Законот е само алатка, а не е клуч за слободни и професионални медиуми


Скопје, 4 јануари, 2018 - 10:15 (META) 

Владата влезе во финален процес на менување на Законот за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги. Главните забелешки од страна на здруженијата и медиумската фела се однесуваат на предлозите на Владата за МРТ, Агенцијата за медиуми, како и обврските кон приватните радиодифузери. Европскиот експерт Питер Ванхојте за ПИНА вели дека засега делува дека предлог законот ќе резултира со порелаксирана медиумска средина, а времето ќе покаже дали финансирањето кое се предлага за МРТ ќе биде доволно

Кристина Озимец – ПИНА

Предлог законот за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги е финализиран и испратен за забелешки и преглед во Европската Комисија, потврдија од Владата. По добивањето на евентуални забелешки од ЕК и нивно вметнување во предлогот, тој потоа ќе оди на владина седница, па во Собрание.

Последната верзија на законот е објавена деновиве откако претходно речиси еден месец претходниот предлог беше достапен на ЕНЕР за предлози и сугестии од страна на здруженија, компании и индивидуалци.

Питер Ванхауте, европскиот експерт кој претходно беше вклучен во изработка на предлозите за медиумски реформи, за ПИНА вели дека целата процедура во однос на законот, вклучувајќи ја и мотивацијата за различни членови, како и индикацијата за финансиското влијание, се голем чекор напред.

– На овој начин за сите кои се заинтересирани да го прочитаат предлогот е јасно како и зошто се предложени промените . Во однос на амандманите, генерално верувам дека ќе доведат до многу порелаксирана средина, каде во повеќето случаи на несогласувања, најпрвин ќе следат консултации и предупредувања. Во однос на јавниот сервис и неговиот Совет, новите предлози, кога ќе бидат имплементирани, без сомнеж ќе резултираат со подобро организиран јавен сервис. Времето ќе покаже дали финансирањето за МРТ кое се предлага со законот е доволно. Во однос на назначувањето на членовите на Советот за радиодифузија од парламентот, јасно е дека има уште многу работа за парламентот да создаде соодветни функционални и професионални процедури на селекција – вели Ванхауте.

Според него и промените во членот 92 се сериозно подобрување, споредено со претходната ситуација.

– Сепак не сум сигурен дека одредбите поврзани со квотите на македонската продукција ќе бидат одржливи на долг рок. Сегашните одредби дозволуваат барем понатаму да се дискутира и да се усогласат начини за да се подобри медиумската сцена, вклучувајќи ги и локалните продукции. Поважно од наметнувањето на квота сепак, е тоа да се подобри квалитетот на продукциите, што ќе дозволи исто така да се продаваат надвор. Новиот Закон ќе биде само алатка за да се поддржи слободната и професионална медиумска сцена, клучот за одење напред ќе биде да се одржи отворен дијалог, вклучувајќи ги сите заинтересирани страни – вели Ванхауте.

Според предлагачите, основна цел на предлог законот е департизација и професионализација на јавниот радиодифузен сервис и регулаторното тело-Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги.

Дел од предлозите прифатени, дел одбиени

Здружението на новинарите на Македонија (ЗНМ) предложи интервенција во повеќе точки од предлогот на Владата, најмногу во делот кој се однесува на МРТ, во предлогот на Владата што се однесува на регулаторот- Агенцијата за медиуми, како и на обврските кон приватните радиодифузери.

Според финалниот предлог кој сега министерството го прати на забелешки во ЕК, дел од предлозите на ЗНМ се прифатени, додека дел се одбиени. ЗНМ предложи компромисно решение според кое во 2018 година издвојувањето од Буџетот за МРТ ќе изнесува 0,8%, во 2019 година ќе изнесува 0,9%, а од 2020 година ќе изнесува 1%.

Тие предложија измена во членот 11 со кој се прави измена на член 48, а се однесува на Посебни забрани со која предлагаат бришење на зборовите „припадност на маргинализирана група“ и замена на истите со „сексуална ориентација“. Освен ова ги предлагаат зборовите „други видови уверувања“ да се избрише и да се замени со зборовите „антисемитизам и ксенофобија“.

Од Министерството не го прифатиле овој предлог и на ова одговараат дека предложената дефиниција е усогласена до член 9 од Уставот на Република Македонија и Европската конвенција за човекови права, којашто во себе ги содржи и предлозите.

Одбиени се и нивните предлози каде тие предлагаат да биде именувано здружението, како на пример кај овластените предлагачи на членови на Програмскиот совет на МРТ, бидејќи според министерството секоја одредба што упатува на конкретно здружение или организација може да може потенцијален основ за дискриминација.

Од ЗНМ засега не го коментираат последниот предлог, бидејќи велат дека тие повеќепати јавно упатиле забелешки за предлог-законот.

Драган Секуловски од ЗНМ, вели дека Македонија е една од ретките земји во Европа која што имаше член 92 кој наметнуваше сериозни обврски на радиодифузерите во однос на содржина.

– Сметаме дека таков тип на провизија на Закон за радиодифузија е погрешен, бидејќи на тој начин самата влада станува условно кажано уредник на програмската содржина во дел од медиумите. Во исто време им се билдаат огромни обврски и тие неможејќи да ги исполнат квотите стануваат сервилни или послушни на државата и на владата се со цел за да избегнат огромни казни. Затоа што во сегашниот закон казните не се во консолидација со препораките на Советот на Европа бидејќи тие не се пропорционални. Имаме казни од 10 илјади евра, 50, 100 илјади евра и замислете ако некој медиум не исполни квота за домашна продукција, без разлика дали е игра тоа на документарна серија ризикува да добие казна од 50 илјади евра – вели Секуловски.

Дел од нивните забелешки се однесува на самата Агенција за медиуми, за чија поставеноста сметаат дека е проблематична.

Дејан Георгиевски од Центарот за развој на медиуми вели дека тие имаат забелешки на темпото и сметаат дека досега веќе некои работи требало да бидат направени и усвоени во некаква форма или интегрирани.

– Прво требаше да се направат потребните измени во Програмскиот Совет на МРТ кој е клучен во нашиот медиумски систем и во регулаторниот дел односно и во тамошниот Совет. Евентуално да се даде нови овластувања и задолженија на регулаторното тело за тоа да функционира како вистинско регулаторно тело. Тие две тела потоа, барем според нас, требаше да ја предводат целата работа на усогласување на мапирање на потребите, на мапирање на ситуацијата, на собирање на актерите на јавна расправа за да се види што тоа точно им треба, кои проблеми треба да ги решиме и на крај да се излезе со еден заеднички план. Втората работа е што сега засега, не се допира многу прашањето за структурата на медиумската сопственост и на финансирањето на медиумите кај нас. Освен во делот на владиното рекламирање за кој имаше чекори од новата влада, кое секако не би требало да постои единствено може да има кампањи од јавен интерес и тоа треба да се регулира законски – вели Георгиевски.

МИМ и ИКС не го поддржуваат укинувањето на радиодифузната такса

Македонскиот институт за медиуми и Институтот за комуникациски студии не го поддржуваат укинувањето на радиодифузната такса и сметаат дека финансирањето на Јавниот сервис од Буџетот е погрешно решение.

– Веруваме дека со подобрувањето на програмската понуда и со департизацијата на раководните органи на МРТ, ќе се подобри и гледаноста и наплатата на радиодифузната такса. Впрочем, радиодифузната такса е јавна давачка во сите европски земји (исклучок се само Бугарија, Косово и Црна Гора). Сметаме дека е потребно прво да се утврдат потребите на јавниот сервис од програмски и од финансиски аспект и (евентуално) да се утврди износот на буџетски средства со кои еднократно (или во ограничен период) ќе и се помогне на МРТ да ги зајакне техничките капацитети.Потсетуваме дека со измените на ЗААВМУ од 2017 година е предвиден посебен канал на албански јазик, за што во моментот не постои финансиска конструкција – велат од МИМ и ИКС.

Билјана Петковска од МИМ вели дека во нивните забелешки кон предлогот од Владата предложиле измени кои можат да помогнат управните органи на Агенцијата и на МРТ да се департизираат и деполитизираат, бидејќи тоа е еден од клучните проблеми во нивното досегашно функционирање.

– Сметаме дека финансирањето на јавниот сервис од Буџетот не е добро решение, и кога веќе е усвоено, треба да се користи во ограничен временски период, додека не се консолидира состојбата во куќата и се создадат услови за прибирање на радиодифузната такса од страна на МРТ, а не со посредство на други државни институции, како што беше случај изминатиов период. Имаме впечаток дека оваа Влада сака да покаже резултати преку квалитативни промени во медиумскиот сектор и ги уважува предлозите на сите засегнати и релевантни чинители. Но како што поминува времето, станува јасно дека процесот на усвојување на новите законски решенија нема да се случи толку брзо како што се очекуваше – вели Петковска.

За Законот за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги тие дадоа и други забелешки и предлагаат мандатот на членовите на Советот на АВМУ да биде 6 или 7 години, без право на повторен мандат (член 15 од ЗААМУ).
Според нив, на овој начин ќе се оневозможи „врзување“ за позицијата на долг рок, што беше и се уште е практика во сегашниот совет (со оглед на тоа што со секое донесување на нов закон, дел од членовите на Советот повторно добиваа нов мандат).

Тие упатија препорака и за членовите 62а и 62б во предложениот закон, кои се однесуваат на политичкиот плурализам во вестите, во дебатите, во дневно-информативните и во контактните емисии, за кои сметаат дека се непотребни и треба да се избришат.

Тие сметаат дека Собранискиот канал треба да биде под целосна одговорност на Собранието и јавниот сервис не треба да биде одговорен за уредувачката политика на овој канал, и тој не треба да се користи за емитување на други програми освен содржини кои се поврзани со работата и функционирањето на Собранието.

Јавниот сервис со помалку пари од претходно

ЗНМ во забелешките до Владата за законот исто така констатира дека ако во законот остане предлог решението од 0.7 % од буџетот за МРТ и откако ќе се одземат предвидените средства за финансирање на Јавното претпријатие Македонска радиодифузија (МРД) и Агенцијата за медиуми (АВМУ), тоа практично ќе значи дека јавниот сервис во 2018 година реално ќе располага со помалку пари од минатите години.

– Ако се земе предвид фактот дека МРТ ќе има зголемени обврски во следниот период, како што се големите долгови кои поради ненавременото сервисирање во континуитет растат, понатаму потребата од нови кадровски и технички промени, како и новата законска обврска на МРТ за нов ТВ канал за емитување на 24 часовна програма на албански јазик како и новиот канал за емитување на програма на јазиците на другите етнички заедници, тогаш евидентно е дека планираните средства е нужно да се зголемат со цел да се постигне реална реформа – предлагаат од ЗНМ.

Тие велат дека според проценките на ЕБУ, долната граница на средства што европските земји ги одвојуваат за финансирање на нивните јавни сервиси е околу 12 евра по глава на жител.

– Во македонски услови значи дека за МРТ треба да се обезбедат најмалку 25 милиони евра годишно. И кога би се обезбедиле овие средства, Македонија повторно ќе биде на дното на листата на земјите од регионот што одвојуваат најмалку средства за финансирање на нејзиниот јавен сервис – велат од новинарското здружение.

ЗНМ и Владата се „скараа“ за членовите кои уредуваат професионално известување

Владата во претходниот нацрт на измените кај членовите 61 и 145 од законот предложила казни за медиумите што нема да почитуваат професионално и етичко известување. Од ЗНМ бурно реагираа дека во предлог измените Владата предложила да се промени членот 61, каде што претходно бил наведено дека радиодифузерите „треба“ да почитуваат повеќе начела за објективно и професионално известување со зборовите дека „се должни“ да ги почитуваат.

За оние медиуми кои нема да ги почитуваат овие правила, во предлогот биле пропишани казни. ЗНМ остро реагираше на предлогот, обвинувајќи дека Владата сака да биде главен уредник во медиумите. По реакциите, од Владата на брифинг информираа дека предлогот ќе биде променет во насока на забелешките на ЗНМ и спорниот дел ќе биде тргнат.

– Една од работите кои што на старт беа прифатени, беа и оние провизии нови кои беа вметнати кои се однесуваа на членот 61 каде само поради преку една промена на зборче од „треба“ во „се должни“ медиумите за малку ќе беа ставени во една многу непријатна ситуација каде ќе требаа да бидат изложени на сериозни казни за субјективно или објективно известување – вели Секуловски од ЗНМ.

foom-logo-disklejmerТекстот е изработен во рамки на проектот „Опсерваторија на медиумските реформи“, што го спроведуваат Фондацијата за интернет и општество „Метаморфозис“, „Агора“ Центар за промовирање на граѓански вредности и Платформата за истражувачко новинарство и анализи (ПИНА), со финансиска поддршка на „Фондацијата Отворено општество – Македонија“.
Содржината на текстот е единствена одговорност на авторите и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на „Фондацијата Отворено општество – Македонија“.


МТВ дише на стари апарати, има слаб видеосигнал, а за второ аудио нема абер


Скопје, 30 ноември, 2017 - 14:07 (META) 

Македонската радиотелевизија (МТВ) наместо да изгради мост на зближување, подигна јазични ѕидови помеѓу гледачите, кои засега се високи колку и самиот објект на телевизијата.

Милена Атанасоска-Манасиева – ПИНА

Програмите што на МТВ ги емитуваат албанската, турската, влашката и другите заедници во земјава, не стигаат до целата публика бидејќи и пет години по дигитализацијата, националниот сервис не обезбеди можност за повеќе аудиосигнали, како и за титлување на други јазици.

Дебатната емисија „Аргумент“, образовни, информативни, документарни, како и забавни содржини што ги продуцира албанската редакција, можат да ги гледаат и да ги разберат само тие што го зборуваат албанскиот јазик. Втор аудиосигнал, односно избор на јазик на кој може да се следи програмата, има само за собраниските седници, а според нашите соговорници, токму ова би ги отворило програмите на МТВ за целата публика.

– Најмногу би сакала сите да видат и да разберат што работиме ние, тоа секако може да се реши со титлови или со втор аудиосигнал по примерот на Собранискиот канал, но засега, иако има техничка можност, недостига кадар за да се изведе сето тоа. И јас, на пример, како уредник на втор канал, не можам да разберам што има на програмите на турската етничка заедница – вели Мигена Горенца, одговорен уредник на вториот програмски сервис на МТВ.

Таа за ПИНА изјави дека вториот канал се соочува со недостиг од кадар, а има и апсурдна ситуација – во систематизацијата не им е предвиден преведувач на македонски јазик.

– Многупати досега сум сакала да поканам гостин Македонец во дебатните или забавните емисии, но немаме преведувач, треба да го платам од свој џеб – вели таа.

Една од суштинските задачи на јавниот сервис, според препораките на Советот на Европа, е исто така да ја зајакне кохезијата во општеството, објаснува Насер Селмани, претседател на Здружението на новинари.

– МРТ мора да најде начин програмите на заедниците да се преведат на македонски јазик затоа што тоа ќе помогне за меѓусебно познавање и разбирање – смета Селмани.

За него како новинар е несфатливо што редакциите на МРТ следат исти настани со повеќе новинари. Доволно е да има еден новинар и камера.

– Новинарот од која било редакција прави прилог и истиот може да се емитува од сите редакции. Ако некоја редакција сака настанот да го третира од поинаков агол, тогаш тоа може да го прави затоа што сите располагаат со бруто-материјалот од настанот – вели Селмани.

МРТ кубури со млад кадар

„Само небото е граница“ е максимата што најдобро ги опишува можностите на дигитализацијата. Повеќе аудиосигнали за корисникот да може да избере јазик на кој ќе ја следи програмата, повеќе титлови, специјализирани канали, телетекст, се само дел од нив. МРТ не искористува ништо, како времето да застанало за неа. Зошто се случува ова ако се знае дека државата обезбеди околу 10 милиони евра за процесот на дигитализација? Дали само кристално чистата слика, која и не стига до сите корисници, ќе ни остане единствената придобивка?

Цане Петрушевски, раководител на секторот за ТВ-техника во МРТ, вели дека во последните пет години имале голема инвестиција кога опремата стара 30 години ја замениле со најсовремена. Но, последиците од невложувањето претходно, не може лесно да се отстранат.

– Тоа што ние го направивме со опремата би го опишал вака: Немавме ниту долна облека, си купивме, но машната, костумот треба да се докупат за да може целосно да одговориме на задачата. Ни требаат млади луѓе. Имаме технички можности за графика која би изгледала светски, но тоа на екран не се гледа, затоа што треба млади луѓе, кои размислуваат на тој начин. Треба нови свежи идеи – смета Петрушевски.

И тој се согласува со ставот дека МРТ не ги искористува сите можности на дигитализацијата. Вели дека нема пречка да се направи паралелен аудиосигнал и на други јазици, треба да се дополни нешто во техника, но многу повеќе ќе треба да се вложи во човечки ресурси.

– Тоа значи преведувачи, луѓе од техника, некој што ќе го контролира целиот процес – вели тој.

Петрушевски нагласува дека дигитализацијата дава можности за отварање на нови специјализирани канали, нешто што недостига во јавниот сервис. Ни објасни дека сега нема каде да ги сместат содржините за спорт и за забава, бидејќи првиот канал има задача да емитува програми со кои приватните телевизии не се занимаваат, како тие за различни возрасти, културна програма, образовна програма…

– И кога ќе се случи некое светско првенство во спорт или Олимпијада , ние нема каде да емитуваме програма. Нас ни треба канал за спорт и за забава и логично е тој да биде барем двојазичен. Кога има важен спортски натпревар оди и на прв и на втор канал истата снимка, зашто нема два аудиосигнали – вели тој.

Џонатан Стоунмен, медиумски експерт и поранешен долгогодишен новинар на „Би-би-си“, на тркалезна маса организирана од ОБСЕ, исто така ја истакна  потребата од титлување на програмите на другите јазици на МТВ. Според него, со ова ќе се олесни запознавањето на различните јазични заедници за да може да дојде до поголемо зближување.

Петрушевски, пак, додава дека иако изгледа дека во телевизијата врие од кадар, тоа во реалноста не е така.

– Многу луѓе и си отидоа. Имаме само две репортажни возила и едно помало, но немаме луѓе за да работат. Имаме три подвижни студија, но во најдобар случај имаме 10 настани во неделата. Можеме многу повеќе, но немаме луѓе за преноси во живо. Броени ни се позициите, а некои се и празни – вели тој.

Според извештаите за работата на МТВ, заклучно со 2016 година, таму се вработени 864 луѓе од кои 46,4 отсто се со средно образование. Директорот на ЗНМ, Драган Секуловски, коментира дека криза во МТВ нема само со пари, туку и со вработените.

– Половина од вработените се со средно образование, немаат нови вработувања, а просечна возраст на кадарот е 58 години, особено во радиото – вели Секуловски.

Потребни се специјализирани канали

Токму потребата за отворање на специјализирани канали ја нагласи и професорката Снежана Трпевска од Институтот за комуникациски студии. Таа објаснува дека мрежите со кои управува Македонската радио-дифузија се веќе дигитализирани, а тоа за МРТ е огромна можност да ги исполни подобро своите функции на јавен сервис.

– Тоа значи дека сега може да емитува повеќе програмски сервиси за да ја исполни својата обврска да емитува разновидни програми за различни делови на публиката – вели таа.

Според неа, процесот на дигитализација заостанува поради тоа што МРТ со години се бореше финансиски да опстане. Ова и води до прашањето дали МРТ има ресурси (финансиски, кадровски, продукциски) да емитува повеќе програмски сервиси на дигитализираните мрежи.

– Ако се сеќавате, МРТ пред повеќе години имаше на македонски јазик два канали. За да ја исполни својата функција на јавен сервис (на македонски јазик) потребно е да се врати поранешниот втор сервис на МРТ што ѝ беше земен кога се отвори Собранискиот канал. Првиот сервис треба да си биде наменет за информативната функција (вести, актуелни информативни, документарни и специјализирани програми), а вториот за спорт, филмови, забавни содржини за млади – вели Трпевска.

Марио Макрадули, професор на Факултетот за електротехника и информатички технологии (ФЕИТ), смета дека МТВ има техничка можност за повеќе аудиосигнали, но недостига кадар, ресурси.

–  Дигиталната телевизија секако ја нуди таа можност, четири тонски сигнали во еден момент може да се пренесат. Дигиталниот сигнал по природа на нештата дозволува и повеќе титлови, но тоа бара големи човечки ресурси и, секако, уште нешто да се дополни од технички аспект – смета Макрадули.

Но, тој е скептичен како би се одвивал процесот на преведување.

– Тешко е да се следи дали секој преведувач превел точно во реално време или направил некоја белја. Комплексно и рискантно е, постои голема можност за човечки грешки. Преводот ни „кашла“ во Собрание, па затоа сум скептик за ова да се постигне – вели Макрадули.

МТВ  уште од јуни требало да емитува програма на албански јазик 24 часа

Малото семејство што ги работи програмите на другите етнички заедници сместено во јавниот радиодифузен сервис, допрва ќе се соочува со проблеми бидејќи во иднина ќе треба да обезбеди програма на албански јазик 24 часа, како и нов канал за другите националности. Всушност, тие законски и се обврзани од јуни да го прават тоа, но емитуваат програма само 16 часа.

– Точно е тоа дека треба 24 часа да емитуваме програма на албански јазик. Но, каде да ги ставиме емисиите на другите заедници? Истово ме прашаа на состанок во програмскиот совет. Им одговорив дека не можам на улица да ги исфрлам другите редакции. Каде ќе се пушта програмата на турски, влашки, бошњачки, српски, кои сега одат на вториот канал. Зарем јас треба да им кажам – вели Горенца.

Со измените во Законот за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги, донесен од претходната влада, МРТ треба да обезбеди и еден телевизиски програмски сервис на јазикот што го зборуваат најмалку 20 проценти од граѓаните кој е различен од македонскиот јазик, кои ќе емитуваат програма 24 часа секој ден во неделата, како и телевизиски програмски сервис кој ќе емитува програма на јазиците на другите немнозински заедници. Оваа Влада, која го подготвува новиот закон, го прецизира овој член. Министерот за информатичко општество и администрација, Дамјан Манчевски, најави отворање на четврти канал.

Ги прашавме и дали МТВ е обврзана да емитува програма 24 часа на албански јазик. Ни одговорија дека тој член нема да се менува, но прецизираа дека МТВ нема да има обврска да емитува нова, сопствена продукција на албански јазик 24 часа.

–  За динамиката на известување, односно дали се запазени предвидените начела на известување, обврска на ААВМУ е да врши надзор – ни одговорија од кабинетот на Манчевски.

Вториот канал бара барем уште 90 нови вработувања

Уредничката на вториот канал на МТВ ни објасни дека веднаш по донесувањето на измените за емитување на 24 часа програма на албански јазик во јуни, испратиле извештај  до Владата за состојбата со кадар и со техника, како и за сè што треба да им се обезбеди за да ја остварат програмата.

– Во тој извештај, правен пред да знаеме дека ќе има и четврти канал, напишавме дека ни се потребни барем уште 90 нови вработувања. Сега МТВ веројатно ќе треба да прави нова процена бидејќи од нас се бара многу повеќе – вели Горенца.

Таа објаснува дека телевизијата има само две големи студија за снимање, па буквално се борат  за термини.

– Сите сакаме ударни термини за дебатните емисии, за утринските програми, а што ќе биде кога ќе се отвори и четврти канал? Како ќе работиме ако не се вложи во дополнителна опрема, не само во кадар – прашува таа.

Во албанската редакција има 52 вработени, а ако утринската во МТВ1 се прави со шест новинари, тука се работи со двајца хонорарци.

– Тоа само по себе говори за состојбата со кадарот. Кога целосно ќе треба да покриеме еден канал, ќе ни треба многу повеќе од тоа што го имаме во моментов – вели Горенца.

Според извештаите за работата на телевизијата, на крајот на 2016 година таму работеле 624 Македонци, 156 Албанци, 32 Турци. За разлика од претходната година, има за четириесетина вработени помалку.

Селмани: МТВ е пациент во кома

Македонската телевизија има долг, поголем од нејзиниот буџет за 2018 година и тој изнесува повеќе од 20 милиони евра. Новото финансирање на јавниот сервис ( 0,7 проценти од државниот буџет) нема да му донесе повеќе пари од досега. Напротив, ќе има помалку ако се знае дека МРТ во последните години располагала со буџет од 21 до 19 милиони евра. Министерот Манчевски за ПИНА изјави дека 0,7 проценти од државниот буџет ќе значат дека МРТ ќе добие повеќе од 19 милиони евра. Но, според Законот, од овој колач за телевизијата ќе останат 74,5 отсто, бидејќи остатокот оди за Македонската радиодифузија и за ААВМУ. Во превод, за телевизијата ќе има 14,4  милиони евра. Дали ова е доволно за покривање на трошоците, дополнително и на долговите, за отварање нов четврти канал и за 24-часовна програма на албански јазик?

– Во никој случај не е доволно – вели уредничката Горенца.

Со неа се согласува и Насер Селмани, кој објаснува дека со новото законско решение има назадување околу моделот за финансирање на МРТ. ЗНМ смета дека МТВ треба да се финансира со 1 процент од буџетот и дека следната година ќе има пет милиони евра помалку отколку годинава.

– Замислете со пет милиони евра помал буџет, МРТ треба да ги исполни сите стари обврски и дополнително да отвори два нови канала, едниот со програма на албански јазик 24 часа, а другиот наменет за програмата на помалите етнички заедници.  Јасно е дека МТВ не е подготвена ни кадровски, ниту технички да одговори на новите предизвици – вели Селмани.

Тој претпоставува дека програмата на заедниците ќе биде неквалитетна и веројатно просторот ќе го пополнат со репризирање стара програма.

Селмани открива дека програмскиот совет на МРТ месецов усвоил предлог-план за имплементација за вториот канал на албански јазик, за кој предвиделе околу два милиони евра. Ако за четвртиот канал за помалите заедници се потроши уште најмалку еден милион евра, МРТ ќе ја почне 2018 година со 12 милиони евра, смета Селмани.

Од кабинетот на министерот Манчевски ни потврдија дека нема дополнителни средства за четвртиот канал.

– Средствата и за овој канал се обезбедени од буџетот, како дел од 0,7 отсто што ќе се одвојуваат од буџетот и ќе се префрлаат на сметката на МРТВ – ни изјавија од кабинетот на Манчевски.

Селмани е сигурен дека МРТ никако нема да ги исполнува обврските.

– Ќе продолжи да биде како еден пациент кој дише со помош на апарати. Владата сака да ја игра улогата на докторот, кој практично одлучува дали пациентот ќе продолжи да дише или ќе го заврши животот. Со овој несериозен и неискрен пристап на Владата, МРТ никогаш нема да прерасне во сериозен јавен сервис на граѓаните, туку ќе постои колку да се рече дека имаме јавен сервис затоа што мора да го имаме поради Европската Унија – вели Селмани.

Во последниот извештај на Прибе, покрај забелешките за реформите во МТВ,  исто така констатирано е дека медиумскиот пејзаж во земјава се карактеризира со голем број актери, со 130 радио и телевизиски канали, но и дека медиумите претежно се делат по политички и по етнички линии.

– Какво ни е општеството, такви ни се и медиумите. Поделени сме комплетно како општество по етничка линија, така е и со медиумите. Не знаеме што ни се случува едни на други, одиме на исти настани, секој од свој агол ја тера приказната. Јавниот сервис има шанса да го промени тоа, но Владата треба да покаже волја, пред сè да ни се овозможат услови за работа – вели уредничката Горенца.

foom-logo-disklejmerТекстот е изработен во рамки на проектот „Опсерваторија на медиумските реформи“, што го спроведуваат Фондацијата за интернет и општество „Метаморфозис“, „Агора“ Центар за промовирање на граѓански вредности и Платформата за истражувачко новинарство и анализи (ПИНА), со финансиска поддршка на „Фондацијата Отворено општество – Македонија“.
Содржината на текстот е единствена одговорност на авторите и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на „Фондацијата Отворено општество – Македонија“.


МРТ тоне во долгови, ЕБУ воведува санкции и забрани


Скопје, 26 октомври, 2017 - 9:36 (META) 

„Македонската радио-телевизија“ веќе не може да ги користи услугите на Европската радиодифузна унија (ЕБУ) поради неплатен долг. Ова значи дека во опасност е целата програмска шема на националниот сервис. Министерот за информатичко општество и администрација, Дамјан Манчевски, за ПИНА вели дека не ги знаат вкупните долгови на телевизијата, па затоа е потребно да се направи комплетна ревизија на финансиското работење и ако имало злоупотреби, ќе има одговорност.

Автор: Милена Атанасоска-Манасиева – ПИНА
Визуелизации: Симона Атанасова – „Мета.мк“

Гледачите на „Македонската радио-телевизија“ (МРТ) може наскоро да останат без европски спортски првенства, без „Евровизија“, странски програми, филмови и без странски документарци поради натрупан долг кон Европската радиодифузна унија (ЕБУ). Извор од програмскиот совет на МРТ, кој сакаше да остане анонимен, за  ПИНА открива дека долгот надминува 500.000 евра. Ова можеби изгледа ситно во споредба со огромниот долг што националниот сервис го има натрупано низ годиниве, а кој е поголем од вкупните годишни приходи на телевизијата. На крајот на 2016 година, МРТ имала приходи од 19,3 милиони евра, а вкупниот долг натрупан со години кон домашни и странски доверители бил 21,8 милиони евра. И додека доверителите засега не креваат прашина, од ЕБУ не седат со скрстени раце и подготвуваат санкции за телевизијата.

МРТ има долг поради кој се соочува со санкции од трето ниво, потврди за ПИНА Клер Рејнфорд, висок претставник за односи со јавноста од ЕБУ.

– За жал, „Македонската радио-телевизија“ веќе нема пристап до нашите сервиси сè додека не го плати долгот – вели Рејнфорд, која не ја откри сумата што ја должи националниот сервис.

Безуспешно се обидувавме да добиеме одговори за долгот на МРТ од директорот Марјан Цветковски. Според наши извори, конкретно, долгот кон ЕБУ се однесува за годишната членарина, но и за некои програмски права.

Според т.н. Кодекс за финансии, документ на ЕБУ, воведувањето санкции од трето ниво значи дека долгот е постар од 270 дена.

„Во случај на фактура која не е платена во рок од 270 дена од датумот на издавање, пристапот до сервисот ќе биде прекинат и извршниот одбор автоматски ќе побара препорака од Генералното собрание за целосно исклучување на членката од ЕБУ“, пишува во документот.

Нашиот соговорник од програмскиот совет на МРТ вели дека ваквото сценарио би било катастрофално за националниот сервис.

– Телевизијата нема да може да емитува програма од ниту една членка на ЕБУ, ниту спортски натпревари, филмови, странски емисии, цртани филмови, документарна програма. Ќе бидеме отсечени од светот – вели изворот.

Од генералниот директор на МРТ, Марјан Цветковски, не добивме одговор зошто телевизијата должи. Ваков долг би бил уште поголем проблем токму сега. Имено, неодамна беше укината радиодифузната такса, а Владата реши МРТ да се финансира од државниот буџет, со што националниот сервис секако нема да има поголеми средства отколку во минатото. Нашиот извор од програмскиот совет вели дека долгот е натрупан од 2012 година.

– Лани МРТ зеде кредит од 3 милиони евра за да ги покрие долговите. Требаше да се платат странските и домашните копродукции кои веќе ја тужат телевизијата. Долгот требаше да се врати на три рати, но засега платена е само првата рата. Зошто, никој не знае – вели тој.

Малкумина ги читаат финансиските извештаи на телевизијата, каде нема да го сретнете зборот „долг“, туку тој со фин финансов речник е спакуван како „обврска“. А обврските на МРТ на крајот од минатата година биле тешки 21,8 милиони евра.

– На хартија, долговите на МРТ надминуваат 20 милиони евра, но се стравува дека има и скриени долгови. Натрупаниот долг кон ЕБУ едно време достигна и околу 2 милиони евра за неплатени членарини и други обврски, а националниот сервис имаше и голем долг  за одржување на сателитскиот сигнал. Како предупредување, сигналот беше прекинат и дијаспората не можеше да гледа македонска телевизија – открива Драган Секуловски, директор на ЗНМ.

Сумата што ја спомнува Секуловски се потврдува и во финансиските извештаи на телевизијата.

Во рекапитуларите на вкупните обврски, може да се забележи дека на крајот на 2014 и на 2015 година тие надминувале 22 милиони евра, за лани, на крајот од годината, да се намалат за околу 200.000 евра, но секако се повисоки од вкупниот приход што го остварила телевизијата.

Наши извори откриваат дека ситуацијата со минусното салдо на МРТ била толку алармантна што сметките биле блокирани, а Агенцијата за аудио-визуелни услуги (ААВМУ) не можела да наплати казни поради непродуцирање домашна програма. „Македонската радио-телевизија“ е и второ државно претпријатие кое ѝ должи најмногу пари на Управата за јавни приходи (УЈП). Според листата на должници објавена на веб-страницата на Управата, МРТ должи речиси 2,2 милиони евра по основа на разни даноци. Ниту Владата, ниту Собранието немаат податок колкав е вкупниот долг на националниот сервис. Ова ни го потврди министерот за информатичко општество и администрација, Дамјан Манчевски.

– Ние ги гледаме финансиските извештаи како сите други. Не знаеме колкав е целосниот долг на телевизијата. Затоа е потребно да се направи комплетна ревизија на финансиското работење и ако имало злоупотреби, ќе има одговорност – вели Манчевски.

Од следната година, МРТ ќе добива 0,7 проценти од државниот буџет Прашање кое логично се наметнува, ако се знае дека МРТВ е потоната во долгови, е дали ќе успее да се реформира во вистински јавен сервис со новиот начин на финансирање? По укинување на радиодифузната такса, главната дилема беше колкав процент од државниот буџет ќе се одвојува за МРТ: 0,5 отсто или 0,7 отсто годишно. Шпекулациите се засилија откако во септември Собранието ги изгласа промените во Законот за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги, во кои стои дека за МРТ ќе се одвојуваат 0,5 отсто од буџетот. Портпаролот на Владата, Миле Бошњаковски, објаснува  дека оваа измена важи само до крајот на годината.

– По усвојување на новите предлог-измени во Закон за аудио и аудио-визуелни медиумски услуги, во идните  буџетски проекции, предвидени ќе бидат 0,7 проценти. Овие 0,7  проценти секоја наредна година ќе бидат зголемувани сè до достигнување на лимитот од 1 отсто – вели Бошњаковски.

За Здружението на новинари на Македонија (ЗНМ) неприфатливо е Владата веднаш да не одвојува по 1 процент од државниот буџет. – МРТ има сѐ повеќе обврски, а сѐ помалку пари – вели Секуловски, директорот на ЗНМ. Според него, потребни се од 25 до 30 милиони евра за МРТ да прерасне во квалитетен и независен јавен сервис. –  Ако телевизијата досега функционирала со 15, 16 или 18 милиони евра годишно, а притоа е едно од најзадолжените јавни претпријатија во Македонија, како сега ќе го реши проблемот ако добива исто толку или помалку пари? Факт е дека за да биде независна, мора да има доволно средства и да ги сервисира постојните долгови – објаснува Секуловски. Како за споредба што се случува во регионот, тој го посочува примерот на „Хрватската радио-телевизија“ каде се собираат околу 150 милини евра од радиодифузна такса.

– Таму се плаќа меѓу 45-50 евра по жител на годишно ниво, а во Македонија околу 5-6 евра. Во земјите од Југоисточна Европа, минимумот е во Бугарија, каде се одвојува по 12 евра по жител на годишно ниво за јавниот сервис. Ова значи дека или во Македонија имаме проблем со сфаќање на концептот за важноста на јавниот радиодифузер или, пак, се смета дека може да функционира со многу малку пари, што не е случај. Не можеме да веруваме дека државата нема 30 милиони евра за МРТ – вели Секуловски.

МРТ планира 2018 година да ја помине со 18 милиони евра Со колку пари досега функционирал јавниот радиодифузер, а со колкави приходи ќе функционира следната година? Како МРТ ќе успее да ги врати долговите, да донесе квалитетна програма, но и да остане надвор од партиско влијание е прашање што, исто така, логично се наметнува. Министерот за информатичко општество, Дамјан Манчевски, вели дека 0,7 проценти од државниот буџет ќе значат дека МРТВ ќе добие повеќе од 19 милиони евра. Но, според Законот, од овој колач за МТВ ќе останат 74,5 отсто, бидејќи остатокот оди за Македонската радиодифузија и за ААВМУ. Во превод, за телевизијата ќе има 15 или 16 милиони евра. Манчевски нема конкретен одговор за прашањето дали овие пари се доволни. – Тоа е засега планот. Буџетот е тој и јавниот радиодифузен сервис ќе мора да функционира со тие пари – кратко вели Манчевски.

„Македонската радио-телевизија“ во Предлог-планот за годишната програма за работа во 2018 година, планира приходи од речиси 18 милиони евра, од кои 16 милиони директно од државниот буџет, како што кажа и Манчевски во изјавата за ПИНА.

Нашите соговорници сметат дека ова воопшто не е доволно за јавниот сервис. ЗНМ останува на ставот дека буџетот за телевизијата треба да биде од 25 до 30 милиони евра. Поранешниот главен и одговорен уредник на првиот програмски сервис, Диме Ратајковски, ни изјави дека јавниот сервис досега на годишно ниво со радиодифузна такса и со средства од Владата, располагал со буџет околу 15-16 милиони евра.

– Ова е премалку за квалитетно функционирање на МРТ, според европски стандарди. Од консултациите што ги направив со одделението за финансии, на телевизијата ѝ се потребни не помалку од 20 милиони евра годишно. Финансии се потребни за производство на програма, исплаќање редовни и застарени долгови, за плати – вели Ратајковски.

Ако се погледнат анализите на AАВМУ добиени од финансиските извештаи на МРТ, таа во 2016 година остварила приход од 19,3 милиони евра, еден од најниските во последните неколку години. Во 2015 година собрала приход од 20,8 милиони евра. Покрај радиодифузната такса, телевизијата добивала и директни дотации од Владата. Од УЈП добивме одговор и колку успевале да наплатат за радиодифузна такса, па кога ќе се собере сè, заклучокот е дека со новиот начин на финансирање, МРТ ќе добие приближно иста сума колкава што и досега добивала.

Дали укинувањето на радиодифузната такса е чекор напред во унапредување на медиумската сфера во земјава или не? Како МРТ ќе стане независна и надвор од контролата на која било партија што е на власт ако парите ги добива директно од државниот буџет? Ова се дилемите за кои се водат битки меѓу новинарите и аналитичарите и на социјалните мрежи. Новинарот Ѕвездан Георгиевски смета дека укинувањето на радиодифузната такса е чекор што, не само што не ја унапредува медиумската сфера во Македонија, туку ја враќа назад. Според него, „Македонската радио-телевизија“ е јавен сервис, а јавниот сервис ѝ припаѓа на јавноста и таа (јавноста) треба да се грижи за него и да му ги обезбеди легитимитетот и независноста. Ако финансирањето го преземе извршна власт, која не е јавност и нејзините интереси неретко се спротивни од јавниот интерес, според Георгиевски, ќе имаме голем проблем.

– Извршната власт, во најдобар случај, може да ги штити интересите на тие што ја избрале, односно на нејзините гласачи, а најчесто ги штити интересите на партијата (партиите) што ја раководат. Можеби можеме утопистички да претпоставиме дека ќе се појави влада (еве и актуелната) која ќе има доблест да ја сочува автономијата и улогата на јавниот сервис, но кој вели дека утре нема да биде заменета со некоја друга влада што ќе има сосема поинакви идеи за функционирањето на МРТ. Познато е: кој ги има парите, тој управува – смета Георгиевски.

Тој додава и дека со вакво системско решение, партизираноста на МРТ не само што не се отстранува, туку се фундаментализира. Тој се согласува дека начинот и опфатот на плаќањето на таксата не е најсреќно решение, но подобро решение би било негово усовршување, а не ваква популистичка и, во основа, штетна мерка.

Ратајковски, пак, смета дека новиот начин на финансирање ќе доведе не само до поголема зависност туку до целосна зависност на јавниот сервис од Владата.

– Ако минатото претставуваше показател за индиректна зависност од владејачките кругови, од различни причини и интереси, а тука во прв план го нагласувам немањето соодветна законска регулатива или лошиот закон за регулирање на јавниот сервис и на медиумската сфера каков што имаме досега, ваквата мерка доведува до директна зависност и до оправдување на епитетот „владина телевизија“ – вели Ратајковски.

Програмскиот совет „си оди“ заедно со новиот закон

Здружението на новинарите ја поддржа одлуката на Владата за укинување на радиодифузната такса, но единствено не се согласува со предвидениот процент од државниот буџет наменет за телевизијата.

Министерот Манчевски објаснува дека претходниот начин на финансирање донел до целосна партизација на јавниот дифузер и дека тоа целосно треба да се избегне со новите измени на Законот за аудио и аудио-визуелни медиумски услуги.

– Во МРТ беа доведени до целосна политичка зависност бидејќи мораа во Влада да молат за дополнителни пари. Сега ќе добиваат фиксен приход кој нема да зависи од никој и од ништо. Ратите ќе им се исплаќаат без ничија одлука, ако сакаат месечно, на три месеци, како ќе одлучат тие, така ќе биде – вели Манчевски.

Во новите измени се планира и либерализирање на изборот на членовите на програмскиот совет, така што ќе се избираат професионалци од областа кои ќе треба да имаат и поддршка од минимум неколку чинители од областа на медиумите.

– Најважно и ново е тоа што пред да бидат избрани, ќе има сериозна јавна презентација на овие кандидати. Ќе има јавна дебата, јавноста ќе знае кои се тие, а ќе мора и самите да се претстават јавно, со план и со програма за работа – вели Манчевски.

Тој нагласува дека нема да се чека да им помине мандатот на старите членови на програмскиот совет, туку откако ќе се изгласа новиот закон, ќе има комплетно ново раководство во МРТ и нов програмски совет.

И ЗНМ поднело свои барања во врска со законските измени за начинот на кој ќе се избира програмскиот совет во насока на обезбедување на неговата независност.

– Со законот треба да се избегне во советот да седнат луѓе што имаат конфликт на интереси. Според наши сознанија, сега најмалку четири лица не ги исполнуваат критериумите или имаат конфликт на интерес бидејќи се партиски активни. На пример, портпарол на одредена општина, поранешен амбасадор… Притоа, тие се пристрасни при носењето одлуки во однос на програмскиот совет – вели Секуловски.

Oбезбедувањето доволно средства за независно функционирање на МРТ е и едно од клучните барања на Европската Унија, споменато и во извештаите на европскиот експерт Рајнхард Прибе. Зајакнување на независноста и на капацитетот на медиумскиот регулатор и на јавниот радиодифузен сервис е обврска што Владата си ја зададе себеси и со планот „3-6-9“.

Владиниот портпарол Бошњаковски смета дека со новиот предлог за измени и за дополнувања на Законот за аудио и аудио-визуелни медиумски услуги, на транспарентен начин се утврдуваат изборот и именувањата на раководните органи на јавниот радиодифузер. Ова, според него, ќе обезбеди целосна департизација на МРТ, како и назначување на стручни лица на клучните позиции.

Прашања со кои сериозно ќе треба да се занимава новото раководство на јавниот радиодифузер е колкав е и како да се врати долгот што го има телевизијата, дали парите се трошени законски и во согласност со плановите за работа, но и како МРТ да стане сервис на граѓаните, а не на партијата на власт.

foom-logo-disklejmerТекстот е изработен во рамки на проектот „Опсерваторија на медиумските реформи“, што го спроведуваат Фондацијата за интернет и општество „Метаморфозис“, „Агора“ Центар за промовирање на граѓански вредности и Платформата за истражувачко новинарство и анализи (ПИНА), со финансиска поддршка на „Фондацијата Отворено општество – Македонија“.
Содржината на текстот е единствена одговорност на авторите и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на „Фондацијата Отворено општество – Македонија“.


Само половина кампања, а цела серија инциденти, крв, насилства…


Скопје, 3 октомври, 2017 - 13:28 (META) 

Предизборната кампања за локалните избори е веќе на половина, а е силно обележана со насилство, крв, солзи, палки, куршуми и со демолирање изборни штабови.

Во најновиот случај, Елвис Бајрам, актуелниот градоначалник на општина Шуто Оризари, и Аднан Мемет, шеф на неговиот изборен штаб, вчера изеле ќотек во населбата Шуто Оризари. Според тоа што го кажаа, четири непознати лица физички го нападнале прво Мемет, а потоа и Бајрам. Насилниците побегнале, а екипа на брзата помош констатирала тешки повреди кај Бајрам. Веднаш бил однесен во скопската градска болница „8 Септември“, каде поради сериозноста на повредите бил хоспитализиран. Пратеникот Амди Бајрам тврди дека напаѓачите што го истепале син му Елвис се поврзани со кандидатот за градоначалник на оваа општина од редовите на СДСМ, Курто Дудуш.

Од другата страна, пак, сосема поинаква верзија – Курто Дудуш ги обвини Елвис Барјам и приврзаниците. Пратеникот од редовите на СДСМ вели дека тепачката, како што му пренеле, ја предизвикале Елвис Бајрам и неговите телохранители. Според него, Елвис и неговите придружници дошле и ги кинеле плакатите на Курто Дудуш залепени на штабот на СДСМ, сместен во дуќан на партиски симпатизер.

МВР вети дека ќе го истражи овој случај, како и претходните, но засега нема завршница за ниту еден.

Подолу е визуелизацијата на сите досегашни инциденти и подетално нивно објаснување.

  • Вчерашната тепачка беше продолжение на серијата инциденти од почетокот на изборната кампања, од кои сè уште најтежок е оној со тројцата ранети во Кичево на 27 септември. Носителот на независна листа на советници во Кичево, Алит Абази, бил застрелан во слабината, а Дестан Абдиу, кој учествувал во неговата кампања како шеф на изборниот штаб, и Шабан Далипи, кој било заедно со нив, се ранети во бутот, односно во потколеницата. Иако беше отфрлено мислењето дека станува збор за политички мотивиран инцидент, сепак останува фактот дека станува збор за учесници во кампањата.
  • Таа, пак, почна со многу оштетени штабови на политички партии, но и со излог на штаб измачкан со измет. На првиот ден од кампањата, 25 септември, бил искршен излог на штаб на ВМРО-ДПМНЕ во Кисела Вода, додека во Аеродром излог на изборен штаб на СДСМ, како што информираат од партијата, бил измачкан со измет.
  • Еден ден подоцна, односно ноќта меѓу 26 и 27 септември, непознати сторители насилно влегле во штабот на Демократската партија на Србите во Македонија на булеварот Кочо Рацин во Скопје. Откако претходно ги искршиле катанците со кои била обезбедена влезната врата, влегле и претурале низ канцеларијата. Иван Стоиљковиќ, претседателот на партијата, вели дека се работи за обид за политички притисок и за застрашување на членството.
  • Речиси во истото време, во населбата Расадник во општина Бутел, бил искршен месниот штаб на СДСМ Бутел. Непознати сторители ги искршиле прозорците и влезната врата на штабот, ги искинале постерите и ја оштетиле светлечката реклама.
  • Во петокот, на 29 септември, кандидатот за градоначалник од ВМРО-ДПМНЕ за Македонска Каменица, Дарко Митевски, го обвини противкандидатот од СДСМ и од коалицијата за искинати плакати во селата, кои потоа биле фрлени пред неговиот дом. Исто така, во петокот било пријавено дека е искршен излог на изборен штаб на ВМРО-ДПМНЕ на улицата Моша Пијаде во Кавадарци.
  • Ноќта меѓу саботата и неделата, на 1 октомври, биле искршени две стакла на излогот на изборниот штаб на Беса на улицата Тале Христов, во скопската населба Скопје Север и биле искинати шест плакати.
  • Вчера, пак, на 2 октомври, ВМРО-ДПМНЕ информираше дека е искршен партискиот изборен штаб во Битола. Според нив, искршениот штаб е доказ за нервозата на СДСМ од поразот на претстојните локални избори.
  • Вчера, засега непознат сторител ги скршил стаклото од излогот и стаклото од влезната врата на изборен штаб на СДСМ во скопското село Инџиково. Според полицијата, се работи на откривање на сторителите.
  • Утрово избувнал и пожар во пекарницата „Кендо“ во населбата Ѓорче Петров. Допрва ќе се утврдуваат причините за пожарот. Тоа што е интересно е дека пекарницата и куќата во која е таа се на Владо Мисајловски, поранешниот министер за транспорт и врски и кандидат на ВМРО-ДПМНЕ за градоначалник на општина Ѓорче Петров.

Хронологија: Како се смени власта во Македонија


Скопје, 1 јуни, 2017 - 10:00 (META) 

Трите години политичка криза за граѓаните на Македонија беа тешки, исцрпувачки и стресни. Кризата не беше само политичка, таа премина и во економска, социјална, морална и етичка. Имаше серија протести и контрапротести, судења и контрасудења, истраги и контраистраги. Потпишан беше Договорот од Пржино, па потоа и Пржино 2. Имаше избори, но и одложени избори, се појавија прислушувани материјали, но и обвиненија дека тие се „лепени, сечени и монтирани“. Народот се подели на патриоти и на предавници – сето тоа филувано со меѓусебни обвинувања, лажни вести и со засилена пропаганда.

Промените почнаа со граѓанското будење што на улиците го пренесоа студентите кои организираа три масовни протести, а продолжија преку „бомбите“, формирањето на СЈО и неговите истраги кои ги презентираа трите обвинителки.

Аболицијата потпишана од претседателот Ѓорге Иванов доведе до три месеци секојдневни протести на кои се роди „Шарена револуција“. Предвремените парламентарни избори беа одложени двапати, а изборот за претседател на Собранието го следеше насилен упад во законодавниот дом, при што беа повредени неколку пратеници, граѓани и новинари. По серија посети на меѓународни посредници, Иванов сепак му го додели мандатот на Зоран Заев, а тоа доведе до избор на нова влада. По 11 години, претставниците на ВМРО-ДПМНЕ седнаа во опозициските клупи, а СДСМ стана власт на чело со премиерот Заев.


Богоевски: Со „Шарена револуција“ засекогаш ја променивме политичката сцена


Скопје, 12 април, 2017 - 12:45 (META) 

Пред една година, на 12 април, илјадници граѓани револтирани од одлуката на претседателот на државата, Ѓорге Иванов, да прогласи широка аболиција и да помилува 56 лица – политичари и нивни соработници, кои се споменуваат во прислушуваните разговори, излегоа на масовен протест пред народната канцеларија на Иванов во центарот на градот.

Таа одлука, донесена пет дена по распуштањето на Собранието, предизвика бура протести низ целата земја и на сите нивоа. Секој ден се бараше повлекување на одлуката и оставка на претседателот, сè додека Иванов целосно не ја повлече одлуката за аболиција. Протестите од Скопје се проширија низ целата земја, а демонстрантите од т.н. „Шарена револуција“ на иновативен начин и со „герила-акции“ го изразуваа револтот.

На годишнината од „Шарената револуција“ потсети и независниот пратеник од коалицијата на СДСМ, Павле Богоевски, кој беше еден од водачите на револуцијата, а по изборите во декември минатата година стана пратеник во законодавниот дом.

Богоевски на собраниската говорница рече дека „Шарена револуција“ е најголемото граѓанско будење и дека граѓаните со протестите минатата година порачале дека е доста страв и молк.

– Денеска е една година од најголемото граѓанско будење за заедничка цел. Благодарение на „Шарена револуција“, Никола Груевски, голем дел од неговата банда и дел од вас, не се аболирани туку осомничени лица. Со „Шарена револуција“ засекогаш ја променивме политичката сцена во Македонија, сакале или не вие да го признаете тоа. Нè нарекувате хулигани и насилници и велевте дека сме ги сквернавеле државни симболи. Ние го обоивме овој дом, но вие го уништивте долго пред да го обоиме. Го сведовте на гласачка машина за ВМРО-ДПМНЕ. Нè правите насилници, но откако го фрливме првиот балон боја имаше само три-четири скршени прозорци. Доста беше! „Шарена револуција“ рече доста. Доста беше страв, доста беше молк. Јас ќе бидам „шарен“ уште долго откако ќе престанам да бидам пратеник. „Шарена револуција“ уште долго ќе го бои овој дом, но сега однатре – рече Богоевски.

На ова му одговори претседавачот со Собранието, Трајко Вељаноски, кој истакна дека „Шарена револуција“ двапати го оштетила законодавниот дом.

– „Шарена револуција“ двапати го оштети овој дом, за 600.000 денари и за 1.200.000 денари, кои ги платија граѓаните за Вие да си седите во овие клупи и да си земете плата од овој дом што го боевте – рече Вељаноски.


Рибарев: Интензивна, брза и успешна штипска и „штапска“ кариера


Штип, 14 март, 2017 - 12:02 (META) 

Новиот в.д. претседател на Кривичниот суд, Стојанче Рибарев, по поминати одвај шест месеци како судија на Врховниот суд, се најде во жешкото претседателско столче на Кривичниот суд, односно во Основниот суд Скопје 1, каде се процесуираат предметите на Специјалното јавно обвинителство.

Штипскиот судија, кој во улога на претседател ќе менаџира со најважните кривични предмети, во целата своја судиска кариера работел на граѓански предмети.

Рибарев има интензивна и успешна кариера во македонското судство. Во неговата биографија стои дека само една година откако е избран за судија во Основниот суд за граѓанска материја, во 1997 година станува претседател на овој суд. Три години подоцна, во 2000 година, станува член на телото што ги избира и ги разрешува судиите, Судскиот совет.

Неговото искачување по судското скалило е во време на владеењето на ВМРО-ДПМНЕ со Љубчо Георгиевски, кога координатор на партискиот општински комитет и шеф на Управата за безбедност и контраразузнавање (УБК) во Штип е венчалниот кум на Рибарев, Пане Велев. Велев подоцна починал од инфаркт, на одмор во Грција.

По завршувањето на мандатот во Судскиот совет во 2002 година, Рибарев се враќа во Штип, но како судија во повисокиот, Апелациски суд, во граѓанскиот оддел. Во 2008 година, по пензионирањето на судијката Македонка Поп-Картова, Рибарев станува претседател на штипскиот Апелациски суд. Таму останува до изборот за судија во Врховен суд, во септември 2016 година.

Откако станал претседател на Апелација, наводно прилично ги затворил комуникациите со адвокатите и истиот режим им го наметнал на апелациските судии, па иако дотогаш адвокатите порано се среќавале со судиите, подоцна такви средби биле сè поретки.

Во меѓувреме, во 2011 година, неговата сопруга Лидија Рибарева станува еден од најангажираните нотари во градот. Преку нејзината нотарска канцеларија се заведуваат највредните имоти, како и имотите на ВМРО-ДПМНЕ во Штип. Таа не сакаше да го коментира изборот на нејзиниот сопруг.

Функционерите на високите судиски позиции со судиите од Штип, се вртат во ограничен круг. Списокот е кус и се сведува на само неколку судии и обвинители кои ги држат претседателските места и местата по повисоките судски институции. Тодор Витларов, Ружа Папарова, Стојанче Рибарев и Мирјанка Гоцевска-Стефановска се четворката што ги поминува највисоките судски институции во државата. Витларов од Совет на јавни обвинители се врати во Вишото јавно обвинителство во Штип, Папарова го наследи Рибарев во Судскиот совет, па се врати во Апелацискиот суд. Гоцевска-Стефановска по изминувањето на мандатот во Управниот суд, кратко се врати во Апелацискиот суд, па во Судскиот совет. Постојано се споменува дека за тој круг влијание има и Филимена Маневска, која е родена штипјанка и која пред осум години замина во пензија од функцијата судијка во Апелацискиот суд во Скопје. Меѓу штипските „урбани легенди“ е и онаа дека со помош на Рибарев, Маневска со денационализацијата си има вратено многу имот и земја и во Штип и во селото од каде потекнува.


Како ВМРО-ДПМНЕ ги менуваше термините за платформата


Скопје, 6 март, 2017 - 16:34 (META) 

Oд објавувањето на платформата на албанските партии на 7 јануари оваа година, ВМРО-ДПМНЕ неколкупати ја менуваше терминологијата, односно заборовите и изразите со кои во соопштенијата, изјавите и во интервјуа го нарекува овој „документ“.

Терминологијата на ВМРО-ДПМНЕ се движи од само „платформа“, па преку „нова платформа“, „национална платформа“, „платформа на Албанците“, сè до последните „сеалбанска платформа“, „платформа од Тирана“ и „тиранска платформа“.

Погледајте ја визуелизацијата на таа еволуција, а подолу прочитајте поопширно како таа се одвивала чекор по чекор. 

7 јануари (православен Божиќ) 

ДУИ, Беса, Алијансата на Албанците ја обзнануваат платформата, како основа на партиите на Албанците во преговорите за формирање на нова влада.

9 јануари – „Платформа“ 

Во интервјуто на лидерот на ВМРО-ДПМНЕ, Никола Груевски, за „Дневник“, објавено на 9 јануари, два дена по објавувањето на документот на албанските партии, зборот „платформа“ Груевски го употреби само двапати, при што само еднаш алудира на платформата на Албанците.

9 јануари – „Платформа“ 

Во соопштенијата на ВМРО-ДПМНЕ, објавени по 7 јануари, значи цел месец, се забележува дека изразот „платформата на Албанците“, многу малку или вооопшто не се употребува. Ова е случај сè до 8 февруари, кога јасно се користи овој термин.

Дотогаш од партијата неколкупати истакнуваат дека „нема да се дозволи промена на Уставот со цел двојазичност на целата територија и продолжување на мандатот на СЈО“.

„И ние и во ми­на­то­то, и се­га и во ид­ни­на ќе би­де­ме ре­чи­си 25 пар­тии во ко­а­ли­ци­ја со за­ед­нич­ка плат­фор­ма. Ако са­ка­ме да ја иг­ра­ме иг­ра­та со плат­фор­ми, не­ма проб­лем, та­ка ќе те­ра­ме от­се­га… За ме­не нај­важ­ни се ин­те­ре­си­те и на Ма­ке­дон­ци­те и на си­те гра­ѓа­ни на Ма­ке­до­ни­ја, вклу­чу­вај­ќи ги и Ал­бан­ци­те. Ина­ку, ве­ру­вам де­ка се свес­ни де­ка во ко­а­ли­ци­ја со СДСМ, плат­фор­ма­та што им ја сос­та­ву­ваа, по­ли­тич­ки мо­же да му по­мог­не нај­мно­гу на СДСМ кај ал­бан­ски­от елек­то­рат“, изјави Груевски во интервјуто за „Дневник“, со наслов „Влада да, но не по секоја цена“.

10 јануари – „Таа платформа“

„Имаше видливо негодување во врска со таа платформа и, евентуално, нели, сведувања на целата дискусија на некаков си бинационален дијалог помеѓу етничките заедници“ (изјава на Илија Димовски).

30 јануари – ВМРО не ја спомнува „платформата“

Тој документ воопшто не се спомнува во соопштението на ВМРО-ДПМНЕ за пропаѓањето на преговорите со ДУИ за составување влада.

8 февруари – „Нова платформа“

„Во тој период беше очигледно дека имаше вмешување на надвореши фактори вклучувајки и соседни земји, што резултираше со изработка на нова платформа на албанските партии… и вистинското име на платформата е, всушност, обид за повторно преговарање на Охридскиот рамковен договор“, се вели во соопштението на ВМРО-ДПМНЕ за средбата меѓу Груевски и амбасадорката на Турција во земјава, Еркал Кара.

9 февруари – „Национална платформа“ 

Во соопштението на партијата за средбата меѓу Груевски и амбасадорот на Фрнација во земјава, се користат термините „понудената платформа“, „национална платформа“.

25 февруари – „Платформата од Тирана“

„Реализацијата на платформата од Тирана и обидите преку наметнувањето на албанскиот јазик како официјален, претставува редефинирање на Република Македонија и оди спротивно на мултиетничкиот карактер на државата, ставајќи ги припадниците на другите етнички заедници во подредена позиција“, стои во соопштението на ВМРО-ДПМНЕ, во врска со заклучоците од седницата на извршниот комитет на партијата.

2 март – „Платформата на премиерот на Албанија, Рама, од Тирана“

„Од страна на ВМРО-ДПМНЕ беше изразено незадоволство од платформата на премиерот на Албанија, Рама, од Тирана, негативните последици што се предизвикуваат од бруталното мешање во внатрешните работи на соседна држава, спротивно на принципите за добрососедство“, беше наведено во партиското соопштение за средбата меѓу Груевски и високата претставничка за надворешна и безбедносна политика на Европската Унија, Федерика Могерини.

5 март – „Платформа на Албанците“, „сеалбанска платформа“

„Зоран Заев и СДСМ немаат проблем да се преземе обврска да се промени името во рок од една година само за да се задоволи барањето од сеалбанската платформа за брз влез во НАТО“, стои во соопштението на ВМРО-ДПМНЕ.

 6 март – Партијата првпат го користи терминот „тиранска платформа“

„На изборите кои поминаа, граѓаните гласаа за ВМРО-ДПМНЕ, а не за тиранската платформа. Недозволиво е тиранска платформа да стане услов за формирање влада во Република Македонија. Таа влада би била тиранска влада“, се вели во соопштението на партијата.


Мандатари и број на пратеници во независна Македонија – историски и графички преглед


Скопје, 10 јануари, 2017 - 15:53 (META) 

Лидерот на ВМРО-ДПМНЕ, Никола Груевски, вчера од претседателот на државата, Ѓорге Иванов, го доби петтиот по ред мандат за составување влада со парламентарна бројност од 51 пратеник во законодавниот дом. Ова нема да е првпат мандатот за формирање влада да го добие кандидат на партија која на избори освоила најголем број пратенички места, а нема мнозинство од вкупниот број на пратеници во Собранието, односно минимум 61.

Груевски првиот премиерски мандат го доби по парламентарните избори во 2006 година, кога ВМРО-ДПМНЕ освои 45 пратенички места, а СДСМ  32 пратеника. Тогашниот претседател на државата, Бранко Црвенковски, му го довери мандатот на Груевски, кој формираше влада, коалицирајќи со ДПА, која имаше 11 пратеници, со НСДП на Тито Петковски (седум пратеници) и со ДОМ на Лилјана Поповска (еден пратеник). Иако не влегоа во владина коалиција, за тогашната влада на Груевски гласаа и шесттемина пратеници на ВМРО – Народна партија на претходниот лидер на ДПМНЕ, Љубчо Георгиевски.

Вака изгледал распоредот на силите во Собранието на Република Македонија во секој од шесте изборни циклуси за пратеници во Собранието, од 2002 до 2016 година.

partii broj na mandati po godini

Избори 1990 година

На овие избори, кои беа спроведени според мнозински модел и во два круга, најмногу гласови освои ВМРО-ДПМНЕ – 38, Сојузот на комунисти на Македонија – Партија за демократска преобразба (СКМ-ПДП) или денешен СДСМ – 31, ПДП од албанскиот политички блок освои 17, Сојуз на реформски сили – 11 и Социјалистичката партија на Македонија – 4 пратеници.

Тогашниот претседател на државата, Киро Глигоров, мандатот за состав на влада прво му го даде на Љубчо Георгиевски, како лидер на најбројната партија во Собранието (со 38 пратеници), но тој го одби и го врати мандатот. Глигоров потоа мандатот за состав на влада му го  даде на Петар Гошев од СДСМ (со 31 пратеник), кој откако не успеа да формира влада, го врати мандатот, па претседателот, иако тоа не беше уредено со Уставот и со закон, му го даде на Црвековски, кој стана премиер на првата политичка влада на Македонија.

Избори 1994 година

Коалицијата Сојуз за Македонија предводена од СДСМ на овие избори освои досега недостигнати 87 пратеници, а ВМРО-ДПМНЕ и Демократската партија го бојкотираа вториот круг од изборите и не влегоа во Собранието, поради, како што тврдеа, сериозни нарушувања на изборниот процес. На изборите во 1994 година Партија за демократски просперитет во Македонија освои 10 пратенички места, Народна демократска партија – 4, Либерална партија – 5, а во собраниските клупи седнаа и 7 независни кандидати.

Претседателот Киро Глигоров мандатот за состав на влада му го даде на Бранко Црвенковски.

Избори 1998 година

ВМРО-ДПМНЕ на чело со тогашниот лидер Љубчо Георгиевски освои најголем број пратенички места во Собранието – 49, СДСМ (Бранко Црвенковски) – 27, Партија за демократски просперитет ПДП – 14, Демократска алтернатива на Васил Тупурковски – 13, ДПА (лидер Арбен Џафери) – 11, Либерално-демокрастка партија – 4, Социјалистичка партија на Македонија – 1, Сојуз на Ромите од Македонија – 1. Мандатот го доби Љубчо Георгиевски кој формираше влада во коалиција со Демократска алтернатива и ДПА.

Претседателот Киро Глигоров мандадот за формирање Влада му го даде на Љубчо Георгиевски.

Избори 2002 година*.

СДСМ со Бранко Црвековски како лидер освои 60 пратенички мандати, ВМРО-ДПМНЕ (со Љубчо Георгиевски) – 33, ДУИ (први избори) – 16 пратеници, ДПА (Арбен Џафери) – 7 пратеници, ПДП – 2, НДП – 1, СПМ – 1. Влада формираше СДСМ, со ЛДП (која беше дел од предизборната коалиција предводена од СДСМ) и со ДУИ.

Претседателот Борис Трајковски мандатот за состав на влада му го даде на Бранко Црвенковски.

*По трагичната авионска несреќа и смртта на претседателот Трајковски, нов шеф на државата стана
 лидерот на СДСМ - Бранко Црвенковски, кој премиерската функција му ја препушти на Хари Костов, 
кој пак по 5 месеци се повлече од функцијата и лидер на СДСМ и премиер стана Владо Бучковски.

Избори 2006 година

На овие избори ВМРО-ДПМНЕ на чело со новиот лидер, Никола Груевски, (Груевски стана лидер на партијата во 2003 година) освои 45 пратенички мандати, СДСМ со Владо Бучковски како претседател на партијата освои 32 пратенички места, ДУИ – 17, ДПА (со Арбен Џафери) – 11, НСДП (Тито Петковски) – 7, ВМРО-НП (на чело со Љубчо Георгиевски) – 6, Демократска обнова на Македонија (ДОМ) – 1, Партија за европска иднина (ПЕИ) – 1.

Претседателот Бранко Црвенковски мандадот за формирање влада му го даде на Никола Груевски.

Избори 2008 година (предвремени)

ВМРО-ДПМНЕ на овие избори освои 63 пратеници (досега нивен најдобар резултат), СДСМ предводен од Радмила Шекеринска како претседател на партијата доби 27 пратеници, ДУИ – 18, ДПА со Мендух Тачи како партиски лидер – 11, ПЕИ – 1. Груевски повторно стана премиер, а наместо ДПА, првпат во владина коалиција со ВМРО-ДПМНЕ влезе ДУИ, по т.н. Мајски договор меѓу Груевски и Али Ахмети, според кој победничките партии од македонскиот и од албанскиот блок ја формираат владината коалиција.

Претседателот Бранко Црвенковски мандатот за состав на влада му го даде на Никола Груевски.

Избори 2011 година (предвремени) 

ВМРО-ДПМНЕ на изборите на 5 јуни 2011 година освои 56 пратеници, СДСМ повторно со Црвенковски како лидер – 42, ДУИ – 15, ДПА – 8, Национална демократска преродба (НДП) на Руфи Османи – 2 пратеника. Влада формираа ВМРО-ДПМНЕ и ДУИ, а мандатар, а потоа премиер по третпат стана Груевски.

Претседателот Ѓорге Иванов мандатот за состав на влада му го даде на Никола Груевски.

Избори 2014 година (предвремени) 

На овие избори ВМРО-ДПМНЕ освои 61 пратеник, СДСМ со Зоран Заев како лидер доби 34 пратеници, ДУИ – 19, ДПА – 7, ГРОМ – 1, НДП – 1. Влада формираа ВМРО-ДПМНЕ и ДУИ, а СДСМ и нивните коалициони партнери го бојкотираа новото Собрание и дејствуваа вонпарламентарно, поради, како што соопшти тогаш Заев, изборни манипулации и нерегуларности, односно кражба на изборите од страна на владејачката партија.

Претседателот Ѓорге Иванов мандатот за состав на влада му го даде на Груевски.

Избори 2016 година (предвремени) 

Најнеизвесните избори досега на кои ВМРО-ДПМНЕ освои 51 пратеничко место, СДСМ – 49, ДУИ – 10, Движење Беса – 5, Алијанса за Албанците – 3, ДПА – 2.

Претседателот Ѓорге Иванов мандатот за состав на влада му го даде на Никола Груевски.


Груевски во „мегаинтервјуто“ Сорос го спомнува 53 пати!


Скопје, 4 јануари, 2017 - 15:34 (META) 

Во првите два дела од интервјуто за електронското издание на неделникот „Република“, лидерот на ВМРО-ДПМНЕ, Никола Груевски, се пресметува со американскиот милијардер Џорџ Сорос и во разговорот неговото име го споменува дури 53 пати, што пластично изгледа вака:

„Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос, Сорос“.

Македонија е спомната 37 пати, Албанци – 18 пати, терминот „националист“ – 15 пати, исто колку и СДСМ.

Во „мегаинтервјуто“, Груевски одвојува огромен простор за пресметка со „Сорос и сите милиони што ги истура во Македонија“ и со „корумпирани новинари, сопственици на медиуми, професори, интелектуалци, аналитичари, активисти, предводени од професионални протестирачи“.

– Да не беше Сорос со целата мрежа од НВО, медиуми, политичари, внатре и надвор, што ги плаќа, влијание во најмоќните држави во светот, и тоа одлучувачко влијание кога станува збор за помали земји како нашата, немаше да е толку тешко, а и економијата ќе беше посилна, ќе имавме повеќе нови отворени работни места – вели Груевски во интервјуто со индикативен наслов „Граѓанскиот сектор не смее да остане во рацете на Сорос“.

Според него, граѓанскиот сектор во иднина „не смее да остане само во рацете на Сорос и на странски влади“.

„Сликата за нас дека сме националисти е искривена и невистинита“, вели лидерот на ВМРО-ДПМНЕ, Никола Груевски, во вториот дел од божиќното интервју за електронското издание на „Република“. На тоа дали ВМРО-ДПМНЕ и нејзиниот лидер се националисти или не, му е посветен најголем дел од интервјуто, во кое Груевски прави дистинкција меѓу национализам и шовинизам и вели дека „Сорос и другите сосема неправедно делат етикети за шовинизам на влада и на партија кои се мултиетнички, во земја во која има соживот и толеранција“.