Narrativat antigjinore dhe dezinformatat me bazë gjinore po përdoren gjithnjë e më shpesh si mjete për polarizimin e shoqërisë, minimin e proceseve demokratike dhe dekurajimin e grave për të marrë pjesë në politikë, media dhe në jetën publike, u vlerësua në aktivitetin e sotëm, i cili përfshiu një dialog dhe punëtori me temë “Forcimi i rezistencës ndaj manipulimeve me informacion të lidhura me gjininë”, organizuar nga Fondacioni Metamorfozis dhe International IDEA. Në aktivitet folën përfaqësues të Ambasadës së Suedisë, Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve, Agjencisë për Shërbime Audio dhe Audiovizuele Mediatike (ASHAAM), HERA, ndërsa të pranishëm ishin gazetarë të shumtë dhe përfaqësues të shoqërisë civile, si edhe të ministrive të mbrojtjes dhe të transformimit digjital.
Pjesëmarrësit paralajmëruan se këto fushata të koordinuara, të cilat intensifikohen veçanërisht gjatë periudhave zgjedhore, përhapin mosbesim ndaj institucioneve dhe vlerave demokratike, ndërsa analizat tregojnë se gratë vazhdojnë të jenë dukshëm më pak të përfaqësuara si bartëse të mesazheve politike në media. U theksua gjithashtu se zhvillimi i inteligjencës artificiale (IA) e lehtëson edhe më tej krijimin dhe përhapjen e dezinformatave, prandaj institucionet, mediat dhe shoqëria civile duhet të ndërtojnë së bashku mekanizma për mbrojtjen e hapësirës demokratike dhe të barazisë gjinore.
Dahlberg Frisk: Jemi të shqetësuar nga ajo që po shohim në RMV
Elisabeth Dahlberg Frisk, zëvendësambasadorja e Suedisë në vend, tha se barazia gjinore është një shtyllë shumë e rëndësishme e politikave të Suedisë, sepse, sipas saj, shoqëritë e barabarta sjellin më shumë siguri dhe e forcojnë demokracinë.
“Në Maqedoninë e Veriut jemi të shqetësuar nga ajo që po shohim, sepse po vërehet një rritje e lëvizjeve antigjinore dhe e narrativave antigjinore. Këto janë përpjekje që synojnë të minojnë përparimin në barazinë gjinore dhe kontribuojnë në polarizimin dhe përçarjen e shoqërisë, duke dobësuar demokracinë. Këto lëvizje dhe narrativa janë forcuar gjatë viteve të fundit. Përmes dezinformatave krijohet mosbesim. Mediat e kontrolluara nga shteti rus kanë shënjestruar edhe Suedinë me dezinformata antigjinore për të minuar vlerat demokratike. Kjo ka pasoja për jetën e grave dhe të rinjve, si dhe mund të ndikojë në debatin publik. Si reagojmë ne? Në Suedi kemi krijuar një Agjenci të re Suedeze për Mbrojtjen Psikologjike, e cila mbron integritetin e shoqërisë nga dezinformatat dhe forcon qasjen gjithëpërfshirëse të shoqërisë, me qëllim kundërshtimin e narrativave të dëmshme**”, tha Dahlberg Frisk.
Rizaov: Dezinformatat me bazë gjinore i largojnë gratë, gazetaret dhe aktivistët nga hapësira publike
Goran Rizaov, udhëheqës i Programit për Integritet Mediatik dhe Informativ në Fondacionin Metamorfozis, theksoi se përmes narrativave të dëmshme që lidhen me barazinë gjinore, të drejtat e grave, komunitetin LGBTIQ+, gratë në politikë, gazetaret dhe aktivistët apo aktivistet bëhen objektiva të lehta.
“Në shoqëri tashmë ekziston një shkallë e lartë mosmarrëveshjeje për këto tema. Pikërisht përmes tyre mobilizohet lehtësisht zemërimi, krijohet panik, nxitet frika dhe reagimi irracional. Ato paraqiten si një ‘rrezik’ për familjen tradicionale, për vlerat tradicionale, për shtetin, për fëmijët, apo për çfarëdo që konsiderohet e nevojshme në një moment të caktuar. Pasojat e kësaj janë shumë serioze. Nuk bëhet fjalë vetëm për qindra komente me kërcënime për dhunë që shfaqen në rrjetet sociale, por për faktin se, si pasojë e këtyre narrativave, njerëzit tërhiqen nga hapësira publike”, tha Rizaov.
Ai shtoi se për këtë arsye shumë gra pyesin veten nëse ia vlen fare të hyjnë në politikë.
“Gazetaret pyesin veten nëse ia vlen të publikojnë edhe një tjetër reportazh hulumtues, duke e ditur se kjo do të pasohet nga një valë e re fyerjesh dhe sulmesh. Aktivistët dhe organizatat e shoqërisë civile bëhen objekt sulmesh, në vend që të jenë bashkëbisedues në procesin e vendimmarrjes. Që nga ky moment, nuk flasim më vetëm për barazinë gjinore, por për pjesëmarrjen demokratike. Duhet të jetë e qartë se narrativa të tilla janë të barasvlershme me censurën; ato nuk përbëjnë liri të shprehjes. Kjo është veçanërisht e rëndësishme në kontekstin zgjedhor, sepse zgjedhjet nuk janë vetëm dita e votimit dhe fleta e votimit. Zgjedhjet janë edhe atmosfera që i paraprin atyre: çfarë shohin njerëzit, kujt i besojnë, nga çfarë frikësohen dhe nëse besojnë se pjesëmarrja e tyre në procesin zgjedhor ka ndonjë vlerë apo kuptim”, sqaroi Rizaov.
ASHAAM: Gratë mbeten në margjinat e fushatave politike, ndërsa burrat dominojnë hapësirën mediatike
Marina Trajkova nga Agjencia për Shërbime Mediatike Audio dhe Audiovizuele (ASHMAA) prezantoi një analizë të lajmeve dhe reklamave në televizionet kombëtare dhe në transmetuesin publik gjatë proceseve parazgjedhore të viteve 2020 dhe 2025.
Në vitin 2020, gjatë fushatës parazgjedhore për zgjedhjet parlamentare, gratë folën në vetëm 14,5 për qind të kohës, ndërsa burrat në 85,5 për qind. Në spotet e reklamimit politik me pagesë (RPP), gratë folën në 22,9 për qind të kohës, ndërsa burrat në 77,1 për qind. Në incizimet nga tubimet zgjedhore, gratë folën në 14,4 për qind të kohës, ndërsa burrat në 85,6 për qind. U analizuan gjithashtu edicionet informative të MTV1 dhe MTV2, ku gratë folën në 40,9 për qind të kronikave, ndërsa burrat në 59,1 për qind. Në vitin 2020, nga më shumë se 1.700 kronika të analizuara dhe të transmetuara në të gjitha televizionet, vetëm në tri prej tyre u trajtuan çështje gjinore.
“Gjatë fushatës parazgjedhore të vitit 2020, gratë nuk folën fare për sigurinë, mediat dhe propagandën, ndërsa temat për të cilat folën më së shumti ishin arsimi, ekonomia dhe shëndetësia. Në fushatën parazgjedhore të vitit 2025, gratë folën më së paku për sigurinë dhe sundimin e ligjit, ndërsa më së shumti, duke qenë se zgjedhjet ishin lokale, për shërbimet komunale, mjedisin jetësor, shëndetësinë dhe përfshirjen. Tema gjinore më e përfaqësuar ishte fuqizimi ekonomik i grave, por çështjet gjinore mbeten gjithmonë në margjinat e fushatave politike. Gratë dhe burrat nuk janë të përfshirë në mënyrë të barabartë si bartës të mesazheve politike. Burrat dominojnë si subjektet kryesore dhe janë ata që flasin. Në incizimet nga aktivitetet partiake, subjektet kryesore janë burrat, ndërsa gratë shfaqen si dekor në rol mbështetës. Gratë ishin më të pranishme në aspektin vizual sesa në atë verbal. Në përgjithësi, burrat folën shumë më tepër se gratë për të gjitha temat”, tha Trajkova gjatë prezantimit të saj.
Sanela Shkrijelj, udhëheqëse e Programit për Politika Publike dhe Avokim në HERA – Shoqata për Edukim dhe Hulumtim Shëndetësor, tha se shoqëria po përballet me sulme që synojnë të zbehin barazinë gjinore dhe pozitën e grave në shoqëri.
“Barazinë gjinore duhet ta shohim jo vetëm nga këndvështrimi i dezinformatave, por edhe si çështje sigurie. Në atë që e quajmë manipulim dhe ndërhyrje të huaj me informacion (FIMI), veçanërisht gjatë proceseve zgjedhore, gjinia përdoret si pikë hyrëse për këto ndikime. Vitin e kaluar u prezantua një raport që tregon se gjatë periudhës 2019–2023 janë investuar 1,8 miliardë dollarë në lëvizjet antigjinore, të cilat synojnë të përhapin narrativa antigjinore. Këto janë lëvizje të mirëorganizuara dhe sistematike që sulmojnë institucionet, krijojnë mosbesim, nxisin kaos dhe polarizojnë shoqërinë”, tha Shkrijelj.
Në këtë kuptim, shtoi ajo, edhe Maqedonia e Veriut është prekur, duke pasur parasysh se këto lëvizje janë identifikuar edhe në vend, ndërsa pati edhe protesta kundër Ligjit për Barazinë Gjinore.
“Edhe Raporti i Bashkimit Evropian për vitin 2024 flet për rritjen e lëvizjeve antigjinore. Edhe ne, si aktorë të shoqërisë, jemi objektiv i këtyre lëvizjeve antidemokratike, të cilat synojnë të zbehin barazinë gjinore. Të gjitha këto fushata dhe narrativa nuk janë karakteristike vetëm për Maqedoninë e Veriut, por shfaqen kudo ku veprojnë këto lëvizje. Aktorët politikë i keqpërdorin lëvizjet antigjinore, veçanërisht para zgjedhjeve, duke u thirrur në mbrojtjen e të ashtuquajturave vlera tradicionale. Këtu qëndron përgjegjësia e partive politike dhe e politikanëve, veçanërisht kur bëhet fjalë për përfaqësimin dhe rolin e grave. Gratë janë të ekspozuara ndaj dezinformatave dhe sulmeve në rrjetet sociale, ndërsa synimi është që ato të tërhiqen nga hapësira publike”, tha Shkrijelj.
Riçliev: Dezinformatat po ndryshojnë në epokën e inteligjencës artificiale
Duke folur për ndikimin e inteligjencës artificiale (IA), Zoran Riçliev, ekspert për media digjitale në Fondacionin Metamorfozis, theksoi se dezinformatat po ndryshojnë në epokën e inteligjencës artificiale.
“Modelet e mëdha gjuhësore mund të gjenerojnë qindra përmbajtje informative. Më të zakonshmet janë videot dhe regjistrimet audio deepfake, të cilat dikur kërkonin ditë të tëra për t’u krijuar, ndërsa tani prodhohen në një kohë shumë të shkurtër. Dezinformatat me bazë gjinore përhapen përmes fushatave të koordinuara që shfrytëzojnë stereotipet kulturore për t’i larguar gratë nga hapësira publike. Kur sulmohet një burrë, fokusi është te orientimi i tij ideologjik, ndërsa kur sulmohet një grua, vëmendja përqendrohet te pamja e saj, morali ose statusi familjar. Për shembull, gazetaret e Laboratorit të Gazetarisë Hulumtuese (IRL) janë shpesh objekt sulmesh. Në vitin 2023, Dragan Pavloviq Latas publikoi një seri statusesh kushtuar Sashka Cvetkovska dhe Denica Çadikovska, të shoqëruara me fotografi, me synimin për të nxitur komente urrejtjeje. Qëllimi ishte t’i pengonte ato në zhvillimin e një hulumtimi të rëndësishëm që kishte të bënte me Prokurorinë Publike. Synimi i këtyre sulmeve ishte që ato të tërhiqeshin”, tha Riçliev.
Në diskutim mori pjesë edhe Ditmire Shehu nga Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve (KSHZ), e cila theksoi se KSHZ-ja po zhvillon procese që janë transparente dhe në përputhje me parimet e barazisë gjinore.
“Mediat dhe platformat digjitale kanë përgjegjësi të kontribuojnë në krijimin e një publiku të mirëinformuar. Lufta kundër dezinformatave duhet të bazohet në fakte, respekt dhe vlera demokratike. Në zgjedhje, vetë qytetarët marrin vendime në mënyrë të lirë. KSHZ-ja nuk angazhohet vetëm në nivel deklarativ, por edhe në funksionimin e saj institucional i integron perspektivat gjinore. Në KSHZ do të organizohet një konferencë për pjesëmarrjen e grave në zgjedhje, ku do të shkëmbejmë përvoja me partnerë vendorë dhe ndërkombëtarë dhe do të shqyrtojmë tendencat ekzistuese. Kjo do të mbështetet në prova konkrete. Si KSHZ, po përgatisim një analizë mbi pjesëmarrjen e grave në votime dhe praninë e tyre në vendvotime. Ka vendvotime ku gratë nuk kanë dalë fare për të votuar dhe ku 100 për qind e votave janë hedhur vetëm nga burra”, informoi Shehu.
Në kuadër të aktivitetit u organizua edhe një punëtori, ku pjesëmarrësit patën mundësinë të identifikonin dhe analizonin disa narrativa të dëmshme antigjinore, si dhe të përcaktonin mënyra të avokimit pranë institucioneve të sistemit.
