Партија Тиса победи на изборите во април, соборувајќи го Виктор Орбан и неговата партија Фидес по 16 години на власт, а новата влада се обврза на реформи за владеење на правото што ги бара Брисел за да се деблокираат замрзнатите средства на ЕУ. Зајакнувањето на слободата на медиумите и плурализмот во Унгарија сега мора да биде приоритет, соопшти CPJ (Commitiee to Protec Journalsits).

„Заземањето на унгарскиот медиумски пејзаж од страна на Орбан го претвори голем дел од печатот во де факто пропагандни гласноговорници на партијата Фидес“, рече Том Гибсон, заменик-директор за застапување на CPJ.

„Ова го ограничи пристапот на Унгарците до информации и сериозно ја поткопа унгарската демократија, како и функционирањето на институциите на Европската унија. Во момент на големи политички промени, Унгарија има потенцијал не само да ја поправи штетата, туку и, доколку реформата е ефикасна, да биде модел за слободата на печатот во Европа.“

На состанокот следната недела, земјите-членки на ЕУ треба да го покренат статусот на планираните законски реформи или какви било други незаконодавни мерки, вклучувајќи ги и оние што се однесуваат на: Националниот орган за медиуми и информациски комуникации и Советот за медиуми.

Медиумите во јавниот сервис и Фондот за поддршка на медиумите и управување со средства во државна сопственост; и државното рекламирање, транспарентноста на сопственоста и ограничувањата на концентрацијата на пазарот.

Земјите-членки на ЕУ треба да прашаат и како медиумите и граѓанското општество ќе бидат значајно вклучени во законодавните консултации.

По европските избори во 2019 година, Европската комисија воспостави неколку медиумски реформи на ниво на ЕУ: Европскиот закон за слобода на медиумите (EMFA) има за цел да го ограничи зафаќањето на медиумите во земјите-членки; Директивата против SLAPP има за цел да го ограничи ширењето на досадни тужби познати како Стратешки тужби против учество на јавноста; а Препораката за безбедност на новинарите се однесува на тековните закани за новинарите.

EMFA, делумно, ја оспорува економската маргинализација на независните новинари и канализирањето на провладини наративи во печатот – и двете го карактеризираат зафаќањето на медиумите од страна на Орбан.

Законот штити од уредничко мешање, ги штити независните јавни медиуми и се стреми да изгради пазарна фер игра и транспарентност, вклучително и околу државното рекламирање и сопственоста на медиумите. Директивата на ЕУ за аудиовизуелни медиумски услуги, исто така, предвидува независност на националните медиумски регулатори.

„Законодавството и препораките на ЕУ сега треба да помогнат во водењето амбициозна национална дискусија за слободата на медиумите во Унгарија“, рече Гибсон. „Сепак, патот на Унгарија кон вакви реформи веројатно ќе потрае, а ќе бара и внимателно следење од страна на Европската комисија и Европскиот парламент и, каде што е можно, понуди за поддршка.“

Независните унгарски новинари издржаа години на огромен психолошки и финансиски притисок. CPJ ги повикува највисоките нивоа на Европската комисија активно да ги поддржат нив и нивната работа и да им дадат платформа и глас во Брисел, делумно преку нејзината рамка за владеење на правото, вклучувајќи мисии во земјата, теренски активности и јавни настани.

„Брисел ѝ должи на независната унгарска новинарска заедница сега да работи рамо до рамо со нив за да обезбеди поповолна средина во земјата“, рече Гибсон.

Употребата на шпионски софтвер од страна на администрацијата на Орбан за следење на истражувачките новинари, исто така, сериозно ја поткопа способноста на новинарите да ги чуваат изворите доверливи. Унгарските власти тврдеа дека таков шпионски софтвер бил легално користен од причини за национална безбедност.

Поранешниот Комитет PEGA на Европскиот парламент, кој беше формиран во 2022 година по широките откритија за произволна употреба на шпионски софтвер во земјите-членки на ЕУ, во својот последен извештај наведе дека администрацијата на Орбан треба да го зајакне судскиот надзор, да обезбеди надомест на штета на жртвите и да ги потврди претходните пресуди на Европскиот суд за човекови права.

Комитетот за граѓански слободи, правда и внатрешни работи на Европскиот парламент ќе спроведе мисија во Унгарија во октомври за да го процени напредокот во владеењето на правото. Исто така, треба да ги обнови јавните повици препораките на Комитетот PEGA да станат политички приоритет.