европската унија, туку за извештај на репортерот на Европскиот парламент во однос на двата претходни извештаи за напредокот, од 2023 и 2024 година. Но, тоа не значи дека голем дел од овој извештај нема да се најде во извештајот на Комисијата кој се очекува наесен.

Главниот фокус во домашната ни кујна во однос на овој извештај на Вајц, беше на споменувањето на македонскиот идентитет и јазик. Во првичната верзија тие не се спомнуваа, но пред расправата во Комисијата за надворешни работи на ЕП, беа поднесени 313 амандмани, од кои во неколку се наведени македонскиот идентитет и јазик. Меѓу останатите амандмани беше и сега фамозниот амандман на бугарскитe европратеници за додавката „модерен“ или „современ“ кој не помина поради противењето на еден унгарски европратеник.

За среќа, Европскиот парламент практикува исклучително високо ниво на транспарентност, па сите верзии на извештајот, амандманите па и расправата може да се најдат на нивната веб-страница. Во финалната верзија која помина на Комисијата, на почетокот на извештајот покрај останатото е додадена реченицата која гласи: „ЕУ доследно демонстрираше признавање на македонскиот јазик и идентитет“.

Ова тука беше прикажано како огромен успех, на кој премиерот, министерот за надворешни и Владата работеле 11 месеци. Но, да видиме што друго пишува во извештајот, и на што Владата не работела во овие 11 месеци.

Медиуми и граѓанско општество

Најпрво за медиумите и граѓанското општество. Извештајот „го поздравува континуираниот напредок“ на државата во однос на медиумските слободи, но експлицитно вели дека потребна е реформа на правната рамка што ги регулира и офлајн и онлајн медиумите и целосно усогласување со Европскиот акт за медиумски слободи (ЕМФА). Ова конкретно значи дека Европската унија не е задоволна со измените на Законот за медиуми кои се изгласаа и со кои се формира Регистар на онлајн медиуми. Оваа забелешка е во согласност со оценката на Фондацијата Метаморфозис на измените на Законот за медиуми, кои се окарактеризирани како само делумен чекор кон европските стандарди.

Исто така, Вајц во овој дел од извештајот „ја потенцира итната потреба од спротивставување на злонамерното странско влијание во медиумскиот пејзаж, вклучително и дезинформации дистрибуирани од актери поврзани со Русија и Кина“ за веднаш потоа да се повикаат властите итно да усвојат правни механизми за заштита од стратеши тужби против јавно учество (SLAPP), и да ги спроведат одредбите од Анти-SLAPP директивата на ЕУ.

Извештајот понатаму со загриженост забележува на повторното воведување на владино рекламирање во комерцијалните медиуми во Северна Македонија, ја истакнува зголемената опасност оваа мерка да доведе до нарушување на медиумскиот пазар и несоодветно политичко влијание со што се загрозува медиумската независност и плурализам.

Повторно, ЕУ бара сеопфатна реформа на државното финансирање и политичкото рекламирање во медиумите, укажувајќи на недостиг на транспарентност, тековна злоупотреба на државни средства за политичко рекламирање и постојан ризик од компромитирање на медиумската независност преку нетранспарентни механизми за финансирање.

Фалениот извештај на Вајц недвосмислено повикува овие реформи да бидат усвоени и спроведени пред локалните избори планирани за оваа есен.

Занемарувањето на заштитата од дезинформации во овој извештај кој е на дневен ред на Европскиот парламент е потенцирана повеќе од кога било претходно. Се повикува на построги правила за транспарентност во сопственоста на медиумите со цел откривање на прикриено влијание, вклучително и содржини спонзорирани од странство, и на воспоставување на механизми за идентификување и справување со координирани странски дезинформациски мрежи.

Особено е значајно да се потенцира дека извештајот на Вајц посочува дека одредени кинески дипломатски субјекти финансирале платена содржина и мислењa во македонски медиуми без јасно обележување. Таму, исто така, се потенцира дека според една анализа од 2023 година, актери поврзани со руската држава користеле српски медиумски прокси актери за ширење наративи непријателски кон НАТО и тврдења дека ЕУ врши притисок врз Северна Македонија да „се откаже од својот идентитет“.

Забелешките се огромни, и вклучуваат загриженост за напади врз новинарки, говор на омраза, злосторства од омраза, заплашувања и слично.

Се посочува и на пораст на говорот на омраза и растечките закани од дезинформации во онлајн медиумите, и се повикуваат властите да преземат засилени мерки за поддршка на истражувачкото новинарство, капацитетите за проверка на факти и медиумската писменост.

Повторно, уште еднаш, во извештајот е наведена загриженост поради раширените кампањи на дезинформации што ги доведуваат во прашање демократските вредности и целта на земјата за членство во ЕУ.

Во овој контекст, извешајот ги повикува и институциите на ЕУ да ѝ помогнат на земјата да ги ублажи овие злонамерни ефекти, ги поздравува иницијативите на граѓанското општество кои промовираат проверка на факти во медиумите, дигитална писменост во училиштата и борба против ширењето на говорот на омраза, и забележува дека речиси половина од граѓаните на Северна Македонија прифатиле лажни наративи за меѓународни настани, особено во врска со војната во Украина, што ја потенцира итноста за зајакнување на општествената отпорност против злонамерна манипулација со информации.

Европскиот парламент бара од Министерството за внатрешни работи заедно со граѓанскиот сектор да изработи безбедносен протокол при напади на бранителите на човековите права со цел нивна заштита од закани од недржавни актери, силно повикува на понатамошно унапредување на улогата на граѓанското општество преку обезбедување на негово суштинско вклучување во процесите на донесување одлуки и преку консултација со Венецијанската комисија пред усвојување на ново законодавство поврзано со невладините организации.

И тоа е само делот за медиумите и граѓанското општество. Останатата содржина во извештајот на Томас Вајц е исто толку ако не и „попозитивна“.

Човекови права, владеење на правото и животна средина

Репортерот Вајц предупредува на, како што вели, постојаната политичка поларизација која сериозно ги кочи реформите. Се потенцира потребата од конструктивен политички дијалог за клучните прашања, вклучително и уставните измени.

Во делот Фундаментални права, Вајц пишува дека иако Северна Македонија ги има ратификувано најголемиот дел од меѓународните инструменти за човекови права, имплементацијата е слаба. Тој предупредува на порастот на анти-родовите движења и недоволна заштита на ранливите групи, особено ЛГБТИ заедницата, Ромите и лицата со попреченост. Тој повикува на итно усвојување на Законот за родова еднаквост, подобрување на условите во казнено-поправните домови, и ефективна имплементација на стратегиите за заштита од насилство врз жените. Посебно се нагласува потребата од подобрување на пристапот до здравствени и социјални услуги за маргинализираните заедници.

Во однос на борбата против корупцијата, особено на високо ниво, во извештајот се вели дека таа назадува, при што се истакнува дека измените во Кривичниот законик кои ги донесе претходната власт, ја поткопаа правната рамка и доведоа до прекин на повеќе истраги.

„Потребна е ревизија на овие измени, како и засилување на независноста и капацитетите на судството и обвинителството“, потенцира Вајц. Репортерот бара политичките елити да се воздржат од мешање во судските институции, и посочува дека довербата на граѓаните во правосудниот систем останува на многу ниско ниво. За решавање на случајот со трагичниот пожар во Кочани се бара транспарентна истрага и засилување на законодавната рамка за јавна безбедност.

Што се однесува до социо-економските реформи, во извештајот се поздравува усвојувањето на Реформската агенда, со акцент на човечкиот капитал, дигитализацијата и поддршката за мали и средни претпријатија. Се препорачува унапредување на пазарот на труд, подобрување на условите за работа и плати, особено за младите и жените. Вајц апелира за итна имплементација на политиките за спречување на иселувањето, поддршка на повратничка миграција, и интегрирани политики за демографска одржливост. Покрај тоа, се поздравува вклучувањето на земјата во SEPA и препорачува структурни економски реформи за долговна стабилност.

Во делот животна средина, енергетика и транспорт, иако го поздравува новиот Закон за енергетика, Вајц истакнува дека клучните закони за климатска акција сè уште не се донесени. Тој бара итно усогласување со ЕУ законодавството за заштита на природата, подобрување на управувањето со отпад, води и воздух, и спречување на еко-криминалот. Особено загрижувачки е проблемот со аерозагадувањето, особено во Скопје. Вајц бара итно репрогласување на Маврово за национален парк, како и подобра заштита на Балканскиот рис. Исто така, се поздравува напредокот на Коридорот 8, но се апелира на забрзување на инфраструктурните проекти со европска поддршка.

Ако нашите познати мастер шефови сакаат да ја вметнат македонската кујна во европското гастрономско мени, тогаш мора уредно да го следат рецептот, да ги подготват сите состојки, да се држат повеќе до квалитетното домашно месо, да ја исфрлат пропагандата и ПР-от и да намалат на зачините. Оти не е секој специјалитет деликатес.

Извештајот на Вајц не е ниту највкусен, ниту горчлив, тоа е фер и детално напишан список на состојки што не се користат. Одличен рецепт кој треба да почнат да го следат, по можност уште пред локалните избори.

Ако во него видите само една реченица за „македонскиот идентитет“, а ги игнорирате сите предупредувања за дезинформации и штетни влијанија, корупција, нетранспаретност, (не)владеење на правото, негрижа за животната средина, партиски медиуми и пропаганда тогаш, за жал, навистина наместо полнети пиперки, ќе добиеме едно големо политичко вариво што мириса на… борш. Бон апетит!

Славески бара од банките да ги намалат провизиите, НБРМ ќе го направи првиот чекор

Објавено на by Горан Ризаов

Новиот гувернер на Народната банка, Трајко Славески, на денешната средба со претставниците на банките, штедилниците и останатите членки на Македонската банкарска асоцијација (МБА), презентираше сет конкретни предлози за намалување или укинување на надоместоците за платежни услуги што ги плаќаат граѓаните и компаниите. Народната банка, како што истакна Славески, ќе го направи првиот чекор преку намалување на сопствените надоместоци што ги наплатува од банките за услугите во Македонскиот интербанкарски платен систем (МИПС), посебно за долговниот промет.

„Очекуваме и банките во најкус можен рок да ја ревидираат висината на надоместоците за извршување на плаќањата за граѓаните и компаниите и да ги постават на разумно ниво“, рече гувернерот нагласувајќи дека надоместоците мора да бидат одржливи за банките, но и фер и прифатливи за корисниците.

Славески посочи дека регулаторната рамка во државата е значително унапредена и усогласена со европските директиви, што придонесе да станеме членка на Единствената област за плаќања во евра СЕПА. Според Славески, создадена е средина во која платежните услуги се третираат како услуги од јавен интерес. Тоа, како што вели тој, подразбира обврска секој граѓанин, без разлика на неговата социјална положба или степен на дигитална писменост, да има пристап до сигурни, достапни и квалитетни платежни услуги.

„Во 21 век пристапот до платежни услуги не е привилегија, тоа е основна потреба и предуслов за економско учество и социјална интеграција“, истакна гувернерот.

Тој рече оти според податоците за 2024 година, нето-приходите од надоместоци учествуваат со 18 отсто во вкупните нето-приходи на банките. Според него, овие приходи, заедно со приходите од камати, придонесуваат за профитабилноста на банките, при што просечниот поврат на сопствениот капитал (ROE) изнесува околу 20 отсто, а кај некои банки дури и повеќе.

Славески предупреди дека високите трошоци за извршување на плаќањата особено го погодуваат населението со пониски примања, кое во услови на скапи услуги се потпира на готовинско работење, што ја поттикнува сивата економија. Тој посочи дека поставувањето разумни надоместоци ќе придонесе за поголема финансиска вклученост, дигитализација на услугите и формализирање на економските текови.

Според Славески, примери за трошоците кои што можат да се намалат или укинат се тие за:

  • Надоместоците за одржување на платежната сметка за компаниите – да се намалат;
  • Надоместоците за користење на електронското и мобилното банкарство – да се укинат;
  • Надоместоците за плаќањата со платни налози во рамки на банката – да се укинат;
  • Надоместоците за меѓубанкарските плаќања во домашната валута кои се извршуваат преку платните системи КИБС и МИПС – да се намалат;
  • Надоместоците за подигнувањето готовина на туѓи банкомати во земјата и странство кои кај некои банки се и во вид на процент од износот – да се намалат и поедностават како фиксен трошок по трансакција;
  • Надоместоците за прифаќање картички на продажни места кај трговците – да се намалат, имајќи предвид дека меѓубанкарските провизии се ограничени со Законот за платежни услуги и платни системи и се сведени на нивоата во ЕУ.

Гувернерот апелираше банкарскиот сектор да ја прифати иницијативата и да ја стави корисничката перспектива во центарот на своето работење, во насока на инклузивен и социјално одговорен банкарски систем.

Претседателката на Македонската банкарска асоцијација, Маја Стевкова Штериева, изрази благодарност до гувернерот за изнесеното обраќање и ги сподели ставовите на Асоцијацијата по однос на предлозите за намалување на надоместоците за платежни услуги.

Во своето излагање таа потенцираше дека цените на банкарските услуги се определуваат индивидуално од страна на секоја банка, преку органите на управување, и дека Македонската банкарска асоцијација, од своето основање до денес, никогаш не дискутирала за цените на производите или услугите како заедничка тема.

„Во иднина, ќе продолжиме да дискутираме за можните насоки на дејствување, но одлуките за цените остануваат во надлежност на секоја банка поединечно“, истакна таа.

Воедно, претседателката посочи дека е важно да се согледа контекстот на податоците што се објавуваат во јавноста, особено во однос на учеството на надоместоците во приходите на банките. Таа додаде дека банкарскиот сектор е меѓу најтранспарентните во земјата, обврзан да објавува точни и детални информации согласно регулативата, што не е случај со голем дел од другите сектори во економијата.

„Кога правиме споредби, мора да имаме предвид дека банкарскиот сектор функционира на високо ниво на транспарентност додека кај многу други сектори тоа не е така – податоците често се нецелосни или неточни“, нагласи Стевкова Штериева.

Во однос на евентуалното намалување на одредени надоместоци, таа посочи дека станува збор за сложен процес кој бара внимателна анализа на трошоците, особено имајќи ги предвид значајните расходи што банките ги имаат, како во делот на ИТ, така и за услугите поврзани со меѓународни провајдери во областа на картичниот бизнис.

„Затоа се залагаме колку што е можно повеќе услуги да се развиваат со сопствени ресурси во Македонија, што би придонело за намалување на трошоците и овозможување поповолни услови за клиентите“, додаде таа.

Блок 2 на РЕК Битола исклучен поради пожар, комбинатот надвор од функција

Објавено на by Горан Ризаов

Вториот од трите блока на Рударско-енергетскиот комбинат Битола утрово бил автоматски исклучен од електроенергетскиот систем по активирање на заштитниот механизам, соопшти АД ЕСМ.

Во соопштението не баш прецизно се наведува дека вториот блок е исфрлен од системот поради „зголемена температура, односно појава на опожарени дрвени елементи во близина на ормарот за електронско управување“. Од Електростопанство се сомневаат на можна саботажа.

Истовремено, како што посочуваат од ЕСМ, првиот Блок е на редовен годишен ремонт, а третиот Блок „е исклучен од мрежата поради намалената побарувачка од страна на Универзалниот снабдувач ЕВН Хоум“.

Во меѓувреме, според ЕСМ, потребите за електрична енергија на државата се покриваат преку зголемено производство на хидроелектраните и преку увоз на струја од страна на операторот МЕМО.

„Електроенергетските потреби на државата се задоволуваат преку зголемено производство од хидроелектраните, како и преку купопродажба на енергија преку Националниот оператор на пазарот на електрична енергија (МЕМО), кој е во сопственост на државниот Електро-преносен систем оператор МЕПСО.

Како што велат од ЕСМ, нивните служби реагирале а за случајот ја известиле и криминалистичката полиција, која врши увид на местото на настанот.

Инаку, на 18 мај годинава, голем дел од државата остана без електрична енергија, поради, како што наведоа тогаш од МЕПСО, дефект во 110 киловолтната мрежа предизвикан од висок напон во регионалната 400 киловолтна мрежа.

На 6 јануари годинава, пак, МЕПСО го пушти во употреба 400/110 киловолтниот трансформатор во трансформаторската станица (ТС) Битола 2. Тоа беше најавено како пресвртница во обезбедувањето енергетска стабилност за југозападна Македонија и за целиот национален енергетски систем.

Од следниот месец Македонија ги укинува царините за производи од САД

Објавено на by Горан Ризаов

Министерството за финансии предложи измени на Законот за царински тарифи со кои се намалуваат царинските стапки за 67 стоки и се врши целосна либерализација на увозот со САД. Како што информираше министерката Гордана Димитриеска-Кочоска на денешната прес-конференција, измените се веќе во собраниска процедура и се очекува да стапат на сила од 1 јули 2025 година.

Според министерката, станува збор за стоки кои се користат како суровини или репроматеријали во автомобилската, метало-преработувачката, металуршката и енергетската индустрија.

Укинувањето на царините за САД доаѓа откако на почетокот на април администрацијата на претседателот Доналд Трамп воведе реципроцитетни царини за речиси сите земји во светот. За Македонија беа воведени едни од највисоките царини во регионот од 33 отсто, кои вклучуваат 10 отсто стандардна царина која што беше воведена за сите и уште 23 отсто реципроцитетна царина. Овие давачки подоцна беа ставени во мирување а американската администрација најави дека ќе преговара со земјите една по една.

Инаку, ако се земат предвид стоките и услугите во трговската размена меѓу Македонија и САД земјава има дефицит, но ако се сметаат само стоките без услугите Македонија има суфицит.

Во четвртокот на 29 мај, министерот за надворешна политика и надворешна трговија Тимчо Муцунски по средбата во Вашингтон со државниот секретар на САД, Марко Рубио рече дека е направен значаен исчекор во намалување на царините.

На новинарско прашање кога се очекува реципроцитет од американска страна откако Македонија ќе ги укине царините за САД, министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска рече дека „работиме нешто во моментов, да се стрпиме уште малку“.

Покрај укинување на царините за САД, министерката посочи дека почнувајќи од следниот месец ќе се преполоват царините за 67 производи кои се увезуваат од ЕУ.

„Ако царинската стапка на одредена стока кај нас изнесува 20 отсто, а во ЕУ за истата стока 10 отсто, со тековните измени стапката се намалува на 15 отсто“, рече минисерката.

Дополнително, посебен фокус, како што рече таа, е ставен на енергетскиот сектор, каде што за литиум-јонските батерии за складирање електрична енергија, царинската стапка ќе се усогласи со европската и ќе се намали од 15 проценти на 2,7 проценти.

Според министерката, фискалниот ефект од намалувањето на царините за 67 производи за 50 отсто, е 2 милиони евра на годишна основа, што значи дека за толку ќе се намалат годишните приливи од царини во буџетот. Дополнително, со укинувањето на царините на производите увезени од САД, министерката најави дека буџетот ќе изгуби уште околу 3,7 милиони евра.

На прашањето зошто во 2019 година, кога претходната влада на СДСМ имаше предлог за намалување на царините за литиум-јонските батерии, а ВМРО-ДПМНЕ се противеше, министерката рече „не знам значи што било и како било, сега не можам да се враќам назад, јас можам да аргументирам сега каква е состојбата“.

Ниту милиметар, ниту сантиметар туку километри ги делат македонско бугарските позиции

Објавено на by Горан Ризаов

Во прашање не се милиметри и сантиметри, туку по сè изгледа километри. Вчерашниот говор на премиерот Христијан Мицкоски во македонското Собрание и денешната резолуција на бугарскиот парламент како да откриваат сè подлабока и повидлива дистанца меѓу позициите на Скопје и Софија.

И двете страни покажуваат цврст став кој како да е без простор за компромис. Мицкоски вчера рече дека „нема да мрдне ни милиметар“ без Македонец во бугарскиот Комитет за малцинства, а бугарскиот министер за надворешни денеска возврати дека Бугарија „нема да се повлече ниту еден сантиметар“ од позицијата вметната во преговарачката рамка, односно Бугарите да влезат во Уставот. Сето тоа доаѓа по првиот драфт – извештај на новиот известувач на Европскиот парламент за Северна Македонија, Томас Вајц.

Аргументот на Мицкоски се чини дека е заснован на реципроцитет. Ако Бугарите во Македонија заслужуваат да бидат во македонската уставна Преамбула, тогаш и Македонците во Бугарија заслужуваат претставник во Комитетот, односно признавање на нивното постоење. Но, во денешни околности, употребата на изразот „ни милиметар“ прераснува во политички сигнал дека сегашната влада нема намера да го спроведе клучниот услов за отварање на кластерите со ЕУ без Бугарија да исполни до некаде симетрично барање. Ситуацијата се комплицира ако се има предвид дека земјите-кандидати не се во иста позиција да поставуваат ултиматуми споредено со оние кои се веќе членови на клубот.

Македонските власти и до сега не спореа со фактот дека Бугарите треба да влезат во Уставот ако сакаме напредок во преговорите, но бараа гаранција дека Бугарија нема да има други барања во однос на истите или слични прашања иако таква не можат да добијат.

Слична е и пораката од Софија: нема назад. Ниту сантиметар. За милиметри не разговараме. Бугарскиот парламент едногласно ја прифати декларацијата со која, како што велат, „за последен пат“ ја потврдуваат нивната позиција. Не ги прифаќаат „сите обиди во рамките на форматите и институциите на ЕУ за повторно преговарање, заобиколување или игнорирање на елементи од постигнатите договори“.

Како што Мицкоски побара Македонец во Комитетот, така Бугарите преку нивниот Парламент, бараат Македонија да донесе акциски план за заштита на правата на македонските Бугари.

Бугарските пратеници потенцираат дека за нив прашањето не е билатерално туку дел од европскиот консензус а реториката на „сантиметри“ ја зацврсти бугарскиот министер за надворешни работи Георг Георгиев, кој потврди дека Софија нема намера да попушти.

„Европскиот, воздржан дипломатски тон и однесување на Бугарија, во апсолутен контрапункт на понекогаш многу хистеричното однесување на другите земји, не треба да се мешаат со недостаток на активност. Бугарија ќе продолжи да се придржува до договорот од 2022 година. Ние нема да се повлечеме ниту сантиметар од него“, вели тој.

Мицкоски во Скопје го истакна и драфт извештајот на специјалниот известувач на ЕУ што ќе се најде пред европратениците на 4 јуни како прв пример на признавање на македонскиот јазик и идентитет во Европа. Самиот драфт-извештај е јавно достапен, и е ставен на дневен ред на Комисијата за надворешни работи на ЕП, но во него не се вклучени референците на македонскиот јазик и идентитет. Тие се предложени како амандмани од повеќе европратеници, вклучувајќи го и самиот специјален известувач. Но, постојат и амандмани од бугарските европратеници, а и од дел од останатите членови на Европскиот парламент. Всушност, за извештајот на Вајц има вкупно 313 поднесени амандмани.

Така на пример, еден од амандманите на Вајц ја предлага следната содржина на текстот на извештајот додавајќи го делот „целосно почитувајќи го македонскиот јазик и идентитет“:

„Потсетува на потребата од одржување на моментумот и кредибилитетот на процесот на европска интеграција; забележува дека Северна Македонија продолжува да покажува посветеност на интеграцијата во ЕУ и усогласување со политиките на ЕУ; повикува на брз напредок во пристапните преговори истовремено истакнувајќи ја важноста од усвојување на уставните амандмани целосно почитувајќи го македонскиот јазик и идентитет; ги охрабрува сите политички партии во Северна Македонија да се вклучат во конструктивен дијалог за да се постигне потребниот консензус за овие амандмани, што би го зајакнало мултиетничкиот карактер на земјата и би го забрзало нејзиниот напредок кон членство во ЕУ“.

Но, за волја на вистината, ова нема да биде прв пат Европската унија на високо ниво да даде потврда за македонскиот јазик и идентитет. Тоа ги направи претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен  во 2022 година пред преполната собраниска сала во Скопје. Тогаш пратениците на ВМРО-ДПМНЕ заедно со пратениците на про-руската Левица протестираа и извикуваа „предавници“.

Клучниот проблем, дали вклучувањето на Бугарите во македонскиот Устав значи губење на македонскиот јазик и идентитет или е само технички предуслов изгледа како лажна дилема. Дилема која македонскиот премиер ја повтори и на CPAC во Будимпешта тврдејќи дека македонскиот идентитет е под закана и државата треба да го одбрани својот суверенитет.

Двете страни, и покрај сигналите на добра волја од Брисел, уште повеќе се закопуваат во своите замислени ровови оставајќи ги како единствени губитници македонските граѓани а во исто време повикувајќи се на европските стандарди.

Не само што нема да се задолжиме, туку и ќе го намалиме долгот, рече Мицкоски за договорот со Обединетото Кралство

Објавено на by Горан Ризаов

„Гарантирам дека не само што нето нема да се задолжиме, туку и ќе го намалиме долгот кога овие проекти ќе се реализираат“ – порача денеска премиерот Христијан Мицкоски од собраниската говорница, одговарајќи на прашање поврзано со договорот за партнерство меѓу Македонија и Обединетото Кралство, кој отвора можност за заеми од пет милијарди фунти за изградба на инфраструктурни проекти.

Мицкоски го оцени договорот како историски момент не само за државата, туку и за регионот, поради, како што рече, силното присуство на еден од водечките светски политички и економски чинители.

Тој ги наведе долгогодишните инфраструктурни и енергетски проекти како што се модернизацијата на пругата на Коридорот 10, изградбата на болници, студентски домови и енергетските капацитети Чебрен и Галиште, како примери што конечно добиваат реална можност за имплементација.

Во одговор на критиките од опозицијата за нетранспарентност, Мицкоски појасни дека не е потпишан финансиски договор, туку следи конкурентен дијалог меѓу Министерството за финансии и неколку светски финансиски институции. Според него, финансиите ќе се обезбедуваат по проект, врз основа на барања од ресорните институции.

„Не значи дека ќе ја прифатиме понудата на финансиската институција со која досега сме разговарале. Ако добиеме подобра финансиска понуда од ЕБОР, или од ЕБРД, или од ЕИБ или кои било банки тие ќе ги прифатиме“, објасни премиерот.

Тој нагласи дека камата ќе биде минимална бидејќи Велика Британија ќе ја преземе улогата на гарант, користејќи го нејзиниот кредитен рејтинг. Но, се чини дека слично како на вчерашната прес-конференција повторно го погреши кредитниот рејтинг на Обединетото Кралство кој по Брегзит беше намален од ААА на АА.

„.. доколку ние сами излеземе на пазарот со кредитниот рејтинг којшто ние го имаме како држава, тој ЕУРИБОР ќе биде надграден со 3,5 – 4% затоа што нашиот кредитен рејтинг е тој, ББ минус. Но, ако го користиме кредитниот рејтинг на Обединетото Кралство, којшто е ААА, тогаш ние ќе добиеме најниска можна каматна стапка којшто некоја држава може да ја добие“, рече Мицкоски.

Премиерот истакна дека целокупниот процес ќе биде потполно транспарентен и јавно достапен. Во однос на компаниите кои ги добијат договорите, рече дека ќе бидат три до пет компании.

„Нема да го класифицираме, нема шверцерски да го минеме со европско знаме, нема ништо од тоа. Повторно ќе влезе во Парламент Договорот за реализација на проектите. И тука нема да дојде во Собрание компанија регистрирана или близу до седиштето на една политичка партија, да биде подизведувач или изведувач како што тоа беше и се случуваше во минатото. Туку ќе биде компанија која реализирала, компанија со портфолио. И нема да биде една, туку ќе бидат од три до пет, а можеби и повеќе коишто ќе пројават интерес. Нема да криеме ништо, секоја завртка и навртка ќе имаат цена и ќе биде по принципот „Опен Бук“. За тие што не знаат тоа е дефинирани цени и маргина во проценти“, рече Мицкоски.

Собранието го ратификуваше Договорот со Обединетото Кралство, верзијата на англиски јазик потпишана со непостоечка функција

Собранието го ратификуваше Договорот со Обединетото Кралство, верзијата на англиски јазик потпишана со непостоечка функција

Објавено на by Горан Ризаов

Собранието попладнево (28.05.2025 г.) го изгласа Законот за ратификација на договорот меѓу Владата на Република Северна Македонија и Владата на Обединетото Кралство на Велика Британија и Северна Ирска во врска со партнерство за реализација на инфраструктурни проекти.

Гласаа 82 пратеника, од нив 76 гласаа ЗА, а 6 против, воздржани немаше.

Во верзијата на договорот на англиски јазик, како што е поставен на веб-страницата на Собранието, наместо потпретседател на Владата, потписот на Александар Николоски стои под функцијата потпретседател на Република Северна Македонија. Според опозицијата тоа го прави договорот ништовен, а според власта тоа е само техничка грешка. Во верзијата на македонски јазик, функцијата на Николоски е точно напишана.

Принтскрин од копија од договорот каде што стојат потписите на верзијата на англиски јазик

Премиерот Христијан Мицкоски, пак, претходно на прес-конференција одговарајќи на новинарски прашања рече дека заемите што ќе произлезат од договорот со Велика Британија нема да бидат врз основа на македонскиот кредитен рејтинг, туку на британскиот и тоа ќе овозможи каматни стапки пониски од 4,5 отсто.

Иако Мицкоски рече дека каматната стапка ќе биде пониска затоа што „ние го користиме кредитниот рејтинг од Обединетото Кралство, кој ќе биде ААА“, се чини дека тоа не е сосема точно. Имено, по референдумот за излез од Европската унија, кредитниот рејтинг на Обединетото Кралство агенциите го намалија на АА.

Договорот за партнерство за финансирање на инфраструктурни проекти беше потпишан на 22 мај 2025 година во Лондон, како дел од пошироките напори за зајакнување на соработката меѓу Северна Македонија и Обединетото Кралство во областите на енергетика, здравство, дигитална трансформација и критична инфраструктура. Тој е логично продолжение на веќе воспоставени билатерални договори за стратешко партнерство, трговија, одбрана и безбедност.

Анексот А на договорот вклучува реконструкција на болници во неколку региони, изградба на брза железница долж Коридорот 10, развој на Коридорот 8, дигитализација на јавната администрација и зајакнување на енергетските капацитети. Но, нема конкретни детали за ниту еден проект.

Финансирањето ќе се обезбедува преку британскиот инструмент UK Export Finance (UKEF), со лимит од 5 милијарди фунти. Средствата ќе бидат распределувани поединечно и условено, врз основа на правна и финансиска проверка на секој проект.

Договорот нема правно обврзувачки карактер и не предвидува судска или арбитражна разрешница за можни спорови. Се смета за политичка рамка, базирана на меѓусебни консултации.

Договорот ќе важи 10 години, со можност за раскинување со писмено известување 60 дена однапред. Прекинувањето нема да влијае врз веќе започнатите проекти.

За неговото спроведување ќе бидат одговорни пет министерства: за транспорт, здравство, енергетика, дигитална трансформација и надворешни работи и трговија.

Поевтини заеми благодарение на ААА рејтингот на Обединетото Кралство, најави Мицкоски

Поевтини заеми благодарение на ААА рејтингот на Обединетото Кралство, најави Мицкоски

Објавено на by Горан Ризаов

При заемите за реализација на инфраструктурните проекти кои ќе произлезат од новиот договор со Обединетото Кралство, државата ќе го користи кредитниот рејтинг на Велика Британија (ААА), а не сопствениот (ББ), што значително ќе ја намали каматната стапка на годишно ниво. Ова го најави премиерот Христијан Мицкоски во одговор на новинарско прашање во врска со каматната стапка за заемите кои ќе произлезат од договорот, а според пресметките, таа би била пониска од 4,5 отсто. Како што рече Мицкоски, каматата ќе биде „најдобрата што можеме во овој момент да ја добиеме како држава на пазарот“.

Овој механизам за финансирање е дел од Договорот за партнерство меѓу Владата на Република Северна Македонија и Владата на Обединетото Кралство, кој моментално се разгледува во Собранието. Според Мицкоски, не е предвидено непосредно задолжување кај конкретна финансиска институција. Наместо тоа, Министерството за финансии ќе распише јавен повик на меѓународниот пазар, каде што ќе учествуваат 18 до 20 потенцијални кредитори, вклучително и големи европски банки. Од нив ќе се избере оној што ќе понуди најповолни услови, и тоа преку транспарентна, конкурентна и отворена постапка.

Сепак, премиерот потенцираше дека сè уште не е отворен официјален дијалог за детали околу финансирањето и дека од она што го зборува „не е тоа сè официјално, кога ќе биде ќе излеземе повторно и ќе го кажеме“.

Премиерот нагласи дека не е точно оти се кријат детали од договорот и ја отфрли критиката дека договорот отвора можности за корупција, нагласувајќи дека Обединетото Кралство не е земја од која „може да се краде“.

„Зарем може некој денеска да зборува за коруптивна зделка со Обединетото Кралство? Ајде нека ми објасни некој како можете да крадете од Обединетото Кралство. Еве нека дојде некој, нека ми каже“, рече Мицкоски, додавајќи дека каматната стапка ќе биде пониска затоа што „ние го користиме кредитниот рејтинг од ОК, кој е ААА“.

Во однос на времетраењето и отплатата, предвиден е грејс период од пет години, при што, како што рече премиерот, првата фактура би пристигнала на 1 јануари 2027 година. На новинарско прашање дали каматата ќе се пресметува во овој период и дали ќе биде капитализирана, премиерот не даде конкретен одговор, велејќи дека тие детали ќе бидат познати откако ќе се отворат конкретните преговори со избраниот финансиер.

Во делот на економската соработка надвор од инфраструктурата, Мицкоски најави и потенцијален стратешки инвестициски проект. Поточно, како што рече, потпишан е меморандум кој пред две недели поминал на владина седница. Во него британска компанија изразила подготвеност да инвестира меѓу 250 и 300 милиони евра во безбедносно ориентиран производствен капацитет во Македонија, кој би генерирал извоз од една милијарда евра годишно. Засега, проектот е под договор за доверливост, но според премиерот, штом се финализира, деталите ќе ѝ бидат соопштени на јавноста.

Инаку, Договорот за партнерство за финансирање на инфраструктурни проекти беше потпишан на 22 мај 2025 година во Лондон, како дел од напорите за унапредување на билатералната соработка во сферата на критичната инфраструктура, енергетиката, здравството и дигиталната трансформација. Тој следи по неколку постојни билатерални документи, вклучително и Декларацијата за стратешко партнерство и договорите за соработка во трговија, одбрана и борба против организираниот криминал.

Проектите предвидени во Анекс А на договорот опфаќаат реконструкција на болници во повеќе региони, изградба на брза железница по Коридорот 10, развој на Коридорот 8, дигитализација на државната управа и зголемување на капацитетите за производство и пренос на електрична енергија.

Според договорот, во делот „Програмско финансирање“, двете влади ќе соработуваат за мобилизација на средства за приоритетните проекти преку британскиот Инструмент за финансирање на извозот (UK Export Finance – UKEF). Сепак, поддршката од UKEF ќе зависи од правна, финансиска и евалуација на ризикот за секој поединечен проект, а вкупните средства што можат да се стават на располагање, односно да бидат одвоени како заеми, изнесуваат до 5 милијарди фунти.

Во делот за Статусот на договорот е прецизирано дека истиот не создава правно обврзувачки обврски ниту за двете страни, ниту за трети страни. Секој спор што би произлегол од неговата примена ќе се решава преку пријателски консултации, без можност за судски или арбитражен процес. Договорот е замислен како политичка и стратешка рамка, а не како класичен меѓународен договор со обврзувачка сила.

Во членот за влегување во сила и времетраење, договорот предвидува важност од 10 години од денот на стапување во сила, со можност за раскинување со писмено известување 60 дена однапред од страна на која било од страните. Прекинувањето нема да има ефект врз проектите кои се веќе започнати.

Надлежни за спроведување на договорот ќе бидат пет министерства, вклучувајќи ги Министерството за транспорт, Министерството за здравство, Министерството за енергетика, Министерството за дигитална трансформација и Министерството за надворешни работи и трговија, кои ќе ја координираат реализацијата на договорените активности и инфраструктурни проекти.

Македонија потпиша договор за економска соработка со Обединетото Кралство

Објавено на by Горан Ризаов

На 22 мај 2025 година, во Лондон, вицепремиерот Александар Николоски, во име на Владата на Република Северна Македонија, го потпиша Договорот Влада со Влада за политичка и економска соработка со Обединетото Кралство. Договорот предвидува финансиска поддршка до 6 милијарди евра за реализација на капитални проекти во земјата.

Николоски, кој воено е и министер за транспорт, изјави дека е почестен што заедно со министерот за животна средина Изет Меџити и министерката за образование Весна Јаневска биле во историската „Черчилова соба“ во британското Министерство за трговија и бизнис.

„Сметам дека тоа е навистина силен знак и сигнал за нашето партнерство, привилегија е да се биде токму во оваа просторија и да се потпише меѓувладиниот договор токму во оваа просторија“, рече Николоски.

Според изјавите на Николоски, средствата ќе бидат наменети за проекти во транспортот, образованието, здравството, животната средина и информатичката технологија. Меѓу првите иницијативи се споменуваат брзата железница на Коридорот 10, модернизација на болниците и изградба на Медицински факултет.

Николски претходно објави дека зборувал за деталите на договорот со претставници на Инструментот за поддршка на надворешното финансирање на Обединетото Кралство – УКЕФ. Сепак, како што рече официјалните разговори за начинот на финансирање и реализација на проектите ќе започнат отткако договорот ќе биде ратификуван во македонското Собрание.

Опозициската партија СДСМ изрази загриженост дека договорот претставува ново задолжување кое ќе го зголеми јавниот долг на земјата. Тие истакнаа дека Владата не обезбедила доволно транспарентност во врска со условите на заемот и потенцијалните обврски кои произлегуваат од него.

Министерката за финансии, Гордана Димитриеска-Кочоска, претходно најави дека од шесте милијарди евра, во првите пет години ќе се повлечат 2,2 милијарди евра или околу една третина од парите и тие ќе бидат потрошени за изградба на пругата од Коридорот 10.

„Две милијарди на пет години се по 400 милиони евра. Толку е годишното зголемување на јавниот долг по однос на овие инвестиции кои, од друга страна, ќе придонесат за раст на економијата“, рече Димитриеска-Кочоска. Таа додаде оти парите нема да се повлекуваат авансно туку откако ќе се завршат работите на терен.

Сепак, лидерот на опозициската СДСМ, Венко Филипче во своите изјави нагласи дека иако неговата партија го поддржува стратешкиот договор со Велика Британија, начинот на кој се обезбедуваат средствата за најавените проекти е „непатриотски“ и го блокира евроинтегративниот пат на државата. Според него, наместо заеми треба да се бараат неповратни грантови за инфраструктурни проекти од Европската унија.

Вицепремиерот Николоски во Лондон се сретнал со претставници на британскиот инструмент за надворешно финансирање

Објавено на by Горан Ризаов

Министерот за транспорт и вицепремиер, Александар Николоски преку соопштение до медиумите објави дека во Лондон разговарал со претставници на Инструментот за поддршка на надворешното финансирање на Обединетото Кралство – УКЕФ, за деталите околу 5-те милијарди фунти, пари што треба да ѝ се ставаат на располагање на Македонија за реализација на инфраструктурни проекти.

“Истите можат да се користат за проектно финансирање, тоа значи дека се врзани за проекти што значи дека ќе носат додадена вредност на Македонија. Тоа се проекти во делот на транспортот, здравството, образованието, во делот на енергетиката и животната средина“, вели вицепремиерот Николоски.

Тој ги повтори помпезно најавуваните први проекти, како што е брзата пруга на коридор 10 од Табановце до Гевгелија, изградба и реконструкција на болници во Кичево, Тетово и Штип и изградба на медициски факултет заедно со студенски дом во Штип.

Иако кажа дека веќе зборувал за деталите со претставници на УКЕФ, Николоски сепак вели оти официјалните разговори за начинот на финансирање и реализација на проектите ќе започнат отткако денеска ќе го потпише договорот Влада со Влада и тој ќе биде ратификуван во македонското Собрание. Дури потоа најави дека и македонската јавност ќе биде информирана за овие детали.

„Кај нас Договорот ќе оди со ратификација во Собрание, во Велика Британија го усвојува Владата и малку е поедноставна процедурата и после тоа станува ефективен и потоа влегуваме во преговори за реализација на договорите“, рече Николоски најавувајќи дека договорите за изградба ги очекува во текот на летото, а работата на терен на есен.

Заедно со Николоски во Лондон е и вицепремиерот и министер за финансии Изет Меџити, директорот на ЈП МЖ Инфраструктура, а ќе дојде и министерката за образование Весна Јаневска.

Сиљановска-Давкова го предложи Трајко Славески за нов гувернер на Народната банка

Објавено на by Горан Ризаов

Претседателката на државата, Гордана Сиљановска-Давкова, официјално го достави до Собранието предлогот Трајко Славески да биде новиот гувернер на Народната банка на Република Северна Македонија. Во образложението на предлогот се истакнува дека изборот е резултат на внимателна проценка базирана врз стручност, компетентност, интегритет и реална можност за именување, при што беше потенцирано дека сите разгледани кандидати покажале висок квалитет.К

Како кандидати за гувернер се споменуваа и Зоран Ставрески кој, покрај Славески, е уште еден екс-министер за финансии во владите на пребеганиот Никола Груевски, а сега е советник на премиерот Христијан Мицкоски. Исто така, беше спомената како кандидат и сегашната гувернерка Анита Ангеловска-Бежоска.

Инаку, Славески од локалните избори во 2021 година, кога на власт дојде градоначалничката Данела Арсовска, е советник од редовите на ВМРО-ДПМНЕ во градскиот совет, а воедно е и претседател на Советот. Во јавноста ќе останат запаметени неговите јавни препукувања со градоначалничката на седниците на Советот откако односите меѓу партијата што ја поддржа и Арсовска се влошија во 2022 година.

Инаку, Славески е јавна личност со децениска експертиза и богато искуство на крстосницата меѓу академијата и политиката. Професор на Економскиот факултет и поранешен министер за финансии, тој зад себе има прилично големо реформско досие. Образован во САД како добитник на Фулбрајтова стипендија, студирал на врвни универзитети како Харвард и Калифорнискиот државен универзитет, каде, како што самиот ќе рече во едно интервју, „не може со блеф, има критериуми и стандарди“.

Во јавноста е познат како еден од клучните автори на антиинфлаторната програма во 90-тите години и како учесник во носењето на суштински економски реформи, меѓу кои се и оние за воведување на ДДВ, рамниот данок, концептот бруто-плата од почетокот на 2009 година, но и трансформацијата на Заводот за платен промет.

Пред да стане новиот македонски гувернер, Собранието треба да го излагаса предлогот на претседателката Сиљановска-Давкова.

Некој должи многу, некој штеди повеќе – кредитите и депозитите пораснале за 12 отсто

Објавено на by Горан Ризаов

Во април 2025 година, вкупните депозити на граѓаните (домаќинствата) достигнале 408.621 милиони денари, што претставува годишен раст од 12 отсто, соопшти Народната банка (НБРСМ). Овој пораст, како што велат од банјата, е најмногу резултат на зголемувањето на депозитните пари и долгорочните депозити во денари.

Во истиот период, вкупните кредити дадени на домаќинствата достигнале 256.344 милиони денари, што претставува раст од речиси 10 отсто на годишно ниво. Особено е забележливо зголемувањето на станбените кредити за 14 отсто, како и потрошувачките кредити за 9 отсто.

Со вкупни кредити од 508.520 милиони денари и популација од околу 2,07 милиони жители, секој граѓанин во просек должи околу 246.000 денари.

Илустрација: НБРСМ

Вкупните депозити на целокупниот недржавен сектор (граѓани и фирми) во април 2025 година изнесувале 600.920 милиони денари, што е годишен раст од 11,6 отсто. Истовремено, вкупните кредити на недржавниот сектор достигнале 508.520 милиони денари, со годишен раст од 11,8 отсто.

Ако живеете во изнајмен стан, синдикалната кошница достигнува до 80.000 денари месечно

Објавено на by Горан Ризаов

Трошоците за живот во Македонија продолжуваат да растат – според последните пресметки на Сојузот на синдикати на Македонија (ССМ), вредноста на синдикалната минимална кошничка за четиричлено семејство во мај изнесува 63.908 денари, што е зголемување од 1.217 денари во однос на април. Најголемо зголемување има кај храната и пијалаците – речиси 1.000 денари повеќе во споредба со минатиот месец.

Ако семејството живее во изнајмен стан, минималните трошоци се уште повисоки и достигнуваат 79.283 денари.

„Евидентно е дека без мерки, цените неконтролирано се зголемуваат, а особено основните прехранбени производи прават огромен притисок врз ниските плати на работниците. Јасно е дека се потребни зголемувања на платите“, порачуваат од ССМ.

Синдикатот бара зголемување на минималната плата на 30.000 денари и на останатите плати за најмалку 1.000 денари. Но, Владата досега не одговорила на овие барања. Позицијата на извршната власт е дека зголемувањата треба да произлезат од дијалог меѓу синдикатите и работодавачите.

Паралелно со синдикалните барања, Владата најавува креирање на „нова, просечна потрошувачка кошничка“, која треба да ги прикаже трошоците на тричлено наместо на четиричлено семејство и ќе се споредува со просечната плата во земјава. Мерката е дел од владината кампања „Се грижиме“ и треба да служи како индикатор за реалната куповна моќ на граѓаните.

Премиерот Христијан Мицкоски неодамна изјави дека новата методологија ќе биде пообјективна и ќе се базира врз официјални податоци од Државниот завод за статистика.

ССМ жестоко ја критикуваше оваа најава, предупредувајќи дека Владата сака да ја „редизајнира реалноста“ со нова кошничка која ќе прикаже пониски трошоци за живот, наместо да се справи со растечката сиромаштија и ниските плати.

„Владата преку нова методологија ќе ја замени реалната слика за животниот стандард на граѓаните со статистички манипулации“, реагираа од синдикатот, предупредувајќи дека кошничка за тричлено семејство ќе ја потцени реалната економска ситуација.

ССМ отворено ја обвини Владата за игнорирање на социјалниот дијалог, а Владата возврати дека синдикатите делуваат со политички мотиви. Според последните сигнали од Владата, преговори со синдикатите не се исклучени, но тие би се воделе во рамките на економско-социјалниот совет, со вклученост на работодавачите.

Во четврток во Лондон Северна Македонија и Обединетото Кралство ќе потпишат договор за стратешко партнерство

Објавено на by Горан Ризаов

На 22 мај во Лондон владите на Обединетото Кралство и Северна Македонија ќе потпишат договор за стратешко партнерство, за што британскиот амбасадор Метју Лосон вели дека ќе биде „историски момент“ во билатералните односи меѓу двете земји. Според најавите, договорот треба да отвори нови можности за инвестиции, трговска размена и соработка во повеќе сектори, меѓу кои образованието, културата и борбата против организираниот криминал и корупцијата. Договорот ќе вклучува и начини на соработка за справување со имиграцијата.

„Очекуваме овој договор да даде импулс за инвестирање стотици милиони фунти, средства што ќе бидат од значење и за британската и за македонската економија“, изјави Лосон во интервју за ТВ Сител. Тој посочи дека половина од британските инвестиции во Западен Балкан се токму во Северна Македонија и дека се работи на формирање британска бизнис-асоцијација која ќе ги поддржи идните проекти.

Договорот доаѓа како надградба на веќе постоечкиот Договор за партнерство, трговија и соработка потпишан во 2023 година, и е дел од пошироката британска стратегија за воспоставување билатерални односи со држави по излегувањето од Европската Унија. Со слични стратешки договори Велика Британија веќе се има поврзано со Украина, Индија, Нигерија, Казахстан и други држави, при што фокусот на секој од тие договори варира според интересите на Лондон, од безбедност до критични минерали и технолошка соработка.

Во македонскиот случај, британската страна најавува фокус на економски и инфраструктурни проекти, вклучително и изградба на болници и железничка мрежа. Од македонска страна, вицепремиерите Александар Николовски и Изет Меџити ќе ја предводат владината делегација во Лондон, каде ќе се одржат и заеднички изјави со британскиот министер за трговија.

Сепак, дел од јавноста и медиумите укажуваат дека засега нема јасна слика за тоа како ќе се реализираат најавените шест милијарди евра инвестиции, дали ќе бидат директни инвестиции или кредити, и под кои услови. Опозициската СДСМ побара одговори за потенцијалното задолжување и какви привилегии би добиле британските компании ако навистина станува збор за заеми преку комерцијални банки.

И покрај ентузијазмот на властите, досега британските медиуми не известија за договорот, што дополнително ја отвора дебатата за реалната тежина на партнерството во рамки на британската надворешна трговска политика.

Мицкоски најави изградба на нов колосек на Коридорот 10 преку договорот со Обединетото Кралство

Наместо да се задолжува со милијарди евра, Владата да бара ЕУ грантови, вели Филипче

Објавено на by Горан Ризаов

Лидерот на Социјал-демократскиот сојуз на Македонија (СДСМ), Венко Филипче, остро ја критикуваше Владата објаснувајќи дека таа ќе се задолжи шест милијарди евра за изградба на инфраструктурни проекти. Според него, наместо со европски грантови, Владата ја задолжува државата со долгови што ќе ги отплаќаат идните генерации.

Претседателот на СДСМ, Венко Филипче, изјави дека најавеното ново задолжување на Владата преку заем од шест милијарди евра е економски сомнително и политички спротивно на европските вредности. Иако неговата партија го поддржува стратешкиот договор со Велика Британија, Филипче посочи дека начинот на кој се обезбедуваат средствата за најавените проекти е „непатриотски“ и го блокира евроинтегративниот пат на државата.

„Ваков начин на заем, за вакви проекти, дефинитивно ја бележат оваа Влада како антиевропска“, изјави Филипче. Тој додаде дека јавноста има право да знае зошто токму пругата на Коридорот 10 стана приоритет, додека Коридорот 8 кој го поврзува Истокот и Западот се запоставени. „Се става акцент само на еден коридор. Се поставува прашањето дали има интереси на некоја друга земја тоа да се прави на тој начин кај нас?“, праша тој.

Според Филипче суштински проблем е тоа што државата се задолжува со милијарди евра за инфраструктурни проекти кои во Европската Унија се решаваат со неповратни средства.

„Да се зимаат толкави кредити, притоа да се блокира европскиот пат, е некоректно и не патриотски“, изјави тој спомнувајќи ја како пример од Хрватска, која, според него, има обезбедено девет милијарди евра од ЕУ фондови до 2027 година, од кои значаен дел се наменети за обнова на транспортната мрежа.

„Во следните 10 години ќе се инвестираат 4,5 милијарди евра за обновување на дури 750 километри пруга. Значаен дел од овие средства ќе бидат грантови, значи неповратни средства – гратис, кој што никој нема да ги враќа од Европската Унија“, рече Филипче.

Лидерот на СДСМ порача дека вистинската проевропска и патриотска политика е да се користат достапните европски механизми и грантови, наместо да се трупаат нови долгови.

Претходно премиерот Христијан Мицкоски најави дека прв од проектите кои ќе произлезат од стратешкиот договор ќе биде реконструкција и модернизација на железничкиот Коридор 10, од Табановце до Гевгелија, што ќе опфаќа и изградба на нов колосек.

За волја на вистината, и СДСМ не може да се пофали со голема ефикасност во изградбата на железницата кон Бугарија.  Првата од трите фази од Коридорот 8, од Куманово до Бељаковце се градеше повеќе од една деценија, социјал-демократите уште во предизборието во 2016 година најавуваа дека ќе ја завршат за две години. Оваа траса долга 31 километар ја пуштија во употреба Мицкоски и Николски во јануари годинава. Во 2022 година започна изградбата на делницата од Бељаковце до Крива Паланка, со финансиска поддршка од Европската унија во форма на грантови и заеми. Договорот со изведувачите опфаќа и делумна реконструкција на пругата од Коридорот 10.

Тендерот за третата фаза, од Крива Паланка до границата со Бугарија, иако беше објавен заврши неславно. Премиерот Мицкоски и министерот за транспорт Александар Николоски отворено ги критикуваа условите во овој тендер уште веднаш штом дојдоа на власт.

Железничкиот Коридор 8 редовно е споменуван во извештаите за напредокот на земјава кон Европската унија додека брзата пруга Будимпешта-Белград-Скопје-Атина е дел од кинеската иницијатива „Појас и пат“.

Мицкоски најави изградба на нов колосек на Коридорот 10 преку договорот со Обединетото Кралство

Мицкоски најави изградба на нов колосек на Коридорот 10 преку договорот со Обединетото Кралство

Објавено на by Горан Ризаов

Премиерот Христијан Мицкоски денеска при посетата на тренинг-центарот во Идризово, најави изградба на уште еден колосек на железничката линија од Коридорот 10, како дел од пакетот проекти, кои како што најави, ќе се реализираат преку новото стратешко партнерство со Обединетото Кралство.

„Првиот е реконструкција, модернизација и изградба на уште еден колосек на пругата што е дел од Коридорот 10, на потегот од Табановце до Гевгелија“, изјави премиерот Мицкоски.

Пред само пет дена премиерот Мицкоски најави реконструкција на целата траса на Коридорот 10, но не и изградба на нов колосек. Мицкоски тогаш рече дека патничките возови во Македонија ќе се движат со брзина од 160 километри на час, а товарните со 110 километри на час во просек.

Денеска премиерот најави и нова група проекти во здравството – финализирање на Клиничкиот центар во Штип заедно со Медицинскиот факултет и студентски дом со капацитет од 200 легла, завршување на здравствената установа во Кичево, како и реконструкција на Клиничката болница во Тетово. Не ја исклучи можноста и за изградба на нов Клинички центар во Скопје.

„Можно е, во догледно време, доколку сè функционира на начинот на којшто очекуваме, да биде изграден и големиот клинички центар во Скопје“, рече Мицкоски.

Премиерот го истакна договорот со Велика Британија како „историски“ и од клучно стратешко и економско значење за земјата. „Колку повеќе вакви партнерства имаме со значајни светски фактори, толку подолгорочна ќе биде стабилноста и перспективата на Македонија како држава“, рече тој најавувајќи дека веќе постои рамка за проекти во вредност од шест милијарди евра.

Во следниот период, најавена е и официјална посета на Лондон, каде што се очекува потпишување на договори помеѓу двете влади.

Општите елементи од стратешкиот договор со Обединетото Кралство премиерот Мицкоски им ги соопштува на медиумите речи секојдневно „од нога“, но деталите на договорот се непознати за јавноста. Така на пример, не се познати конкретните рокови, финансирањето и изводливоста на ваквите најави.

Дополнително, контекстот за железничкиот развој во земјава укажува на долгорочни планови за модернизација и поврзување со европските транспортни мрежи. Пругата е тема на разговор на политичарите секој изборен циклус. За жал, до сега е многу малку направено, особено во однос на Коридорот 8, Исток-Запад.

Брза железница во Македонија – сериозен план или предизборен воз без возен ред?