Додека медиумите и во регионот и глобално, сензационалистички известуваа за „колапси“ и „опасности за нуклеарните централи“, оперативната реалност на терен покажа дека безбедноста никогаш не била загрозена, објави Нуклеарна перспектива. 

1. Првиот удар од сушата: Чернавода и Пакш губат моќност (30 јули)

Кризата започна кон крајот на јули кога протокот на Дунав на влезот во Романија падна на само 1.500 кубни метри во секунда, што е едвај една третина од повеќегодишниот просек.

Романскиот оператор „Нуклеарелектрика“ донесе одлука за контролирано исклучување на блок 1, а набргу потоа и на блок 2 во североисточен Чернавода, со цел да се заштити сигурноста на електраната. Во исто време, унгарската електрана „Пакс“ беше принудена да исклучи еден реактор и да ја намали моќноста на околу 60 проценти од капацитетот, со активирање на дополнителни пумпни понтони и пловечки кранови.

Околу 2.500 мегавати базна енергија беа отстранети од мрежата во тој момент, во средината на летната врвна потрошувачка.

2. Козлодуј како стабилна точка и координација со Србија (31 јули)

Додека Романија и Унгарија го намалија производството, бугарската нуклеарна централа Козлодуј покажа поголема отпорност. Благодарение на крајбрежната пумпна станица изградена во длабок залив и дизајнирана врз основа на стогодишни хидролошки параметри, обете блокови VVER-1000 останаа активни.

Активирана беше тесна координација со надлежните институции во Србија и Романија, каде што беше разгледана помошта од хидросистемот Ѓердап со цел одржување на нивото на водата низводно од Козлодуј (хидроелектраната Ѓердап може да варира и да влијае на хидролошката слика и состојбата низводно), а ниското ниво на водата создава дополнителни притисоци врз хидроелектраните и термоелектраните во регионот.

3. Врвен притисок во Унгарија (2-4 август)

На почетокот на август, нивото на водата на Дунав во Будимпешта падна на историски минимум, а првичните најави за целосно исклучување на електраната Пакш предизвикаа медиумска бура. Моќноста на електраната беше намалена на минимум од околу 10 проценти (околу 240 мегавати), а Романија прогласи состојба на тревога и го активираше увозот на електрична енергија од Украина.

Но, спротивно на најавите, електраната Пакш никогаш не се исклучи целосно, барем еден турбински генератор остана континуирано вклучен во најкритичниот период, одржувајќи го системот стабилен.

4. Топлотниот бран ја погодува и Сава: североисточен Кршко на 80 проценти (6 август)

Хидролошкиот притисок се прелеа од Дунав кон реката Сава. Управата на нуклеарната централа Кршко донесе одлука постепено да ја намали моќноста на реакторот на 80 проценти.

Важно е да се напомене дека ова намалување е направено строго за да се исполнат еколошките дозволи – така што дневното затоплување на Сава нема да ја надмине пропишаната граница од 28 °C и со тоа да го загрози речниот екосистем. Кршко покажа значителна флексибилност благодарение на активните уреди за ладење (помошни системи за ладење) кои ја одложија потребата од исклучување на електричната енергија со недели.

5. Стабилизација (6 август)

Со мало опаѓање на температурите во горниот слив и зголемување на нивото на Дунав за околу 9 сантиметри над критичниот минимум, условите во североисточен Пакш се стабилизираа. Опасноста од понатамошни исклучувања е отстранета, а раководството на електраната започна со подготовки за последователно враќање на исклучените единици во мрежата штом хидролошките услови дозволат континуитет.

Заклучок: медиумски погрешни сфаќања

Нуклеарната безбедност го положи тестот, во текот на целата криза, реакторите во Чернавод, Пакш, Козлодуј и Кршко работеа или беа исклучени точно како што бараат најстрогите инженерски и еколошки протоколи.

Сепак, некои медиуми повторно го искористија ова за да создадат некаков вид вештачка паника, бркајќи посети и кликови, а погрешното разбирање на разликата помеѓу безбедноста на самиот реактор и исклучувањето од мрежата поради хидрологија, создаде погрешна слика во јавноста. Проблемот не беше во нуклеарната технологија како таква, туку во притисокот врз електричната мрежа, која остана без дел од базната енергија, и непредвидливоста на хидролошката ситуација.

Лекција за иднината: би рекле дека климатските екстреми не се доказ против нуклеарната енергија, туку јасна насока за нејзино планирање. Идните проекти во регионот – без разлика дали станува збор за SMR технологии, нови блокови во Кршко, Козлодуј или потенцијални електрани во Србија – мора да имплементираат посилни системи за ладење (како што се ладилни кули или затворени прстени) за да се обезбеди целосна отпорност на климатски екстреми и да се зачува стабилноста на регионалната мрежа.