Општините во Северна Македонија во текот на 2021 година биле во голема мера затворени во однос на објавувањето информации за нивната работа, и покрај законската обврска да обезбедат пристап до основните информации за нивните надлежности, основни документи за работа и кадровски прашања. Единиците на локална самоуправа (ЕЛС) исполниле само 12 отсто од индикаторите вклучени во областа на „отворени податоци“, покажува истражувањето „Проценката на добро владеење во единиците на локалната самоуправа во Република Северна Македонија преку индексот на отвореност – мерење за 2021 година“, спроведено од Фондацијата Метаморфозис, финансирано од УСАИД.
Општините не даваат детали за „Организациски информации“
Во оваа област, општините се оценуваат за информациите што треба да ги објавуваат на нивните веб-страници, каде што меѓу другото се органограмот на Општината, надлежностите, биографијата на градоначалникот, статутот, Регулативата на Советот, податоци за административните службеници, вработените со договори за работа; привремена работа; авторски договори, податоци за членовите на советот итн.
Единиците на локалната самоуправа исполнуваат 45 отсто од индикаторите вклучени во под-областа „организациски информации“.
„Всушност, под-областа “организациски податоци” се состои од индикатори кои ја проценуваат пристапноста на основните податоци за структурата, внатрешната организација и надлежностите на општината. Оваа под-област се потпира главно на индикатори кои ги следат веб-страниците на општините како прво место за информирање на граѓаните. Недостатокот на податоци за работата на Советот на општината и работата на јавните претпријатија е една од клучните слабости што ги забележавме во повеќето општини, што е релевантен показател за нивото на транспарентност на процесите на одлучување во нашите општини“, вели директорката на програмата во Фондацијата Метаморфозис, Ќендреса Сулејмани.
Во под-областа „организациски информации“, според истражувањето, Општина Желино има најдобри резултати (76 отсто), додека Општина Пласница има најслаби со 0 отсто.
Порталб.мк ги контактираше двете општини за да разговара за резултатите од истражувањето за под-категоријата „организациски информации“.
„Досега не сме ги објавиле, да ги направиме и потоа ќе ги објавиме. Објавивме некои информации од јавен карактер. Нема некаква причина, но не се објавени на тој начин“, велат за Порталб.мк од Општина Пласница.
„За демократските земји тоа не е новина, но всушност и ако Македонија ја наречеме демократска држава, во пракса сé уште не е достигнато, и тоа ниво е новина. Ова не треба да биде за гордеење, бидејќи е обврска не само на општините, туку на сите институции“, рече за Порталб.мк, претседателот на Советот на општина Желино, Лиридон Усеини.
И покрај фактот што Желино има добри резултати во поткатегоријата „организациски информации“, во областа „Транспарентност“ таа исполнила 45 отсто од критериумите и се наоѓа на 20-то место од вкупно 81, додека Пласница исполнила 5 отсто од критериумите и се наоѓа на 80. место. Во областа „Свесност“, Желино има исполнето 9 отсто од критериумите, додека Пласница 0 отсто.
Со цел да се олесни комуникацијата на граѓаните и да се зголеми одговорноста кон нив, општините треба на нивните веб-страници да објават податоци за прашања поврзани со кадрите, како што се комплетните списоци на вработени со податоци за контакт, податоци за ангажирани лица со договори за привремена работа, договори за привремена работа и договори за авторски права. Исто така, треба да вклучат подетални информации за јавните претпријатија и нивната работа, наместо само краток опис или линк.
„Отворени податоци“, општините објавуваат нецелосни информации и во несоодветен формат
Во полето „Отворени податоци“ постојат индикатори, со кои се проценува нивото на отвореност на општината во однос на форматот во кој институциите ги објавуваат документите и податоците што ги имаат. Од Фондацијата Метаморфозис велат дека општините треба да објавуваат документи во формат што овозможува пребарување во рамки на документот, наместо да објавуваат скенирани документи со што ги спречуваат граѓаните од пристапи до информациите кои им се потребни.
„Не е доволно тоа што информациите постојат некаде на веб-страницата – многу е важно да се има лесен пристап до потребните податоци. „Отворените податоци“ имаат голем потенцијал во општествениот развој и економијата на земјата, поддржувајќи го зголемувањето на транспарентноста на самите институции, но кај нас нивото на свесност и подготвеност на институциите да управуваат со отворените податоци е доста ниско и на локално и централно ниво. Општините имаат важни податоци за граѓаните и постојано работиме на зголемување на нивниот капацитет да објавуваат што е можно повеќе податоци во отворена форма, што е законска обврска – било да е тоа годишниот буџет, регистарот на недвижности и „сопственост на општината, или локални училишни регистри, регистар на загадувачи, регистар на издадени еколошки дозволи за Б-интеграција и многу други“, вели Сулејмани.
Истражувањето на Метаморфозис откри дека општините исполнуваат само 12 отсто од индикаторите вклучени во областа на отворени податоци. Во оваа област најдобри резултати покажаа општините Василево и Охрид со 27 отсто, додека најниско рангирана е општина Пласница со 0 отсто, се вели во истражувањето.
Резултатите покажуваат дека општините објавуваат некои документи (множества податоци) кои се нивна законска обврска, но не сите. Меѓутоа, за прв пат годинава, со поддршка на Фондацијата Метаморфозис, некои општини објавија групи на податоци во целосно отворен формат (машински уредени).
„Охрид, Кавадарци, Прилеп, Василево, Зрновци, Аеродром, Штип, Ѓорче Петров, Вевчани, Желино, Куманово и Росоман за прв пат годинава на нивните веб-страници објавија бази на податоци во машински уредени формати. Иако бројот на општини не е голем (12), ова претставува значаен напредок во работата на овие ЕЛС и голем чекор во нивните заложби да промовираат отвореност во работата“, се наведува понатаму во истражувањето.
Важно е да се спомене дека Град Скопје објави 14 нови групи податоци во отворен формат на националниот портал data.gov.mk, но овие податоци не беа објавени на нивната веб-страница и нема линк што ќе ве поврзе со податоците.
„Може да се заклучи дека иако во некои општини имаме подобрување во објавувањето на отворените податоци, повторно, генерално, ЕЛС треба да работат многу во подготовката на групи на податоци во отворен формат (читливи за машина) и постојано да ги објавуваат и ажурираат“, се вели во истражувањето.
Истражувањето беше спроведено од 1 јуни до 15 јули 2021 година. Ова истражување ги опфати сите 80 општини и градот Скопје.
Од 80 набљудувани општини, вклучувајќи го и градот Скопје, само 36 или 44 отсто од нив одговориле на онлајн прашалникот. Важно е да се напомене дека во случаи кога општините не доставиле пополнети прашалници, на индикаторите им се дава оценка 0, па затоа се оценува како тие показатели да не се исполнети. Значи, од набљудуваните општини, 36 (44 отсто) одговориле на прашалникот, додека останатите 45 (56 отсто) автоматски добиваат 0 поени за соодветните показатели.
