АРМ по пет години ќе го достигне буџетот што го имаше од пред десет години (инфографик)


Скопје, 16 септември, 2018 - 10:00 (META) 

Македонија до 2024 година ќе го зголеми буџетот за одбрана на 2 отсто од бруто-домашниот производ за да ја исполни препораката од НАТО, усвоена на самитот во Кардиф, Велс во 2014 година, земјите членки во следните десет години да го достигнат тоа ниво на финансирање на одбраната. Но, со зголемувањето на буџетот на 2 отсто од БДП одбраната, всупност, ќе си ја врати стапката на буџет што ја имаше до пред десет години, покажуваат статистичките податоци.

Според податоците на Светската банка, Македонија од осамостојувањето до 2008 година секогаш за одбраната издвојувала околу 2 отсто од бруто-домашниот производ, освен во кризната 2001 година, кога одбранбениот буџет бил 6.1 отсто од БДП.

Од тогаш, буџетот на одбраната почна нагло да опаѓа, за по 2014 година да падне под 1 отсто од БДП, а дури годинава повторно да се искачи на 1.1 отсто.

Намалувањето на армискиот буџет предизвика низа последици во вооружените сили.

„Несоодветното финансирање во последната декада резултираше со негативно кумулативно влијание врз способностите и капацитетите на АРМ. Финансирањето во минатиот период беше едвај доволно за да се одржуваат средствата со кои располагаме, но не и да се опремуваме и модернизираме во согласност со планираното. Моменталната состојба во АРМ е одраз на недоволни инвестиции во одбраната во подолг временски период“, стои во Стратегисткиот одбранбен преглед, документ за оценка на состојбата и проекција за развој на одбраната, кој беше усвоен во јуни годинава.

Со преполовен буџет, Министерството за одбрана во минатата деценија трошело 69 отсто од буџетот за персоналот, околу 20 отсто за функционирање, одржување и за обука, и околу 11 отсто за опрема и модернизација. Стандардната структура на буџетот според параметрите на НАТО е до 50 отсто за персоналните трошоци, трошоците за операции, одржување и обука до 30 отсто и 20 отсто од буџетот за опремување и модернизација.

Постојаното постепено зголемување го најави министерката за одбрана Радмила Шекеринска Јанковска уште при усвојувањето на државниот буџет за оваа година.

– Посветени сме на зголемување на финансирањето во одбраната. Буџетот во 2018 година е за 14 отсто поголем од претходната година. Во текот на следните три фискални години (2019, 2020 и 2021), буџетот на одбраната ќе се зголемува за по 0,2 отсто од БДП, со намера да се исполни препораката на НАТО од 2 отсто од БДП до 2024 година – најави министерката.

foto brit emb foto uk gov Овој текст е подготвен во рамките  на проектот „Поддршка на демократските вредности и промени во општеството преку новинарството“ финансистан од Владата на Обединетото Кралство, со поддршка на Британската амбасада во Скопје. Мислењата и ставовите наведени во оваа содржина не ги одразуваат секогаш мислењата и ставовите на Британската амбасада/Британската Влада.

 


Во Црна Гора најголем инвеститор е НАТО, во Македонија – Бахамите (Инфографик)


Скопје, 5 септември, 2018 - 13:47 (META) 

Можат ли македонските граѓани да очекуваат зголемен обем странски инвестиции, а следствено на тоа и отварање нови работни места доколку успее референдумот за прифаќање на договорот со Грција, што би резултирало со забрзано зачленување на земјава во НАТО е прашање што заслужува внимание со оглед на тоа што се наближува 30 септември, ден на кој е закажано гласањето за референдумот.

„Свежите“ искуства на Црна Гора, земја која една деценија од почетокот на патот кон НАТО стана полноправна членка на алијансата во јуни, минатата година го навестуваат одговорот на ова прашање. Црногорската Централна банка ги објави податоците за странските директни инвестиции кои откриваат дека во првата половина од годинава има удвојување на инвестициите од земјите-членки на НАТО во однос на истиот период, минатата година кога земјата се уште не беше членка на Алијансата.

Во првото полугодие од 2018 година во Црна Гора влегле странски директни инвестиции во вкупен износ од 403,5 милиони евра, а од нив 215,2 милиони евра биле од земји-членки на НАТО, што е значително повеќе во однос на истиот период од минатата година кога земјите од евроатлантскиот пакт вложиле 96,6 милиони евра во црногорската економија. Најголеми инвеститори од НАТО во Црна Гора годинава се Италија која е на првото место на листата најголеми странски инвеститори со вложени 72 милиони евра, Унгарија (54 милиони евра), Турција( 29 милиони евра) и Белгија (11 милиони евра).

Од друга страна, најновите податоци за директните странски инвестици на Народната банка на Македонија откриваат дека во првата половина од годинава странските инвеститори во земјава пласирале 325 милиони евра.

Меѓутоа, за разлика од Црна Гора, каде што најголем инвеститор е Италија, во Македонија најмногу странски инвестиции во 2018 година односно 25,2 милиони евра влегле од Бахамите. Статистичките податоци од изминатите години откриваат дека многу често на врвот на листата на странски инвеститори во земјава се јавуваат егзотичните острови како Сент Винсент и Гренадини, Девствените острови и други што пиратите порано ги користеле за криење на пленот, а денес служат како даночни раеви кои, бизнисмените ги користат за да избегнат давачки кон таковината при инвестирање на капиталот.


Холандските туристи најбројни и со најмногу субвенции


Скопје, 9 јули, 2018 - 17:05 (META) 

Во последните 10 години односно од 2008 до 2017 година над 200.000 туристи од Холандија оствариле речиси еден милион ноќевања во Македонија, покажува најновата анализа на „ДАТА“. По нив, најмногу ноќевања имало од туристите од Турција односно 922.046 ноќевања од 600.221 Турци, а 417.959 Срби ноќевале 837.802 пати.

Туристичкиот пик Македонија го доживеала во 1987 година кога имало 2,4 милиони ноќевања од македонски туристи и 1,5 ноќевања од странски туристи. Во последните пет години туризмот бележи благ раст, но сепак бројките се далеку од нивото на кое државата била во 80-тите години.
Минатата година во државава имало 1,4 милиони ноќевања од домашни туристи и 1,3 милиони од странски туристи.

Според анализата, во просек странските туристи остануваат две вечери, домашните четири вечери, а Холанѓаните пет. Од 2013 година, државата на тур-операторите им доделува по 65 евра субвенции за секој холандски турист со најмалку три ноќевања.

 

Објавените визуелизации се дел од проектот D.A.T.A. – Data Analytics for Transparency and Accountability имплементиран од Фондацијата за интернет и општество „Метаморфозис“. Овој проект е делумно поддржан од Амбасадата на САД. Мислењата, откритијата и заклучоците или препораките изнесени овде се на имплементаторите/авторите, и не ги одразуваат оние на Владaта на САД.


Владата на Груевски потрошила најмалку 19 милиони евра за книги што не се користат и скапуваат во магацини (I дел)


Скопје, 8 јули, 2018 - 13:55 (META) 

Илјадници лошо преведени книги од помпезно насловениот проект на владата на Груевски „1.050 книги“ скапуваат по влажни магацини. Деветнаесет милиони евра завршија во темните депоа во Скопје и Гостивар. „Порталб.мк“ влезе во мемливите депоа полни со лошо преведени и преплатени книги за кој никој сега не презема одговорност и нема идеја што да прави.

Автор: Фатбарда Цури

770 наслови се печатени во тираж од 1.000 примероци по книга и најмалку 19 милиони евра народни пари се потрошени преку десетгодишниот владин проект „Превод на 1.050 стручни и научни книги и учебници од кои се учи на врвните универзитети“ реализиран од Владата на Република Македонија во периодот 2008 – 2017 година, покажува истражувањето на „Порталб.мк“.

Иако целта на проектот беше литературата да ја користат студентите во Македонија, таа намерно или ненамерно е промашена – повеќето од книгите не се користат поради спорниот превод и бројните грешки.

Неколку десетици илјади примероци се наоѓаат во нечист и неуреден магацин на Министерството за образование и наука во Гостивар и уште десетици илјади други во исти услови во магацините на Министерството за култура во Скопје.
За неколку стотици примероци нема ни трага ни глас, не се знае ни што се е објавено затоа што нема соодветна евиденција.

Исто така, постои сомнеж за бројни прекршувања на Законот за јавни набавки. На тендерите добивале фирми кои биле партиски донатори.

„Порталб.мк“ открива дека првично била планирана само една фаза за превод на 500 наслови, но како минувале годините, бројот на наслови се зголемил.

Проектот, кој низ годините е преименуван во различни имиња поминал низ три фази:
• Прва фаза: чини околу 323.167.240 денари (5.254.752 евра), бројката може да биде поголема бидејќи недостига тендерската документација за 280.000 книги;
• Втора фаза: 678.411.405 денари (10.984.656 евра)
• Трета фаза: 182.500.000 денари (2.954.991 евра)
• Вкупно три фази: 1.184.078.640 денари или 19,172,284.89 евра.

ПРВА ФАЗА – Многу министерства, фали тендерската документација Како што дознава „Порталб.мк“, проектот започнал во 2008-та година кога Секретаријатот за европски прашања на чело со Ивица Боцевски (сега амбасадор во Бразил) се обврзал да го координира процесот. Според планот на Боцевски, морало да се спроведат тендерски процедури во 16 министерства, но иако побаравме од сите, документи од тендерите добивме само од 6 министерства. Планот бил да се објават 500 наслови во 1.000 примероци, вкупно 500.000 книги, но досега, документи има за само 220.000 објавени примероци од книги од ова фаза. Никој од Секретаријатот, Владата и министерствата, иако ги контактиравме повеќе пати, нема информации што се случило со останатите планирани 280 наслови. На нашите прашања зошто се објавени 220 а не 500 наслови, дали имало тендерска постапка, дали се потрошени пари, ни одговорија дека „немаат документи“ и „немаат евиденција“, а од Бирото за јавни набавки ни кажаа дека немат информации во нивниот систем за тендери направени за ова намена.

Преку Законот за пристап до информации од јавен карактер на кои позитивно одговорија овие 6 институции, „Порталб.мк“ дозна дека само за 220 наслови (од вкупно 500) се потрошени 323.167.240 денари или 5,254.752 евра. Најскапиот наслов е финансиран од МОН со 2.625.165 денари, а најевтиниот од Министерството за екологија (МЕ) со 495.705 денари.

ВТОРА И ТРЕТА фаза: Владата нарачател, МОН изведувач

Според документите кои што ги обезбеди „Порталб.мк“ втората фаза на владиниот проект „Превод на 1.050 стручни и научни книги и учебници од кои се учи на врвните универзитети“ започнала во 2009 година и се реализирала само од МОН. Ова фаза опфаќа две тендерски постапки, едната во 2009 година, а втората во 2010. Преведени и печатени се 500 наслови во 1.000 примероци, вкупно 500.000 книги. За ова намена, МОН потрошил околу 700 милиони денари за двата тендери, поточно 673.905.398 денари. Иако со помал број на наслови во споредба со претходните фази, третата фаза чини 182.500.000 денари или околу 3 милиони евра (2.977.161 евра). Преведени и печатени се 50 наслови во 1.000 примероци, вкупно 50.000 книги.

Во ова фаза променет е и пристапот во однос на насловите кои требале да се преведат. Ако во првите фази се преведоа книги од Франција и Велика Британија, тендерот на последните 50 наслови предвидува: „Превод со откупени авторски права, стручно редактирање, лектура, компјутерска обработка, печатење и дистрибуција на 50 книги на кои се користат во 10 најдобри универзитети во светот според Шангајската листа за 2015 година“.

Од вкупната бројка на насловите од сите три фази 205 наслови се на албански јазик.

Магацинот во Гостивар: илјадници книги се чуваат во нечист и влажен простор

„Порталб.мк“ на 9 март оваа година го посети магацинот во Гостивар каде што се чуваат примероците од книгите на албански јазик. Магацинот е во многу лоша состојба, има влага и прашина, валкан е и пренатрупан со книги од 2009 до 2017 година за кои не се води никаква евиденција. Книгите се речиси ставени на земја и не се наредени по никаква основа, ниту алфабетска, а нема ни ознаки која книга на која фаза припаѓа. Обичниот граѓанин не може да знае дека во овој магазин се чува еден „капитален проект” и дека му припаѓа на една државна институција, која троши народни пари – нема табела со ознаки. Во него има околу 25.000 примероци од насловите кои не се распределени во ниедна институција. Од МОН кои ни ги отворија вратите на магацинот, немаат одговор зошто овие книги се неупотребливи и оставени на овој начин и за одговорноста што треба да се сноси за оваа штета. Тие не известија дека уште десетици илјади други книги во исти услови се наоѓаат во магацините на Министерството за култура во Скопје.

Неколку десетици книги биле испратени на Државниот универзитет во Тетово (ДУТ), ни потврди портпаролот Селам Сулејмани, но не прецизираше колку точно наслови биле дадени од МОН. Книги од овој проект нема ниту Универзитетот „Мајка Тереза“, ниту Универзитетот на југоисточна европа, ниту на Балканскиот Универзитет, ни потврдија портпаролите од овие три универзитета.

Ревизорот: МОН продолжил да ги крши законските одредби за јавни набавки

За проект што траел 10 години, се направени само две ревизии, и тоа генерално за работата на Министерството за образование и наука, едната во 2010 година, а втората во 2016 година. Ревизијата наведува дека МОН ги прекршило законските одредби како што се: обезбедување конкуренција, еднаков третман на конкурентите, недискриминација, транспарентност, рационално и ефикасно користење на средствата, како и распределба на средствата според договорот за јавната набавка.

„За време на ревизијата беа забележани повреди на тендерските одредби од страна на издавачките куќи, особено во делот на доставување на објавените книги. Издавачките куќи не се третирани исто, на некои им е даден подолг временски период, а на некои пократок. Исто така, увидено е дека го се надминал двомесечниот рок за откупување на авторските права, иако МОН за тоа платило однапред. Согласно член 27 од Законот за јавни набавки, се гледа дека МОН го прекршил на законот бидејќи потпишал договор за јавна набавка со пониска вредност. Набавките беа направени и преку склучување договор со издавачките куќи без јавен конкурс во износ од 2.368.000 денари“ се вели меѓу другото во ревизорскиот извештај за работата на Министерството за образование во периодот 2008 – 2009.

Во ревизијата направена во 2016 година, кога на чело на Министерството за образование и наука беа Абдулаќим Адеми (2014 – 2016) и Пиштар Луфтиу (2016 – 2017), се вели дека препораките од ревизијата направена во 2010 година не биле земени предвид и дека МОН продолжил да ги крши законските одредби за јавни набавки.

„Не се води евиденција за примените и издадените книги/учебници од проектот 500 научни и професионални книги, нема склучено договор за примопредавање со државните институции, органи и установи на РМ на кои што истите им се издадени, не е обезбедена доверлива документација врз основа на која би се евидентирале трошоците на проектот, не е почитуван во целост Законот за јавни набавки при набавка на книги и услуги не бил целосно почитуван и за 2009 година не е дадена јасна слика за финансискиот извештај“, се вели во ревизорскиот извештај.

Исто така, проблемот со неуредниот магацин во Гостивар е наведен и во извештајот на Државната ревизија за 2016-та година.

„Во магацинот каде што се доставуваат книгите/учебниците не се води целосна евиденција за примените и издадените наслов/учебници на државните институции, органи и установи на РМ, со што Министерството нема податок за вкупниот број на примени и издадени наслов/учебници“.

Сепак, и по две години од МОН нема никаков список на институциите кои добиле книги и од која издавачка куќа.

„Порталб.мк“ побара став од Министерството за образование и наука за наодите на ревизијата, оттаму поранешната министерка Рената Дескоска изјави кратко дека „Се прави внатрешна ревизија. Но, тоа е внатрешно. Ако откриеме нешто, тогаш ќе ја известиме јавноста„. (10.04.2018)

Оваа новинарска истражувачка сторија е поддржана од Фондацијата Отворено општество – Македонија. Содржината е единствена одговорност на авторот и на ниту еден начин не може да се смета дека ги изразува гледиштата и ставовите на Фондацијата Отворено општество – Македонија.


Цената на литар дизел пораснала за 15,5 денари во споредба со лани


Скопје, 11 јуни, 2018 - 16:38 (META) 

Цената на барел нафта од 2011 година до сега бележи опаѓање, но цената на литар дизел во Македонија во последните седум години не е значително намалена, покажува најновата анализа и визуелизација на „Дата“.

Во 2011 година барел нафта чинел 117,74 долари, а литар дизел 66,5 денари. Во 2018 година, цената на барел нафта се намалила на 74,95 долари за барел, но дизелот не претрпел некоја голема промена и за литар сега се плаќа 63,5 денари.

Регулаторна комисија за енергетика денеска ги намали цените на горивата за 1,5 денари по литар, но сепак граѓаните плаќаат дури 15,5 денари повеќе во споредба со истиот период минатата година.

Според податоците, од секој литар дизел најмногу плаќаме за рафинериската цена која е речиси половина од вкупната цена, а најмалку се издвојува за животна средина – од сто литри продаден дизел само 3 денари се одвојуваат за животната околина.

Малопродажната цена за литар дизел е 63,5 денари.

Од нив 34,66 денари одат за рафинериската цена, 15,12 денари за акцизата, 9,69 денари за ДДВ, 3,2 денари за трговска маржа, 0,5 денари за транспорт, 0,3 за нафтени резерви и 0,03 за животната средина.


Македонија се оддалечува од просекот на ЕУ по бројот на загинати во сообраќајки


Скопје, 31 мај, 2018 - 13:39 (META) 

Наместо да се приближиме до просекот на Европската Унија по бројот на загинати во сообраќајни несреќи, како што е предвидено со Националната стратегија, ние се оддалечуваме, покажува најновата анализа на „ДАТА“.

Според анализата, во 2005 година, како што се гледа од визуелизацијата подолу, Македонија била далеку подобра од просекот во ЕУ. Тогаш бројот на загинати во сообраќајни несреќи на 100.000 жители бил 7, а во ЕУ бил 9,3.

Во 2013 година македонскиот просек се зголемил на 9,5 а европскиот паднал на 5,1.

Во 2017 година, вкупниот број на загинати лица во сообраќајни несреќи е 155, а 24 проценти од нив се на територија на СВР Скопје. Сообраќајните незгоди со смртоносни последици во 2017 година најчесто се случувале во месец јули, во сабота, помеѓу 12 часот на пладне и 20 часот навечер.

Така, 19 проценти од сите несреќи со трагични последици во 2017 година се случиле во месец јули, 18 проценти се случиле во сабота, а дури 43 проценти се случиле во попладневните часови, од 12 до 20 часот.

Објавените визуелизации се дел од проектот D.A.T.A. – Data Analytics for Transparency and Accountability имплементиран од Фондацијата за интернет и општество „Метаморфозис“.

Овој проект е делумно поддржан од Амбасадата на САД. Мислењата, откритијата и заклучоците или препораките изнесени овде се на имплементаторите/авторите, и не ги одразуваат оние на Владaта на САД.


Квиз: Проверете ги вашите знаења за половата застапеност на пазарот на труд


Скопје, 25 април, 2018 - 12:30 (META) 

Анализата на податоците од Анкетата за работната сила на Државниот завод за статистика покажува дека во Македонија постои нерамномерна полова распределба на работните места и на платите. Проверете ги вашите знаења во однос на половата застапеност на пазарот на трудот во Македонија преку овој интерактивен квиз.

Објавените визуелизации се дел од проектот D.A.T.A. – Data Analytics for Transparency and Accountability имплементиран од Фондацијата за интернет и општество „Метаморфозис“.

Овој проект е делумно поддржан од Амбасадата на САД. Мислењата, откритијата и заклучоците или препораките изнесени овде се на имплементаторите/авторите, и не ги одразуваат оние на Владaта на САД.


Визуелизација: Што ако за приход над 1.000 евра се плаќа поголем персоналец


Скопје, 11 април, 2018 - 10:32 (META) 

Дали оние кои земаат поголема плата од 1.000 евра ќе треба да платат поголем персонален данок или не, е една од главните теми на дискусија во јавноста деновиве откако министерот за финансии Драган Тевдовски рече дека за него е прифатливо лицата кои заработуваат над 1.000 евра месечно да плаќаат повисок данок за секој денар што ќе го заработат над оваа сума. Според податоците на Министерството, само 2 отсто од населението заработува месечно над 1.000 евра.

Премиерот Зоран Заев рече дека оваа мерка ќе се спроведе затоа што прогресивното оданочување (богатите плаќаат повеќе) е дел од владината програма. Тој информираше дека персоналниот данок на доход на граѓаните со високи примања ќе се зголеми од 10 на 18 отсто за сумата што ќе ја земаат над 1.000 евра.

Според него, ако прагот се стави над 1.000 евра, повисок данок ќе плаќаат 74.000 граѓани, а со тоа годишно буџетот би се дополнил за 30 милиони евра.

personalen-danok-MKD-1

Персоналниот данок кој што го плаќале македонските граѓани пораснал за нешто помалку од 100 милиони евра во последните 6 години, според податоците на Министерството за финансии. Во 2012 година, државата собрала персонален данок во износ од 155 милиони евра, а во 2017 година овој износ е 248 милиони евра. Најголем скок имало на преминот од 2013 во 2014 година кога државата собрала 33 милиони евра повеќе за една година. Така, од 167 милиони во 2013, износот се зголемил на 200 милиони евра персонален данок во 2014 година.

Бидејќи бројот на вработени не е енормно зголемен во  текот на овие години, причината за ваквата разлика ја баравме во зголемувањето на даночната дисциплина и во растот на платите, односно примањата.

personalen-danok-MKD-2

Според првичните анализи најмногу погодена од 18% персоналец на износите над 1.000 евра ќе биде ИТ индустријата, поради што веќе има најави од страна на Владата за намалување на Данокот на добивка за ИТ компаниите од 10 на 3%.

Меѓутоа, ако се споредат просечните плати во Македонија општо и просечната плата во дејноста компјутерско програмирање, ќе се забележи дека разликата е двојна и се зголемува со текот на годините.

Според податоците од Државниот завод за статистика, просечната нето плата во Македонија во последните 5 години пораснала за 50 евра. Во јануари 2012 година просечната плата во месец јануари била 21 илјада денари, а во јануари 2018 година таа изнесуваше 24 илјади денари.

Во секторот компјутерско програмирање, пак, од 2012 до 2018 година просечната плата се зголемила за 20,5 илјади денари односно за 334 евра. Во 2012 година таа изнесувала 32 илјади денари, а во 2018 пораснала на 53 илјади денари.

Повисоки плати од вработените во секторот компјутерско програмирање земаат само вработените во секторот воздухопловен транспорт каде во јануари 2018 година земале просечна плата од 84 илјади денари и во секторот спортски, забавни и рекреативни дејности чии што вработени земале 113 илјади денари.

personalen-danok-MKD-3

За да ја појаниме предлог мерката за повисок персоналец на разликите во примањата над 1.000 евра, ќе земеме пример: За примања од 2.000 евра, во 2019 година ќе треба да се плати вкупно персонален данок од 280 евра. Односно, за сумата до 1.000 евра 10% персоналец и за сумата над 1.000 евра уште 18% персоналец.

Објавените визуелизации се дел од проектот D.A.T.A. – Data Analytics for Transparency and Accountability имплементиран од страна на Фондацијата Метаморфозис.

Овој проект е делумно поддржан од Амбасадата на САД. Мислењата, откритијата и заклучоците или препораките изнесени овде се на имплементаторите/авторите, и не ги одразуваат оние на Владата на САД.


Во Македонија перцепцијата за корупција е висока, ама ретко се гони


Скопје, 30 март, 2018 - 16:17 (META) 

Граѓаните на Македонија сметаат дека живеат во една од најкорумпираните држави во Европа.

И покрај тоа, податоците покажуваат дека кога станува збор за активна борба против ова општествено зло, напорите на органите на прогонот се незначителни.

Споредено со трендовите во борбата со корупцијата во земјите од регионот, резултатите во Македонија се поразителни.

data-viz-korupcija-MK1

Ако се споредат, на пример, позициите на Македонија и Албанија на Индексот за перцепција на корупцијата на „Транспаренси интернешнал“ во последните 5 години, точно се забележува овој тренд. Во Македонија има драстично зголемување на перцепцијата за нивото на корупција, додека во Албанија има намалување. Од 2012 до 2017 година, Македонија паѓа од 69 на 107 место на листата, што е пад 38 места. Албанија, пак, во истиот период, се качува за 22 места. „Транспаренси интернешнал“ го објавува Индексот за перцепција на корупцијата еднаш годишно, од 1995 година наваму.

data-viz-korupcija-MK2

https://www.facebook.com/dataunitmk/

При споредба на податоците за институционалната борба со корупцијата, Македонија е исто така на пониско ниво во однос на западниот сосед. Така на пример, бројот на  случаи за примање поткуп, според податоците што ги објави Министерството за внатрешни работи, изнесува во просек 10 случаи годишно во последните седум години. За истиот период во Албанија, според годишните извештаи на албанското Јавно обвинителство, се откриени во просек по 68 случаи на примање поткуп од страна на јавни функционери.

Според податоците на македонското МВР за минатата година, бројката на откриени случаи на примање поткуп во 2017 година изнесува само 2.

Објавените визуелизации се дел од проектот D.A.T.A. – Data Analytics for Transparency and Accountability имплементиран од Фондацијата за интернет и општество „Метаморфозис“.

Овој проект е делумно поддржан од Амбасадата на САД. Мислењата, откритијата и заклучоците или препораките изнесени овде се на имплементаторите/авторите, и не ги одразуваат оние на Владaта на САД.


Законот е само алатка, а не е клуч за слободни и професионални медиуми


Скопје, 4 јануари, 2018 - 10:15 (META) 

Владата влезе во финален процес на менување на Законот за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги. Главните забелешки од страна на здруженијата и медиумската фела се однесуваат на предлозите на Владата за МРТ, Агенцијата за медиуми, како и обврските кон приватните радиодифузери. Европскиот експерт Питер Ванхојте за ПИНА вели дека засега делува дека предлог законот ќе резултира со порелаксирана медиумска средина, а времето ќе покаже дали финансирањето кое се предлага за МРТ ќе биде доволно

Кристина Озимец – ПИНА

Предлог законот за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги е финализиран и испратен за забелешки и преглед во Европската Комисија, потврдија од Владата. По добивањето на евентуални забелешки од ЕК и нивно вметнување во предлогот, тој потоа ќе оди на владина седница, па во Собрание.

Последната верзија на законот е објавена деновиве откако претходно речиси еден месец претходниот предлог беше достапен на ЕНЕР за предлози и сугестии од страна на здруженија, компании и индивидуалци.

Питер Ванхауте, европскиот експерт кој претходно беше вклучен во изработка на предлозите за медиумски реформи, за ПИНА вели дека целата процедура во однос на законот, вклучувајќи ја и мотивацијата за различни членови, како и индикацијата за финансиското влијание, се голем чекор напред.

– На овој начин за сите кои се заинтересирани да го прочитаат предлогот е јасно како и зошто се предложени промените . Во однос на амандманите, генерално верувам дека ќе доведат до многу порелаксирана средина, каде во повеќето случаи на несогласувања, најпрвин ќе следат консултации и предупредувања. Во однос на јавниот сервис и неговиот Совет, новите предлози, кога ќе бидат имплементирани, без сомнеж ќе резултираат со подобро организиран јавен сервис. Времето ќе покаже дали финансирањето за МРТ кое се предлага со законот е доволно. Во однос на назначувањето на членовите на Советот за радиодифузија од парламентот, јасно е дека има уште многу работа за парламентот да создаде соодветни функционални и професионални процедури на селекција – вели Ванхауте.

Според него и промените во членот 92 се сериозно подобрување, споредено со претходната ситуација.

– Сепак не сум сигурен дека одредбите поврзани со квотите на македонската продукција ќе бидат одржливи на долг рок. Сегашните одредби дозволуваат барем понатаму да се дискутира и да се усогласат начини за да се подобри медиумската сцена, вклучувајќи ги и локалните продукции. Поважно од наметнувањето на квота сепак, е тоа да се подобри квалитетот на продукциите, што ќе дозволи исто така да се продаваат надвор. Новиот Закон ќе биде само алатка за да се поддржи слободната и професионална медиумска сцена, клучот за одење напред ќе биде да се одржи отворен дијалог, вклучувајќи ги сите заинтересирани страни – вели Ванхауте.

Според предлагачите, основна цел на предлог законот е департизација и професионализација на јавниот радиодифузен сервис и регулаторното тело-Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги.

Дел од предлозите прифатени, дел одбиени

Здружението на новинарите на Македонија (ЗНМ) предложи интервенција во повеќе точки од предлогот на Владата, најмногу во делот кој се однесува на МРТ, во предлогот на Владата што се однесува на регулаторот- Агенцијата за медиуми, како и на обврските кон приватните радиодифузери.

Според финалниот предлог кој сега министерството го прати на забелешки во ЕК, дел од предлозите на ЗНМ се прифатени, додека дел се одбиени. ЗНМ предложи компромисно решение според кое во 2018 година издвојувањето од Буџетот за МРТ ќе изнесува 0,8%, во 2019 година ќе изнесува 0,9%, а од 2020 година ќе изнесува 1%.

Тие предложија измена во членот 11 со кој се прави измена на член 48, а се однесува на Посебни забрани со која предлагаат бришење на зборовите „припадност на маргинализирана група“ и замена на истите со „сексуална ориентација“. Освен ова ги предлагаат зборовите „други видови уверувања“ да се избрише и да се замени со зборовите „антисемитизам и ксенофобија“.

Од Министерството не го прифатиле овој предлог и на ова одговараат дека предложената дефиниција е усогласена до член 9 од Уставот на Република Македонија и Европската конвенција за човекови права, којашто во себе ги содржи и предлозите.

Одбиени се и нивните предлози каде тие предлагаат да биде именувано здружението, како на пример кај овластените предлагачи на членови на Програмскиот совет на МРТ, бидејќи според министерството секоја одредба што упатува на конкретно здружение или организација може да може потенцијален основ за дискриминација.

Од ЗНМ засега не го коментираат последниот предлог, бидејќи велат дека тие повеќепати јавно упатиле забелешки за предлог-законот.

Драган Секуловски од ЗНМ, вели дека Македонија е една од ретките земји во Европа која што имаше член 92 кој наметнуваше сериозни обврски на радиодифузерите во однос на содржина.

– Сметаме дека таков тип на провизија на Закон за радиодифузија е погрешен, бидејќи на тој начин самата влада станува условно кажано уредник на програмската содржина во дел од медиумите. Во исто време им се билдаат огромни обврски и тие неможејќи да ги исполнат квотите стануваат сервилни или послушни на државата и на владата се со цел за да избегнат огромни казни. Затоа што во сегашниот закон казните не се во консолидација со препораките на Советот на Европа бидејќи тие не се пропорционални. Имаме казни од 10 илјади евра, 50, 100 илјади евра и замислете ако некој медиум не исполни квота за домашна продукција, без разлика дали е игра тоа на документарна серија ризикува да добие казна од 50 илјади евра – вели Секуловски.

Дел од нивните забелешки се однесува на самата Агенција за медиуми, за чија поставеноста сметаат дека е проблематична.

Дејан Георгиевски од Центарот за развој на медиуми вели дека тие имаат забелешки на темпото и сметаат дека досега веќе некои работи требало да бидат направени и усвоени во некаква форма или интегрирани.

– Прво требаше да се направат потребните измени во Програмскиот Совет на МРТ кој е клучен во нашиот медиумски систем и во регулаторниот дел односно и во тамошниот Совет. Евентуално да се даде нови овластувања и задолженија на регулаторното тело за тоа да функционира како вистинско регулаторно тело. Тие две тела потоа, барем според нас, требаше да ја предводат целата работа на усогласување на мапирање на потребите, на мапирање на ситуацијата, на собирање на актерите на јавна расправа за да се види што тоа точно им треба, кои проблеми треба да ги решиме и на крај да се излезе со еден заеднички план. Втората работа е што сега засега, не се допира многу прашањето за структурата на медиумската сопственост и на финансирањето на медиумите кај нас. Освен во делот на владиното рекламирање за кој имаше чекори од новата влада, кое секако не би требало да постои единствено може да има кампањи од јавен интерес и тоа треба да се регулира законски – вели Георгиевски.

МИМ и ИКС не го поддржуваат укинувањето на радиодифузната такса

Македонскиот институт за медиуми и Институтот за комуникациски студии не го поддржуваат укинувањето на радиодифузната такса и сметаат дека финансирањето на Јавниот сервис од Буџетот е погрешно решение.

– Веруваме дека со подобрувањето на програмската понуда и со департизацијата на раководните органи на МРТ, ќе се подобри и гледаноста и наплатата на радиодифузната такса. Впрочем, радиодифузната такса е јавна давачка во сите европски земји (исклучок се само Бугарија, Косово и Црна Гора). Сметаме дека е потребно прво да се утврдат потребите на јавниот сервис од програмски и од финансиски аспект и (евентуално) да се утврди износот на буџетски средства со кои еднократно (или во ограничен период) ќе и се помогне на МРТ да ги зајакне техничките капацитети.Потсетуваме дека со измените на ЗААВМУ од 2017 година е предвиден посебен канал на албански јазик, за што во моментот не постои финансиска конструкција – велат од МИМ и ИКС.

Билјана Петковска од МИМ вели дека во нивните забелешки кон предлогот од Владата предложиле измени кои можат да помогнат управните органи на Агенцијата и на МРТ да се департизираат и деполитизираат, бидејќи тоа е еден од клучните проблеми во нивното досегашно функционирање.

– Сметаме дека финансирањето на јавниот сервис од Буџетот не е добро решение, и кога веќе е усвоено, треба да се користи во ограничен временски период, додека не се консолидира состојбата во куќата и се создадат услови за прибирање на радиодифузната такса од страна на МРТ, а не со посредство на други државни институции, како што беше случај изминатиов период. Имаме впечаток дека оваа Влада сака да покаже резултати преку квалитативни промени во медиумскиот сектор и ги уважува предлозите на сите засегнати и релевантни чинители. Но како што поминува времето, станува јасно дека процесот на усвојување на новите законски решенија нема да се случи толку брзо како што се очекуваше – вели Петковска.

За Законот за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги тие дадоа и други забелешки и предлагаат мандатот на членовите на Советот на АВМУ да биде 6 или 7 години, без право на повторен мандат (член 15 од ЗААМУ).
Според нив, на овој начин ќе се оневозможи „врзување“ за позицијата на долг рок, што беше и се уште е практика во сегашниот совет (со оглед на тоа што со секое донесување на нов закон, дел од членовите на Советот повторно добиваа нов мандат).

Тие упатија препорака и за членовите 62а и 62б во предложениот закон, кои се однесуваат на политичкиот плурализам во вестите, во дебатите, во дневно-информативните и во контактните емисии, за кои сметаат дека се непотребни и треба да се избришат.

Тие сметаат дека Собранискиот канал треба да биде под целосна одговорност на Собранието и јавниот сервис не треба да биде одговорен за уредувачката политика на овој канал, и тој не треба да се користи за емитување на други програми освен содржини кои се поврзани со работата и функционирањето на Собранието.

Јавниот сервис со помалку пари од претходно

ЗНМ во забелешките до Владата за законот исто така констатира дека ако во законот остане предлог решението од 0.7 % од буџетот за МРТ и откако ќе се одземат предвидените средства за финансирање на Јавното претпријатие Македонска радиодифузија (МРД) и Агенцијата за медиуми (АВМУ), тоа практично ќе значи дека јавниот сервис во 2018 година реално ќе располага со помалку пари од минатите години.

– Ако се земе предвид фактот дека МРТ ќе има зголемени обврски во следниот период, како што се големите долгови кои поради ненавременото сервисирање во континуитет растат, понатаму потребата од нови кадровски и технички промени, како и новата законска обврска на МРТ за нов ТВ канал за емитување на 24 часовна програма на албански јазик како и новиот канал за емитување на програма на јазиците на другите етнички заедници, тогаш евидентно е дека планираните средства е нужно да се зголемат со цел да се постигне реална реформа – предлагаат од ЗНМ.

Тие велат дека според проценките на ЕБУ, долната граница на средства што европските земји ги одвојуваат за финансирање на нивните јавни сервиси е околу 12 евра по глава на жител.

– Во македонски услови значи дека за МРТ треба да се обезбедат најмалку 25 милиони евра годишно. И кога би се обезбедиле овие средства, Македонија повторно ќе биде на дното на листата на земјите од регионот што одвојуваат најмалку средства за финансирање на нејзиниот јавен сервис – велат од новинарското здружение.

ЗНМ и Владата се „скараа“ за членовите кои уредуваат професионално известување

Владата во претходниот нацрт на измените кај членовите 61 и 145 од законот предложила казни за медиумите што нема да почитуваат професионално и етичко известување. Од ЗНМ бурно реагираа дека во предлог измените Владата предложила да се промени членот 61, каде што претходно бил наведено дека радиодифузерите „треба“ да почитуваат повеќе начела за објективно и професионално известување со зборовите дека „се должни“ да ги почитуваат.

За оние медиуми кои нема да ги почитуваат овие правила, во предлогот биле пропишани казни. ЗНМ остро реагираше на предлогот, обвинувајќи дека Владата сака да биде главен уредник во медиумите. По реакциите, од Владата на брифинг информираа дека предлогот ќе биде променет во насока на забелешките на ЗНМ и спорниот дел ќе биде тргнат.

– Една од работите кои што на старт беа прифатени, беа и оние провизии нови кои беа вметнати кои се однесуваа на членот 61 каде само поради преку една промена на зборче од „треба“ во „се должни“ медиумите за малку ќе беа ставени во една многу непријатна ситуација каде ќе требаа да бидат изложени на сериозни казни за субјективно или објективно известување – вели Секуловски од ЗНМ.

foom-logo-disklejmerТекстот е изработен во рамки на проектот „Опсерваторија на медиумските реформи“, што го спроведуваат Фондацијата за интернет и општество „Метаморфозис“, „Агора“ Центар за промовирање на граѓански вредности и Платформата за истражувачко новинарство и анализи (ПИНА), со финансиска поддршка на „Фондацијата Отворено општество – Македонија“.
Содржината на текстот е единствена одговорност на авторите и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на „Фондацијата Отворено општество – Македонија“.