На 25-годишнината од Рамковниот, обвинение против Груби и уште седум лица за штета од 8,25 милиони евра

Основното јавно обвинителство Скопје денеска, на 25-годишнината од потпишувањето на Охридскиот рамковен договор, поднесе обвинение против осум лица за злоупотреби во „Државна лотарија“, меѓу кои, според описот на нивните функции, се поранешниот прв вицепремиер Артан Груби и поранешниот генерален директор на компанијата Перпарим Бајрами.

Обвинителството ги товари сите осуммина како соизвршители на кривичното дело злоупотреба на службената положба и овластување од членот 353, став 5, во врска со ставовите 4 и 1 од Кривичниот законик.

Според обвинението, во текот на 2023 и 2024 година тие заеднички презеле дејствија со кои ги пречекориле своите овластувања и должности, со намера да ѝ нанесат штета на „Државна лотарија“. Штетата е проценета на 507.632.173 денари, односно околу 8,25 милиони евра.

Обвинителството не ги објави имињата на обвинетите, но наведениот опис на функциите овозможува идентификација на најмалку тројца од нив. Како првообвинет е опишан тогашниот генерален директор на „Државна лотарија“ Перпарим Бајрами, како второобвинет поранешниот прв вицепремиер Артан Груби, а како третообвинет тогашниот генерален секретар на Владата, Методија Димовски.

Останатите петмина се опишани како тогашен претседател и членови на Надзорниот одбор на „Државна лотарија“.

Обвинението беше соопштено на денот кога се навршуваат 25 години од потпишувањето на Охридскиот рамковен договор. Пред пет години, токму Груби, како прв вицепремиер и министер за политички систем и односи меѓу заедниците, беше на чело на министерството кое ја организираше прославата на 20-годишнината од Договорот.

Основата на обвинението е тврдењето дека „Државна лотарија“ немала право самостојно да приредува електронски игри на среќа преку видеолотариски терминали.

Тоа право, според Обвинителството, уште во 2013 година било вложено како непаричен влог, проценет на 6.244.898 евра, при основањето на „Државна видеолотарија на Република Македонија – Касинос Аустрија“ ДОО Скопје.

За возврат, „Државна лотарија“ добила 51 отсто од основната главнина на заедничкото друштво. Оттаму, тезата на обвинителството е дека државното акционерско друштво веќе го пренело правото и не можело паралелно, самостојно да организира исти електронски игри.

И покрај тоа, на 9 мај 2023 година Бајрами, како генерален директор и претседател на Управниот одбор, до генералниот секретар на Владата доставил информација со која предложил „Државна лотарија“ да почне самостојно да приредува електронски игри на среќа.

Во информацијата било наведено дека планираната набавка изнесува 42 отсто од сметководствената вредност на имотот на друштвото и дека, поради тоа, станува збор за „голема зделка“.

Според обвинението, на 6 јуни 2023 година тогашниот генерален секретар на Владата ја предложил информацијата како дополнување на дневниот ред на владина седница.

Обвинителството тврди дека со тоа постапил спротивно на членот 119, став 2 од Деловникот за работа на Владата, бидејќи информацијата не ја вратил до подносителот и не ја препратил до надлежниот орган.

Со седницата претседавал тогашниот прв вицепремиер Артан Груби. Владата на оваа седница постапувала во својство на собрание на акционери на „Државна лотарија“.

Според обвинението, Груби имал „реално влијание“ врз раководењето со „Државна лотарија“ и предложил дополнетата точка да биде усвоена, иако бил свесен дека Владата, во својство на собрание на акционерското друштво, не е надлежна да ја одобри зделката.

Информацијата била усвоена, а „Државна лотарија“ била задолжена да почне со активности за самостојно приредување електронски игри на среќа и да спроведе јавна набавка на видеолотариски терминали.

Останатите петмина обвинети биле претседател и членови на Надзорниот одбор на „Државна лотарија“.

Обвинителството тврди дека тие знаеле оти законската процедура не е испочитувана, но сепак донеле одлука со која го одобриле почнувањето на јавната набавка како „голема зделка“.

Постапката потоа била спроведена, а „Државна лотарија“ презела обврски за исплата со кои, според обвинението, ѝ била нанесена штета од 507,6 милиони денари.

Во соопштението не се наведува колку терминали биле набавени, на кои компании им биле исплатени парите, колкав дел од преземените обврски бил целосно исплатен и каде денеска се наоѓа набавената опрема.

Јавното обвинителство не ги објави имињата на петтемина членови на Надзорниот одбор опфатени со обвинението.

Денешното обвинение значително се разликува од истрагата што Обвинителството ја отвори на 16 декември 2024 година.

Тогаш беше поведена истрага против шест лица. Груби и Бајрами беа осомничени за проневера во службата, а уште четири лица, како членови на комисии за два одделни јавни повици, за злоупотреба на службената положба.

Четворицата членови на комисиите беа поврзани со друга постапка, односно јавни повици за пренесување право за приредување електронски и интернет игри на среќа и склучување договори за заедничко вложување со приватни компании.

Денешното обвинение, пак, се однесува на осум лица, сите како соизвршители во злоупотреба на службената положба. Наместо членовите на комисиите, во него се опишани поранешниот генерален секретар на Владата и петтемина членови на Надзорниот одбор.

Не е соопштено дали постапката против четворицата членови на комисиите продолжува како одделен предмет или Обвинителството донело поинаква одлука за нив.

Променет е и износот на штетата. Во декември 2024 година Обвинителството ја процени на 501.319.119 денари, додека во денешното обвинение изнесува 507.632.173 денари што е за околу 6,3 милиони денари повеќе.

Обвинителството не даде образложение ниту за промената на правната квалификација од проневера во злоупотреба на службената положба, ниту за зголемувањето на проценетата штета.

Во кривичната пријава што МВР ја поднесе во декември 2024 година беа опфатени и поранешниот премиер Димитар Ковачевски и поранешниот генерален секретар Методија Димовски.

Обвинителството тогаш отвори истрага само против шест лица и соопшти дека наводите за Ковачевски и Димовски продолжуваат да се проверуваат.

Од денешниот опис произлегува дека поранешниот генерален секретар е меѓу обвинетите. Поранешниот премиер, пак, не се споменува ниту преку функцијата и нема индиции во соопштението дека е опфатен со обвинителниот акт.

Перпарим Бајрами сè уште не е достапен за органите на прогонот. Обвинителот побара за него да биде определен 30-дневен притвор, кој би почнал да се спроведува од неговото пронаоѓање и лишување од слобода.

По Бајрами е распишана меѓународна потерница од декември 2024 година.

За Груби е предложено продолжување на куќниот притвор заедно со привременото одземање на пасошот и забраната за издавање друга патна исправа.

Груби ја напушти државата во декември 2024 година, непосредно пред полициските претреси. По повеќе од 14 месеци недостапност, на 23 февруари годинава се појави на граничниот премин „Блаце“, каде беше приведен.

По сослушувањето му беше определен куќен притвор со електронски надзор, со образложение дека доказите во најголем дел биле обезбедени, дека доброволно се пријавил и дека во затворските услови не можела да се гарантира неговата безбедност.

За останатите обвинети Обвинителството побара мерки на претпазливост: повремено јавување во судот, одземање на патните исправи и забрана за приближување, контактирање или одржување врски со определени лица.

Груби во декември 2024 година беше ставен и на „црната листа“ на САД поради наводи за примање мито и влијание врз судски постапки поврзани со поранешниот директор на УБК, Сашо Мијалков. Американското назначување се однесува на различен случај и не е дел од обвинението за „Државна лотарија“.

Поднесувањето на обвинението не значи дека обвинетите се виновни. Обвинителниот акт треба да биде оценет од надлежниот суд, а обвинетите имаат право на одбрана и се сметаат за невини сè додека нивната вина не биде утврдена со правосилна судска пресуда.