Култура на тајност и интереси: Улогата на лоби групите во донесувањето на законите


Скопје, 13 септември, 2018 - 15:30 (META) 

Јавноста во Македонија не добива соодветни и доволни информации за средбите на претставници на власта со интересните групи, а проактивната објава на официјалните веб-страници е недостаточна, давајќи само основни информации. Административната култура страда од наследство на тајност.

Ова е заклучокот од анализата што хрватската граѓанска организација ГОНГ, по урнекот на студијата од претходната година на Access Info Europe и партнерите, го спроведе летово со четири граѓански медиуми од четири земји за да изврши увид во ситуацијата со транспарентноста на владеењето и донесувањето прописи. Во проектот се вклучија Фондацијата за интернет и општество „Метаморфозис“ од Македонија, ЦРТА од Србија, Зашто не! од БиХ и Центар за демократски транзиции од Црна Гора.

Во компаративната анализа во секоја земја се проверуваше проактивната објава за одредени лобирања, земајќи притоа еден закон донесен од актуелната власт. Освен средбите со интересни групи, требаше да се провери и колку прецизно се пропишани ваквите состаноци во законските одредби, како и какви записници мора да се водат на сите средби на кои се промовира одреден интерес на некоја групација. Се проверуваше и  колку лоби групите влијаат врз одлуките на извршната власт. „Мета“ проверките ги направи земајќи го за основа законот со кој се измени законот за заштита од пушење.

Ferid Muhikj replika 1 Sobranie 15mar18 - ScreenshotУгостителскиот еснаф во Македонија пролетва извојува победа во долгогодишна војна. По жолчна дискусија, со искажување спротивставени ставови од колегите од пратеничките групи на предлагачите, односно од СДСМ, ДУИ и некои од независните пратеници, на 11-та седница, којашто се одржа на 15 март годинава, Собранието, во отсуство на опозицијата, ги донесе измените на Законот за заштита од пушење, во скратена постапка.

Со тоа притискање на копчињата се озакони пушењето и на затворените тераси и летни бавчи, без разлика на годишното време и метеоролошката ситуација.

Предлог-законот беше поднесен во скратена постапка во август 2017 година, набргу по формирањето на новото владејачко мнозинство. Решението беше слично или идентично на претходните предлог-закони што упорно се поднесуваа од тогашните опозициски пратеници на СДСМ уште од 2010 година, додека мнозинството, односно власта беше во рацете на ВМРО-ДПМНЕ. Конечната реализација, пак, дојде повеќе од девет месеци откако СДСМ формира парламентарно мнозинство.

Предлагачите на законот – пратениците од владејачката коалиција во предлогот тврдеа дека поради претходното решение угостителите трпат загуби бидејќи имаат помалку гости во студените периоди, а се намалил и бројот на вработените и се намалиле приходите на општините и државата од ДДВ и од закуп на земјиштето.

Анализа на транспарентноста при донесувањето на измените

Во склоп на компаративната анализа за транспарентноста при донесувањето јавни одлуки во Србија, Црна Гора, Македонија и Босна и Херцеговина, координирана од хрватската граѓанска организација ГОНГ, „Мета“ се обиде да провери дали станува збор за штетно решение на кое што ВМРО-ДПМНЕ долго се спротивставувало со причина, а СДСМ го озакони откако оформи парламентарно мнозинство поради, можеби, некакви негови интереси, или едноставно станува збор за одлука која носи одредена придобивка и одреден инает кон оспорувањето на одлуки што една политичка гарнитура ги донесува, а потоа и спроведува. Ја проверивме и транспарентноста на процесот, односно навременото информирање на јавноста од вклучените страни преку официјалните веб-страници, истовремено мерејќи ги можностите за доаѓање, преку Законот за слободен пристап до информации од јавен карактер, до сознанија за лобирањето за предлог-законот.

Одговорите брзи, но со мали „дупки“

Проверката се состоеше во тоа колку пати се одржале средби на предлагачот на законот или на министерствата со интересните групи, односно угостителите, како и во тоа дали се воделе записници, дали била приложена документација како доказ на тврдењата, но и дали е спроведена јавна расправа. На барањата за одредени и информации и материјали, според Законот за слободен пристап до информации од јавен карактер, две од контактираните страни одговорија бргу, додека воопшто не стаса одговор од едно министерство.

На 26 јуни се обративме до пратеникот Томислав Тунтев, како прв од предлагачите на законот, но и до министерствата за здравство и за економија, како директно надлежни за областа што ја покрива овој закон. Иако приоритетен беше пратеникот и координатор на пратеничката група на СДСМ, се обидовме да видиме дали угостителите се обратиле до актуелната извршна власт.

За разлика од Министерството за здравство, од каде не стаса одговор дали двајцата министри од почетокот на мандатот на Владата на Зоран Заев или некакви средби или комуникација со претставници и организации на угостители при кои се лобирало за измена на законот за заштита од пушењето, од Министерството за економија одговорија на 4 јули, појаснувајќи дека министерот за економија имал средби со организации на угостители, но не во врска со посочениот закон. Тунтев, пак, одговори на прашањата ден претходно, на 3 јули.

Комисијата за жалби блокирана

Ministerstvo za zdravstvo 26jul17 - MetaВо вториот обид да дојдеме до информациите што беа потребни, а не ги добивме, дојде до уште една своевидна блокада – по поднесената жалба од „Мета“ за недобиен одговор од Министерството за здравство, Комисијата за заштита на правото за слободен пристап до информациите од јавен карактер не може да се произнесе, оти моментално брои само два члена од предвидените петмина.

– Во таква состојба е од 2 мај годинава, по оставките на двајца обични членови. Моментно трае вториот оглас, а сѐ додека не заврши постапката, стручната служба работи по жалбите и изготвува предлози, но за нив треба да одлучува Комисијата, а таа не може да функционира со само двајца членови. Собранието поништи еден оглас за избор, а вториот уште трае. Во моментов, ние имаме 350 предмети за жалби, од кои голем дел се финализирани и само треба да се гласа, а дел се во процедура. Значи, стручната служба, односно Секретаријатот работи постојано, но резултатите не се гледаат бидејќи не може да се донесат одлуки – ни објаснија на 10 септември од секретаријатот на Комисијата за заштита на правото за слободен пристап до информациите од јавен карактер.

Тунтев активно контактирал со угостителите

Tomislav Tuntev pres Sobranie 19apr18 - nivnaОбемни и брзи одговори во врска на тоа што му претходело на поднесувањето на предлог-законот, но и потоа, сѐ до неговото изгласување во парламентот, добивме од пратеникот  Тунтев, кој беше првиот од предлагачите на измените на законот.

Toj објасни дека предложените измени што конечно беа усвоени на 15 март годинава се поднесени како предлог-закон уште во јануари 2016 година, од него и други тогашни опозициски пратеници, а на тоа му претходеле, (во октомври и ноември 2015) четири средби на Тунтев со Михаил Мишев, претседател на Здружението на угостители „Охридски еснаф“, како и неколку средби со истите или уште неколку членови на здружението – сопственици на угостителски објекти од Охрид.

– Состаноците беа во организација на самото Здружение на угостители, а јас во функција на пратеник бев поканет да ги слушнам нивните мислења, со мене да ги споделат проблемите со кои се соочуваат, потребите што ги имаат како мали стопанственици, коишто се исклучително важни за економската стабилност на државата. Тие сметаа дека јас како пратеник може да помогнам, на тој начин што нивните проблеми ќе ги пренесам на моите колеги во Собранието на Република Македонија, независно дали се од тогашното парламентарно мнозинство или од опозиција, со единствена цел да дојдеме до заедничко решение кое во исто време ќе значи и заштита на здравјето на граѓаните на Република Македонија, но и поддршка за угостителите кои се важен елемент во македонската економија – одговори Тунтев.

На прашањето дали има некакви записници од тие средби, тој посочи да се обратиме во Здружението „Охридски еснаф“. Појасни и дека имале неколку неформални средби и електронска комуникација во есента минатата година.

Собранието како блокада во потрага по факти

Novinari-pred-Sobranie-2maj17-MetaНовинарската потрага за  откривање евентуални неправилности беше обременета од неактивноста на истата институција што одговори на барањата на угостителите – Собранието. Имено, со поништување на првиот оглас за избор на нови членови на Комисијата за слободен пристап до информации од јавен карактер и потоа задоцнето распишување нов оглас, Собранието го продолжи нефункционирањето на комисијата. Со тоа делумно ја оневозможи новинарската потрага по повеќе информации, бидејќи при одбивање на различните тела или институции да дадат одговор, единствениот лек е Комисијата, која од 2 мај не може да функционира.

Затоа е неопходно по завршувањето на новиот оглас, Собранието бргу да го спроведе изборот на нови членови на Комисијата за заштита на правото за слободен пристап до информации од јавен карактер, за да се овозможи новинарите, но и граѓаните, почесто да доаѓаат до информации за работењето на власта, земајќи предвид дека многу побарани информации честопати неправилно се ставаат вон категоријата на јавен интерес.

Дополнително, Собранието, како што е посочено и во најновата студија на ACTION SEE за отвореноста, не дава увид на јавноста во работата на собраниските комисии, односно не се објавени материјали од комисиските расправа за Законот за заштита од пушењето, ниту од јавната дебата за овој закон одржана на 14 декември минатата година. Инаку, една од главните забелешки во студијата на ACTION SEE, во изработката на која учествуваше и „Метаморфозис“, беше токму тоа – дека не се објавува кој учествувал на комисиските седници, нема стенограмски и видеозаписи од овие седници, ниту резултати од гласањата на нив. Кога има видеозаписи, тие се емитуваат со задоцнување од неколку дена на Собранискиот канал, но ги нема на веб-сајтот на Собранието.

Во време кога функционира Собранискиот канал, тоа би требало да биде завршена тема, посебно поради фактот што станува збор за 24-часовен простор во кој може да се емитуваат снимки и неброени репризи, што е особено важно поради можноста за посоодветно информирање на јавноста за оние што го одредуваат законскиот корпус во земјава, како и за дебатите и темелите на коишто се положуваат правилата по кои земјата треба да се управува и да се владее.

Print


Филипче: Цигарите се причина за 12% од смртните случаи кај срцевите заболувања


Скопје, 30 мај, 2018 - 13:58 (META) 

Употребата на тутун и изложеноста на пасивно пушење придонесуваат за приближно 12 проценти од сите смртни случаи кај срцевите заболувања, а елиминирање на употребата на тутунот може да заштити милиони луѓе од срцев и мозочен удар, изјави денеска министерот за здравство, Венко Филипче, по повод 31 мај – Светскиот ден без тутун.

Под мотото „Избери здравје, а не тутун“, Министерството за здравство и годинава во соработка со Светската здравствена организација и Институтот за јавно здравје традиционално го одбележуваат Светскиот ден без тутун.

– Во Република Македонија, според податоците од Институтот за јавно здравје, во 2016 година од болести на циркулаторниот систем починале 10.920 лица со стапка на смртност од 526,9 на 100.000 жители. Болестите на кардио-васкуларниот систем учествуваат со 53,5 проценти во вкупниот морталитет и се на прво место во структурата на причини за смрт, изјави Филипче.

Тој посочи дека пушењето претставува докажан ризик за здравјето на популацијата, ризик за болести и глобален јавно-здравствен проблем, поради што неопходно е да се преземат итни мерки за укажување на штетноста од тутунот.

– Со оваа кампања и со заеднички заложби на сите засегнати страни во превенција и намалување на употребата на тутун, можеме многу да постигнеме во унапредување на здравјето на сите граѓани која е најважна инвестиција во општествено-економскиот развој на секоја држава – изјави Филипче.


Законот за пушењето сепак изгласан, Собранието зачади од полемиките


Скопје, 15 март, 2018 - 15:38 (META) 

По обемна дискусија меѓу пратениците од владејачкото мнозинство, во денешното продолжение на 11-та седница Собранието на Република Македонија, иако со значителен број гласови „против“ и во отсуство на пратениците на ВМРО-ДПМНЕ, го донесе Законот за изменување и дополнување на Законот за заштита од пушењето.

Во општатата расправа најзастапен беше Ферид Мухиќ од редот на независните пратеници, кој отвори цела филозофска расправа во обид да докаже дека нема научни докази дека пушењето му штети на здравјето и дека обидот да се ускрати правото на некој да ужива во тутунскиот чад е увод во тоталитарна држава.

Тоа беше проследено со смеење и дофрлање од пратеничките фотелји, но Мухиќ упорно, долго и со уфрлање бројни примери, се обидуваше да докаже дека пушењето не е штетно. Тврдеше и дека е докажано оти никотинот имал над 2.000 полезни својства за човечкиот организам.

На тоа реплицираа Џевад Адеми од ДУИ, Јагода Шахпаска од СДСМ и Реџеп Мемеди, кои излегоа со тврдења дека науката одамна докажала оти пушењето предизвикува болести. Шахпаска во дискусијата јасно најави дека нема да го поддржи законот.

Потоа се вмеша и предлагачот на законот, Томислав Тунтев од СДСМ, кој рече дека дискусијата избегала од темата и дека целта на законот е само да се заштитат непушачите и дека штетите од пушењето се одамна докажани. Тој појасни дека целта е само да се остави поголем простор за угостителските објекти да не бидат казнувани доколку затворат со фолии тераси во кои ќе може да се пушти.

По дискусијата се пристапи кон гласање, но и тогаш имаше проблеми.

На првото гласање, системот покажа дека од 58 присутни во салата, „за“ гласале 42 пратеници, 14 биле против, а еден воздржан. Тогаш претседателот на Собранието, Талат Џафери го поништи гласањето „од причина што системот не покажува и не може да ги регистрира гласовите“. По пауза од две минути, кажа дека системот бил подготвен и ги повика пратениците пак да гласаат.

Овојпат системот покажа дека за гласале 41 пратеник, воздржан бил еден, а против 14. Тогаш Џафери повика службите да пребројат колку пратеници има во салата, па прогласи дека во салата имало 61 пратеник и дека гласањето било полноважно и дека е донесен законот, по што ја прогласи 11-тата седница за завршена и ја прекина работата на Собранието.


Јавна расправа во Собранието за измените на законот за пушењето


Скопје, 14 декември, 2017 - 10:37 (META) 

Од 11 часот во салата „Борис Трајковски“ во Собранието на Република Македонија ќе се одржи јавна расправа за предлог-законот за изменување на Законот за заштита од пушењето, во организација на собраниската комисија за здравство.

Предлог-законот е од неколкумина пратеници од владејачкото мнозинство, кои сметаат дека сегашниот закон е премногу рестриктивен и потребна е дозвола да се пуши во заградените тераси без оглед на климатските услови и сезоната.

Со предлогот повеќе се регулира пушењето во терасите, односно не се предвидува враќање на дозвола за пушење внатре во објектите.


Секој втор во Македонија пуши, најмладите најмногу се опиваат


Скопје, 21 ноември, 2017 - 14:47 (META) 

Речиси секој втор граѓанин на Македонија пуши, а во текот на изминатава година најголемо секојдневно опивање е забележано меѓу младите на возраст од 15 до 24 години, покажува новата студија за употребата на психоактивни супстанци во Република Македонија, која ја изработи Институтот за јавно здравје (ИЈЗ) на Република Македонија.

Презентирајќи ја студијата, директорот на ИЈЗ, Шабан Мемети, нагласи дека загрижува и фактот што дури половината од учениците на возраст од 15 и 16 години барем еднаш или двапати пробале марихуана.

Студијата го опфатила населението на возраст меѓу 15 и 64 години и е утвдено дека 46 отсто од нив се активни пушачи, а потесно, во групата од 15 до 34 години, 40 отсто пушат.

Во поглед на алкохолот, дури 76,9 отсто од луѓето на возраст од 25 до 34 години некогаш консумирале алкохол, а во изминатата година и во изминатиот месец највисок е процентот на консумирање алкохол кај младите на возраст од 15 до 24 години, односно 68,5 отсто. Четири или повеќепати седмично алкохол консумира највозрасната група од испитувањето, односно луѓето на возраст од 55 до 64 години, при што бројката на мажи во оваа категорија е четирипати поголема од таа на жените.

Од сите старосни групи, бројката на секојдневно тешко пиење (шест или повеќе чаши алкохолни пијалоци во иста пригода) е најзастапено кај младите на возраст од 15 до 24 години, односно 1,7 отсто од нив се со таква зависност.

Дури 32,5 отсто од испитаниците пријавиле дека во изминатата година земале апчиња за смирување, а тука се „најактивни“ најстарите меѓу испитаниците.

Во поглед на негалните дроги, 8,9 отсто од сите испитаници рекле дека некогаш во животот земале илегални дроги, а тука предничат младите на возраст меѓу 15 и 24 години, со 18,9 отсто.


Македонците пушат по 18-19 цигари дневно, четврти сме во светот


Скопје, 19 април, 2017 - 13:33 (META) 

Македонија е при врвот на листата од 184 земји според потрошувачката на цигари и се наоѓа на високото четврто место. Според табелата на „Википедија“, пред нас се само Црна Гора, Белорусија и Либан.

Според слободна проценка на директорот на пазар за Македонија, Косово и за Албанија на „Империал тобако“, Кирил Величковски, пак, Македонците пушат по 18-19 цигари дневно.

Но, иако нашата држава е високо на листата на држави каде што најмногу се пуши, потрошувачката на цигари во Македонија од 2013 година бележи пад од два до четири отсто годишно.

Според Величковски, тоа се должи на промената на законската регулатива, ценовните политики, здравствениот аспект и на економската моќ на луѓето.

Овој пад е во рамките на европскиот просек, бидејќи во Европа постои пад на консумацијата на тутун во последните 15 години и тоа помеѓу два и шест отсто.

Врз намалување на пушењето, според Величковски, влијание имала и кампањата со фотографии на пакувањата на цигари, кои укажуваат на штетноста од пушењето.

„Имеприал тобако“ во Македонија постои 15 години, има инвестирано околу 33 милиони евра во осовременување на технолошкиот процес и во иновации. Компанијата е најголем производител на пазарот, при што извезува 42,6 проценти од производството и тоа во Русија и на пет пазари во регионот. За оваа година планирано е само извозот на рускиот пазар да достигне 30 отсто од производството.

Во компанијата се произведуваат шест брендови цигари за домашниот пазар со 60-процентен пазарен удел.


ЕУ: Само 11 членки ги усвоија правилата за забрана на пушењето


Брисел, 20 мај, 2016 - 20:20 (META) 

Европската унија соопшти дека само 11 од 28 нејзини членки потполно ги усвоиле мерките за забрана на пушењето, во предвидениот рок од две години кој истекува денеска.

Државите членки имаа обврска, во рок од две години на национално ниво, да усвојат правила кои вклучуваат истакнување на предупредување за штетното влијание на пушењето врз здравјето, што подразбира и истакнување на слики од расипани заби и бели дробови зафатени со рак на пакувањата на цигарите.

Европската комисија нема веднаш да преземе мерки против земји кои се уште не ги имплементирале правилата. Имено, 11 држави во потполност ги исполниле обврските додека други „значително напредувале“.

Останатите 17 држави имаат рок до два месеци, сериозно да пристапат кон тоа прашање.


Измените на Законот за пушење денеска на собраниска седница


Скопје, 26 јануари, 2016 - 10:17 (META) 

Собранието на Република Македонија денеска ќе ја продолжи расправата за предлог-законот за изменување на Законот за заштита од пушењето, во прво читање, предложен од пратеници од опозицијата, во рамки на 85. седница.

На дневен ред се, исто така, дополнувањето на Законот за административните службеници, измените и дополнувањата на Законот за буџетите, измените и дополнувањата на Законот за јавен долг, предлог-законот за материјално обезбедување на невработени лица поради приватизација на претопријатија со општествена и државна сопственост, сите во прво читање и на предлог на опозициски пратеници.

Народните избраници во рамки на седницата треба да се изјаснат и за предлог-законот за дополнување на Законот за одбрана, по скратена постапка, и за предлог-законот за медицински сестри и за акушерки, во прво читање, како и за неколку автентични толкувања.


500 граѓани се пријавиле во советувалиштата за откажување од пушење


Скопје, 25 јули, 2015 - 10:41 (META) 

Од јуни 2014 до јуни 2015 година, во Центрите за јавно здравје, 500 лица се пријавиле во советувалиштата за откажување од пушење. Половина од пријавените, кои ги посетувале едукативните предавања, биле здравствени работници.

Советувалиштата се достапни  за сите заинтересирани граѓани кои ќе се обратат во Центрите за јавно здравје и во нив работи стручен и обучен кадар од доктор – специјалист и медицинска сестра, а по потреба и други соработници (социјален работник, психолог и др.), кои одржуваат едукативни предавања со фокус на презентирање на штетните ефекти од пушењето врз здравјето на пушачите, како и на штетните влијанија од тутунскиот чад за околината.


Денеска е светски ден против пушењето


Скопје, 31 мај, 2015 - 13:52 (META) 

Светската здравствена организација (СЗО) и партнерите секоја година на 31 мај го одбележуваат Светскиот ден за борба против пушење, истакнувајќи ги здравствените ризици поврзани со употребата на тутунот и промовирајќи ефективни политики за намалување на употребата на тутунот.

Статистичките податоци покажуваат дека една испушена цигара го скратува животот за 12 минути.

Според податоците од СЗО, во светот пушат 1,1 милијарда луѓе, од кои 200 милиони се жени. Шест милиони луѓе годишно умираат од пушење, а меѓу нив 600. 000 се пасивни пушачи.

Во Република Македонија се регистрираат близу 700.000 пушачи, трошејќи годишно 11 тони цигари или 5,5 килограми тутун по жител.

Негативното влијание на цигарите и на чадот од цигарите е директно поврзано со многу сериозни заболувања. Негативните ефекти по здравјето се должат на околу 2.500 токсини содржани во тутунот и на околу 4.000 суптанци содржани во чадот од цигарите. Најмалку 250 од овие хемикалии се токсични, а повеќе од 60 од нив се познати како канцерогени.

Последиците од употребата на тутунот се рак на белите дробови, рак на грлото и на устата, срцевите болести и болести на крвните садови и на мозокот, хроничен бронхит, хронични неинфективни заболувања и многу други. Пасивното пушење (вдишување чад од оние кои пушат) го зголемува ризикот на непушачите од рак на белите дробови и ризикот од синдромот на ненадејна смрт кај бебињата.

Годинашното мото на Светскиот ден за борба против пушење е „Стоп за недозволената трговија со тутински поизводи“. По повод Светскиот ден за борба против пушењето во 2015 година, се повикуваат земјите да работат заедно за да престане недозволената трговија со тутунските производи. Недозволената трговија е глобален проблем, од аспект на здравство, легислатива, економија и водењето на политика и корупција.

Според информации добиени од меѓународните царински служби, 1 од 10 потрошени цигари е набавена на илегален начин.

Европската комисија оценува дека недозволената трговија со цигари ги чини Европската унија и нејзините членки повеќе од 10 милјарди евра годишно загуба на такси и на царински приходи.

За справување со овој проблем, во ноември 2012 година, меѓународната заедница го прифатила Протоколот за елиминирање на недозволената трговија со тутунски производи, како прв протокол на СЗО во рамките на Рамковната конвенција за контрола на тутунот (WHO FCTC).

Светски ден за борба против пушење се одбележува уште од 1987 година.