Канцерогениот линдан од ОХИС 50 години метастазира, секоја власт го игнорира (видео)


Скопје, 13 јануари, 2019 - 10:03 (META) 

Над 50.000 тони канцероген отров повеќе од половина век го уништува здравјето на скопјани и ја загадува почвата, водата и воздухот. Македонската стручна јавност веќе одамна знае за проблемот со линданот закопан во кругот на поранешниот хемиски гигант ОХИС (Органско хемиска индустрија – Скопје). Познати се и последиците кои овој отров ги предизвикува врз здравјето на луѓето и животната средина. Но, сите власти од осамостојувањето до сега го игнорираат најголемиот еколошки проблем во државата.

Оваа токсична бомба веќе половина век е закопана на неколку потврдени и непотврдени локации во Скопје. Двете потврдени депонии со линдан се наоѓаат на територијата на поранешната фабрика ОХИС чија внатрешност сега личи како место погодно за снимање на хорор филм. ohis-napustena-zgrada-for-webВо ОХИС затекнавме напуштени руирнирани згради, искршени прозорци, расфрлани хемикалии, рѓосани буриња полни со разни токсични супстанци и две депонии со линдан кои на прв поглед со ништо не асоцираат дека во нив се крие канцерогена бомба.

Не се знае колку точно тони линдан во 70те и 80те години на минатиот век биле закопани на малата и големата депонија во ОХИС кои потоа биле покриени со земја, но се проценува дека има помеѓу 40 и 50 илјади тони контаминирана почва.

Надлежните убедуваат дека оваа година ќе започне чистењето на линданот во ОХИС, но за целосно да се деконтаминира почвата од двете депонии потребни се помеѓу 40 и 200 милиони евра и тоа би траело од 3 до 5 години.

Чистењето треба да почне годинава

Од Канцеларијата за ПОПс (Persistent organic pollutants) – отпорни органски загадувачи при Министерството за животна средина во разговор за „Мета“ велат дека малата депонија со 10.000 тони почва ќе започне да се чисти до средината на оваа година, за што се обезбедени средства преку Глобалниот еколошки фонд. Во меѓувреме Владата потпиша Меморандум со норвешкото МНР за мобилизирање дополнителни средства за чистење и на големата депонија. Наскоро, со помош на Организацијата  за индустриски развој на Обединетите нации (УНИДО) треба да биде објавен меѓународен повик за избор на технологија за чистење на линданот.

Планот е малата депонија да се чисти во затворени услови, во затворен балон со соодветен притисок за да се спречат дополнителни емисии при ископување. Еден од начините на деконтаминација на почвата е индиреткна термална десорпција. Сузана Андонова од Канцеларијата за ПОПс објаснува дека тоа е всушност процес на загревање на почвата, со уред кој ги собира како кондензат испарените контаминанти.

– Тој кондензат може да биде согорен автоматски, односно на самото место да се уништи или, пак, може да се спакува безбедно и да се однесе во странство на согорување, меѓутоа целата процедура на пакување и транспорт е долга и комплицирана – објаснува Андонова.

Таа додава оти не е рационално целата почва од 50.000 тони да се спакува и да се носи на согорување.

Во најдобро сценарио, проценува Андонова, ако се објави повикот во март, веќе во мај-јуни технологијата треба да почне да работи.

– Кога ќе се донесе технологијата за третирање на лице место, веќе сме завршиле 90 отсто од работата. Кога ќе почнеме со малата депонија, тој што ќе ја обезбеди технологијата, ќе биде обврзан да ја покрие големата депонија со геотекстилна мембрана за да нема понатамошни емисии – вели Андонова.

Технологијата за термална десорпција како најдобра опција ја предлага и поранешниот министер за привлекување странски инвестиции, Аднан Ќахил кој е хемичар и поранешен главен инженер во ОХИС. Според него опремата за термална десорпција може да се користи и за други еколошки жаришта во земјава.

По прочистувањето на почвата планирано е да се изврши биоремедијација, односно чистење со микроорганизми или со растенија, кои ќе го до-чистат остатокот од почвата со пониски концентрации на линдан.

Како настанале депониите со линдан

Фабриката ОХИС освен познатиот прашок за перење „Билјана“ и други детергенти, во седумдесеттите години на минатиот век во одделот за базни хемикалии произведувала и хексахлорциклохексан (ХЦХ) кој има пет изомери. Гама изомерот на овa органскo соединение е всушност линданот кој тогаш бил конкурентен за производство затоа што на големо се користел како инсектицид. Во 2009 година како пестицид влегува во Стокхолмската конвенција која Македонија ја има потпишано во 2005 година и е забранет за употреба во повеќе од 50 земји.

Ќахил, како екс главен инженер во ОХИС, вели дека линданот престанал да се произведува кога се дошло до сознание дека покрај тоа што уништува инсекти, уништува и луѓе и е многу канцерогена супстанца. Објаснува дека линданот се произведувал во големи количества бидејќи ОХИС го опслужувала и југословенскиот пазар, но и пошироко.mala i golema deponija OHIS

– Одеднаш се стави ембарго, забрана на извоз на вакви производи – вели Ќахил објаснувајќи дека потоа е донесена одлуката да се ископаат дупки во кругот на фабриката, тука да се складира линданот и да се прекрие со земја. Така настанале двете депонии.

Според Ќахил, линданот е складиран во прашкаста форма во буриња.

– Велам буриња, но не сум бил присутен и не можам да тврдам со сигурност. Можело да биде во вреќи, но може било фрлано и само со лопати. Но и да било во буриња, толку години се поминати што без разлика и од што да биле направени бурињата, тој веќе е кородиран бидејќи линданот е агресивна супстанца – вели Ќахил.

Освен двете депонии во ОХИС, постојат уште две други

Во кругот на фабриката ОХИС постои и трета депонија во која, според информациите на надлежните, исто така е складиран линдан, но без дополнителни хемиски испитувања на почвата не може да се знае што точно и колку е складирано.

– Имаме информации дека постои депонија на крајот на ОХИС и дека таму наводно има линдан, но додека не направиме прецизни испитувања на почвата, подземните води, околината, не можеме да кажеме дали е тоа вистина. Не се знае колку количина е таму фрлена затоа што и тоа е измешано со почва. Во дупката може има пет тони, а може има и 50 бидејќи не знаеме колку е длабока – вели Ќахил.

Основци на екскурзија веднаш до линданот

Властите, исто така, треба прецизно да ги испитаат и тврдењата на дел од вработените во ОХИС дека во месноста Пеленица, во Драчево, постои уште една дива депонија со линдан. Наводно, уште пред да се направат малата и големата депонија во фабриката таму се складирани 8.000 тони линдан.

Местото кое што е можна локација на дивата депонија, е необележано, неоградено и не постои знак кој информира дека на тоа место е можно да се наоѓа токсичен канцероген отпад. Во непосредна близина на депонијата се наоѓа манастирот Преполовение Руса Среда каде ученици од основните училишта со години се носеа на еднодневни екскурзии.

По пишувањата на „Мета“ за оваа депонија, Министерството за образование им забрани на училиштата таму да организираат екскурзии, а Министерството за животна средина и просторно планирање (МЖСПП) вети дека локацијата ќе биде оградена до крајот на минатата година.

Оградувањето, сепак, не се случи до крајот на 2018 година, а новите најави од Министерството се дека тоа ќе се случи до крајот на јануари. Државната секретарка во МЖСПП Ана Петровска вели дека тоа ќе биде првата јавна набавка на МЖСПП.

Огромни последици врз здравјето

Меѓународната асоцијација за истражување на канцер го класифицира линданот во група 1 канцерогени супстанци со доволно докази дека предизвикува не-Хочкин лимфом. Долготрајната изложеност на линдан со вдишување кај луѓето се поврзува со заболувања на црниот дроб, крвта како и нарушувања на нервниот, кардиоваскуларниот, имунолошкиот и репродуктивниот систем.

lindan slikaАндонова вели дека линданот и сите хемикалии од ПОПс листата од Стокхолмската конвенција имаат слични особини и функционираат на принцип на мимикрија.

-Значи влегува хемикалијата во организмот како прикриена, како замаскирана, а организмот ја препознава како свој хормон, естроген, тестостерон, прогестерон итн и кога ќе ја препознае како таква, дава одговор и ги зајакнува симптомите на хормонски дисбаланс, а тоа го пореметува репродуктивниот систем – вели Андонова и додава дека линданот се таложи во мозокот и предизвикува генетски малформации и ендокрини пореметувања во хипофизата.

Татјана Чакулев од еколошкото здружение „Иницијатива О2“ ги потврдува информациите дека изомерите на ХЦХ се канцерогени, имунотоксични и неуротоксични.

– Предизвикуваат оштетувања на црниот дроб и бубрезите, делуваат на кардиоваскуларниот систем, предизвикуваат репродуктивни пореметувања и развојни дефекти кај децата. Линданот и другите ХЦХ изомери, исто како и диоксините, се таложат во мастите на организмот, се акумулираат и се пренесуваат преку мајчиното млеко на доенчињата. Ја преминуваат плацентата и предизвикуваат пореметувања кај плодот во развој – потенцира Чакулев.

ОХИС крие и други отрови

Освен илјадници тони канцероген линдан, на територијата на ОХИС складирани се и други отровни хемикалии, но никој со сигурност не знае што се се крие таму и во колкава количина.

-Во ОХИС има многу отровни супстанци, има жива, има монохлороцетна киселина, има пестициди, хербициди, фунгициди, полиакрил, естери, ПВЦ во прав и многу други супстанци, постои цела листа на хемикалии кои ги има ОХИС – вели Ќахил и додава дека не знае со сигурнсот дали овие материи се соодветно складирани.buring OHIS

Снимките од дворот на фабриката покажуваат дека најверојатно дел од овие супстанци не се соодветно чувани, а дел од нив се расфрлени по подот на напуштените згради на хемискиот гигант. Во дворот забележавме и кородирани буриња кои служеле за чување на хемикалии кои со тек на времето скапале, па сега хемикалиите се растечени насекаде и впиени во почвата.

Дека во фабриката е складирана жива, која е неуро токсична, потврдува и Андонова.

– Има жива во делот каде што бил погонот за електролиза. И живата исто така ќе биде предмет на идно чистење, а би било добро ако може да се искористи технологијата што ќе се одбере за чистење на лиданот. Нема точни истражувања колкава е количината на жива што ја има таму, но има слики каде што се гледаат цели локви од жива што значи на отворено таа испарува цело време – вели Андонова.

Еколошки приоритет број еден

Меѓу експертите од областа на животната средина воопшто не е новина фактот дека ваков хорор се крие закопан и заборавен во хемиската фабрика ОХИС во Скопје. Отров во огромни колечества на кого властите му оставиле половина век да метастазира и да допре до сите елементи на животната средина: водата, почвата и воздухот. А, преку нив да се прошири и предизвика трајни последици врз здравјето на граѓаните на главниот град.

Автор: Симона Атанасова


Оградата за депонијата со линдан во Пеленица ќе биде прва јавна набавка во 2019 на МЖСПП


Скопје, 4 јануари, 2019 - 15:53 (META) 

Оградувањето на дивата депонија со високо токсичен и канцероген линдан во Пеленица, Драчево, ќе биде првата јавна набавка на Министерството за животна средина и просторно планирање во оваа година, потврдуваат од таму за „Мета“.

Иако првично беше најавено дека депонијата ќе се огради до крајот на годината што измина, тимот на „Мета“ вчера беше на локацијата и на терен не забележа некаква активност.

Државната секретарка од МЖСПП, Ана Петровска, за „Мета“ вели дека се уште траат спецификациите за оградата и дека таа најверојатно ќе биде поставена до крајот на месецот.

– Уште се прават спецификациите за самата ограда. Кога ќе бидат готови ќе објавиме јавен повик за фирма која што ќе ја огради локацијата. Бидејќи уште не знаеме каде е точно линданот и на колкава површина се протега мораме да бидеме внимателни со спецификациите односно колкав простор ќе биде ограден. Се надевам дека до крајот на следната недела ќе бидат готови спецификациите и ќе се објави јавниот повик и дека до крајот на месецот ќе се постави оградата. Ова ќе биде прва јавна набавка на Министерството за животна средина – вели Петровска.

„Мета“ објави дека во околината на Драчево, во месноста Пеленица, постои илегална депонија на која се наоѓаат неколку илјади тони токсичен отпад линдан кој потекнува од фабриката ОХИС и таму го фрлале работници пред да се направат големата и малата депонија на територијата на фабриката каде што се проценува дека има помеѓу 40-50.000 тони контаминирана почва со линдан.

На ова место основните училишта редовно одржуваа детски екскурзии кои Министерството за образование и наука по пишувањето на „Мета“ забрани да се одржуваат.

Линданот од Меѓународната асоцијација за истражување на канцер е класифициран во група 1 канцерогени супстанци со доволно докази дека предизвикува не-Хочкин лимфом. Долготрајната изложеност на линдан со вдишување кај луѓето се поврзува со заболувања на црниот дроб, крвта како и нарушувања на нервниот, кардиоваскуларниот, имунолошкиот и репродуктивниот систем.


Освен линдан, во ОХИС има жива, пестициди, ПВЦ во прав и други отровни супстанци


Скопје, 2 јануари, 2019 - 8:10 (META) 

На територијата на поранешната фабрика ОХИС со големина од еден хектар, освен илјадници тони канцероген линдан, складирани се и други отровни хемикалии на кои мора итно да им се најде чаре, велат за „Мета“, од неколку надлежни институции.

Во ОХИС има жива, други пестициди, киселини и ПВЦ во прав, вели за „Мета“, Аднан Ќахил, кој до неодамна беше министер без ресор во владата на Зоран Заев.

-Во ОХИС има многу отровни супстанци, има жива, има монохлороцетна киселина има пестициди, хербициди, фунгициди, полиакрил, естери, ПВЦ во прав и многу други супстанци, постои цела листа на хемикалии кои ги има ОХИС. Фабриката одамна е престаната со работа. Дали се соодветно складирани не знам затоа што не сум имал можност да влезам да видам и проверам. Верувам дека се, но доброто складирано не значи дека не треба да се отстрани, можно е да пукне, да протече – вели Ќахил.

Според него еден дел најверојатно ќе се продадат бидејќи се во пакувана форма, но друг дел, вели тој, најверојатно се расфрлани некаде.

-Ќе видиме што ќе биде со нив, треба да се направат анализи, да се испита. Не е до крај направено како што треба. Сега за прв пат систематски се работи на целиот проблем – додава Ќахил.

Дека има жива, која е високо токсична, потврдува и Сузана Андонова од канцеларијата за ПОПс при Министерството за животна средина.

-Има жива во делот каде што бил погонот за електролиза. И живата исто така ќе биде предмет на идно чистење, а технологијата што ќе се одбере за чистење на лиданот ако може да се искористи за живата би било добро. Нема точни истражувања колкава е количината на жива што ја има таму, но има слики каде што се гледаат цели локви од жива што значи на отворено таа испарува цело време – вели Андонова.

Градоначалникот на Општина Кисела Вода, каде што се наоѓа ОХИС, вели дека без разлика што хемикалиите се соодветно чувани тие мора да се расчистат.

-ОХИС не е само линданот, таму има и други пестициди и хемикалии кои биле користени во процесот на производството. Има жива, има хлор, винилхлорид. Тие со затварањето на ОХИС би требало да се третираат, знам дека моментално се чуваат, се складирани, но долгорочно треба да се отстранат бидејќи производствениот процес е затворен таму и тие повеќе не можат да се користат, а се опасност и за нашата општина и за општина Аеродром како соседна општина – вели Темелковски.

Живата е неуротоксична. Токсичните ефекти вклучуваат оштетување на мозокот, бубрезите и белите дробови. Труењето со жива може да резултира со неколку болести.

Винилхлоридот е исто така високотоксична хемикалија. Таа е канцерогена и класифицирана во Група 1 канцерогени супстанци.


Ќахил: За да се уништи канцерогениот линдан треба многу пари, знаење и организација


Скопје, 27 декември, 2018 - 14:30 (META) 

Линданот е многу опасна супстанца која се наоѓа на неколку истражени и неистражени депонии во Скопје, вели во интервју за „Мета“, довчерашниот министер Аднан Ќахил, кој, додека го правевме интервјуто беше министер без ресор, а Собранието вчера го разреши на барање на премиерот Зоран Заев.

Денеска тој не сакаше да го коментира разрешувањето, ниту да предвиди како, каде и дали би бил ангажиран.

Ќахил е дел од работната група на владата за справување на проблемот со линданот и воедно е поранешен вработен во фабриката ОХИС од 1984 до 1987 година како главен инженер.

Тој е категоричен дека Владата има сериозна намера да се справи со овој проблем за кој вели дека е голем и бара многу средства, обучени луѓе и соодветна технологија. Неговите процени се дека чистењето би чинело помеѓу 100 и 200 милиони евра и би траело околу три години.

Како ќе се чисти линданот? Колку средства се потребни да се реши оваа жешка еколошка точка?

За решавање на проблемот треба добра организациона поставеност, знаење, пари и во тој контекст многу помага потпишувањето на Меморандум помеѓу Владата и министерството за надворешни работи на Норвешка кои покажаа заинтересираност да помогнат во решавањето на проблемот и од технички аспект и од финансиски. За ремидијација на земјиштето ни треба апаратура, ни треба технологија, пари и обучени луѓе. Процените според анализите кои што ги правевме се дека се потребни од 100 до 200 милиони евра за чистење на двете депонии. Ние не сме во можност да одвоиме толку пари само за оваа намена. Постојат повеќе можности како ќе се третира, дали со спалување, дали со хемиски третман или на друг начин. Треба да решиме дали машината ќе биде концентрирана во ОХИС или надвор од ОХИС а почвата ќе се носи таму. Или пак ќе ја пакуваме и ќе носиме во друга земја, но сето тоа зависи од финансиите кои ќе ги собереме. Јас предлагам да земеме поголема машина за термална десорпција, односно за уништување со топлина затоа што таа машина може понатака да ни користи и за други жаришта. Владата, во зависност од средствата може да купи машина но може и да изнајми. Но, не е само да се земе машина. Таа машина треба некој да ја управува. Ако видиме дека може да се изнајми машина со се работници можеби тоа ќе биде подобрата варијанта. Кога ќе почнеме со ремидијацијата на малата депонија, ќе биде полесно, ќе имаме и луѓе и капацитет, и ќе идеме во тој правец да ги расчистуваме сите работи без разлика каде се наоѓаат.

lindan10Кога ќе започне чистењето на депониите?

Веќе има околу 9,5 милиони долари фонд за чистење на малата депонија, дел од тие пари се добиени од Глобалниот еколошки фонд. Таа ќе почне да се чисти средината на следната година. Во меѓувреме, преку Меморандумот што го потпиша владата ќе се собираат средства за големата депонија и за останатите две можни депонии. Во зависност од финансиите, возможно е и двете депонии во ОХИС заедно да се чистат. Владата има сериозна намера да се справи со овој проблем. Макотрпно работиме. Ние нема да застанеме тука, кога ќе го решиме ова, ќе идеме напред и ќе решаваме и други жешки еколошки точки во Македонија.

Дали има заинтересираност за донации?

Има заинтересираност за донации, но треба да им презентираме документи и да имаме сериозност во настапот. Треба да им покажеме дека сме заинтересирани, но и дека разбираме и можеме да контролираме работите. Ако видат донаторите дека имаме добри програми, дека има луѓе кои разбираат и дека владата е заинтересирана спремни се дадат средства. Но сакаат да видат волја.

Ваши процени за колку време ќе се исчистат двете депонии во ОХИС?

Оптимално ова ќе трае две-три години. Ние ќе се обидеме и со пократок рок, бидејќи што подолго за работа тоа е полошо. Апаратурата ќе биде лоцирана во ОХИС каде што двете депонии се блиску една до друга. Но, ако треба да се чисти на четвртата депонија надвор од ОХИС – во Драчево – тоа е далеку. Треба да се осигури патот, не е едноставно. Тоа не е песок, па стави го и носи го. Не смееме тоа да го направиме. Мораме многу претпазливо да работиме. Ако дојде до тоа да се направи ремидијација на таа депонија, ако е линдан, треба да се направат многу големи подготовки – за заштита на околината, за транспорт, затоа што треба да се оди преку населено место. Треба да се внимава да не се направи поголема штета.

Која е најбезбедната варијанта за чистење на линданот?

Безбедноста зависи од нашиот пристап кон работата. Ако ги преземеме сите неопходни еколошки мерки, се е безбедно. Ако ние земеме да копаме и фрламе во камиони, а не сме преземале мерки како на пример ставање шатори да не може да испарува тоа е небезбедно. Ако земеме машина за спалување со неколку тони на час и ако таа машина биде монтирана и биде ракувана од страна на луѓе кои се обучени и има луѓе кои ќе ја контролираат постапката – тоа е безбедно. Се зафативме со многу сериозен и опасен проблем, но мораме да го направиме тоа.

Како настанало производството на линдан во ОХИС?

Линданот е инсектицид. Во минатото ОХИС, покрај тоа што произведуваше детергенти, произведуваше и други работи. Се произведувал од 1967 до 1977 година. Престанал да се произведува откако се добиле сознанија дека линданот покрај тоа што уништува инсекти, уништува и луѓе и е многу канцерогена супстанца. И одеднаш се става ембарго, забрана на извоз на вакви производи и никој не сака да ги прими, по што се донело одлука, тогаш тие така мислеле дека е безопасно, во кругот на фабриката да се копа, да се складира линданот и да се затвори со земја. Се направиле двете депонии – малата и големата – на кои се проценува дека има до 50.000 тони контаминирана почва.

Како бил складиран лидантот на депониите?

Јас колку што имам информации бил складиран во прашкаста форма во буриња. Велам буриња, но не сум бил присутен и не можам да тврдам со сигурност. Можело да биде во вреќи, но може било фрлано и само со лопати. Но и да било во буриња, толку години се поминати што без разлика и од што да биле направени бурињата, тогаш веројатно биле од метал, тој веќе е кородиран бидејќи линданот е агресивна супстанца. Тој испарува на повисоки температури, летно време најмногу, потоа навлегува доле во подземните води, а ветерот може да го разнесе насекаде во зависност од струите.

Како влијае линданот на човековото здравје?lindan slika

Линданот е органска супстанца, многу опасна, не случајно е забранета. Долготрајното изложување влијае на сите органи и сигурно ќе доведе до последици. Дефинитивно е канцерогена супстанца. Доброто е што ние сите не се исложуваме долготрајно на таа супстанца, но треба час поскоро да се реши. Органската хемиска индустрија е многу опасна, но ние имаме и денеска опасни работи. Железара испушта манган, имаме депонија со арсен, во РЕК Битола има милиони тони јагленова прашина која има четири пати поголема природна радиоактивност. Исто така никој не ги мери органските загадувачи а ги има многу.

Дали имате информации дали и какви здравствени проблеми имале вработените во ОХИС?

Јас бев вработен таму четири години, кога бев многу млад и сам го напуштив ОХИС. Работев во делот за базни хемикалии. Имаше вработени што се жалеа на здравствени проблеми, но кога човек е млад не размислува и не се секира. Во тој период луѓето и да имале последици, мислеле дека е од друго нешто, еколошката свест пред 30 години не беше многу голема. Но и тогаш имаше сознанија дека изложеноста на жива повеќе од пет години доведува до трајни оштетувања и јас затоа го напуштив ОХИС, таму се работеше со тони жива. Имавме заштитна опрема но и покрај тоа јас два пати се отрув со хлор. Проблемот е што ваква индустрија не требала да се гради во Скопје. Има низ Македонија запуштени места и требало таму да се гради. Но од друга страна кога се градела фабриката Скопје не било таму. Градот неконтролирано растеше, се правеа стратешки погрешни чекори.

Што презема Владата за можната депонија со линдан во излетничкото место Пеленица во Драчево?

Ќе преземеме најитни мерки, да се огради, да се покрие и да се третира со соодветна метода каде што не ќе може да имаат контакт луѓе, деца. Можеби имало проекција за оградување до крајот на годината во Министерството за животна средина, но моето скромно знаење во тој дел кажува дека тоа не се прави туку така. Кога се работи за вакви опасни материјали само да се стават огради не е доволна работа и не можеме да креваме паника меѓу луѓето кога и ние не сме 100 отсто сигурни дека тоа е така. Мора да сме сигурни, потоа да видиме дали тоа ќе биде оградување со покривање или ќе донесеме одлука да нема доближување до таму на 10 или 100 метри. За поздравување е одлуката на МОН да не се организираат екскурзии за деца на таа локација бидејќи ако веќе имаме знак прашалник подобро е да не се и добро направиле. Таа е добра превенција и мислам дека добра практика е во иднина МОН и школите да се консултираат со надлежни институции за можни други еколошки жаришта за да не се носат деца таму.


На депониите со линдан им нема крај: На просторот на ОХИС има и трета?


Скопје, 26 декември, 2018 - 8:02 (META) 

На територијата на фабриката ОХИС постои и трета депонија, покрај малата и големата, на која е можно да има складиран линдан, вели за „Мета“ министерот без ресор за странски инвестиции Аднан Ќахил кој е дел од работната група формирана од Владата за решавање на проблемот со линданот и воедно е поранешен вработен во фабриката ОХИС од 1984 до 1987 година како главен инженер.

Доколку се покаже дека и на таа депонија има линдан, заедно со другите две веќе потврдени депонии во ОХИС и можната депонија во излетничкото место Пеленица во Драчево прават вкупно четири депонии со канцерогената токсична супстанца линдан на територијата на Скопје.

Ќахил не исклучува дека е можно линдан да е закопан и на друга локација, но вели дека тоа е малку веројатно.

– Ние имаме информации дека постои депонија на крајот на ОХИС и дека на неа наводно има линдан, но додека не направиме егзактни испитувања да видиме што има на таа депонија со испитување на почвата, подземните води, околината, не можеме да кажеме. За овие две депонии, малата и големата, знаеме скоро сè. За третата, во кругот на ОХИС, која е оградена, не знаеме, постојат претпоставки ама не се работи со претпоставки – вели Ќахил за „Мета“.

Тој додава дека со дел од средствата што ќе се соберат преку Меморандумот кој го Владата го потпиша со министерството за надворешни работи на Кралството Норвешка, ќе се направат анализи и испитувања за таа, трета депонија на територијата на ОХИС.

– Не се знае колкаво количество е таму фрлено затоа што и тоа е измешано со почва. Во дупката може има 5 тона, а може има и 50, бидејќи не знаеме колку е длабока. Имаме намера да испитаме и јавноста ќе биде информирана за составот на таа депонија. Во Драчево, во Пеленица е четвртата можна депонија за која има сознанија само врз основа на разговори, кажани информации од луѓе, но не сме го испитале местото. Сега има две депонии што допрва треба да се испитаат, таа на крајот на ОХИС и таа надвор од ОХИС. За надвор од ОХИС имаме информација дека постои такво место, велат дека е фрлен линдан, но ние треба да испитаме. За тоа ни требаат средства и човечки капацитети. Не е исклучено да се појави и уште некоја депонија, иако е малку веројатно. Работиме по добиените информации, нема да бегаме од одговорноста – потенцира тој.

Работната група за решавање на проблемот со канцерогениот линдан подготвила извештај за реализирање на активности и планирани активности за ремидијација на депониите контаминирани со изомерите на линдан. Извештајот овие денови ќе биде ставен како точка на дневен ред на владата со заклучоци и доколку бидат одобрени од владата, во следниот период ќе се работи по нив.

lindan slika


Детална анализа на дивата депонија со линдан во Драчево, бара градоначалникот Темелковски


Скопје, 21 декември, 2018 - 13:27 (META) 

Притискаме да се испита дали има линдан во Пеленица, бидејќи не сакаме да остане дамка на тоа излетничко место, а уште помалку сакаме да имаме нетретирани хемикалии „во нашиот двор“, вели градоначалникот на Кисела Вода, Филип Темелковски во разговор за „Мета“.

Тој вели дека сите сознанија што ги има Општината се од разговори што се правени со вработени од ОХИС од минатото, но потенцира дека многу голем дел од документацијата од ОХИС повеќе не постои.

– Ние контактиравме со стечајниот управник да се види дали има некоја конкретна документација, нешто напишано. Во целосната документација за ОХИС нема никаква информација дека таму постои складиран линдан во било каков облик и форма. Целиот проблем е што поради начинот на кој што беше затворен ОХИС, голем дел од документацијата ја нема, некој во брзање не гледал што зема. Тука се изгубени и дел од документите кои што ја третирале депонијата. Според информациите на вработените, таму сигурно има депонија само треба да се испита што е ставено. За разлика од ОХИС, на оваа локација нема направено базени и бурињата се ставани директно во земја со тоа што, како што бев информиран, процесот на распаѓање на бурињата е многу побрз отколку во тие во базените во ОХИС – вели Темелковски.

Дивата депонија е спомната и во Локалниот еколошки акционен план (2016-2021) за Кисела Вода, каде што е констатирано дека постои но дека не се знае како е складирана токсичната материја.

„Еден од поголемите проблеми на животната средина во општината Кисела Вода, а може да се каже и на територијата на Македонија, кои досега не се евидентирани и обработени, претставува индустриската депонија на хемиската фабрика ОХИС и Стакларница Скопје на локалитетот Пеленица. Имено, во последните 40 години кога хемиската индустрија работеше со полн капацитет, големи количини на хемиски отпад со голема токсичност беше складиран на оваа локална депонија. Во периодот на изработка на ЛЕАП, општината не располага со потврдени податоци дали отпадот складиран пред повеќе години на оваа локација, се наоѓа сè уште во металните буриња плитко закопани под земја, или истите се излеани и претставуваат закана за подземните води и поширокиот регион. За таа цел потребно е да се направат темелни истражувања и студија со која би се дефинирала состојбата, би се направила проценка на ризикот и би се предложиле мерки за санација на евентуално настанатите штети“, стои во ЛЕАП.

Темелковски вели дека ЛЕАП-от бил објавен во 2016 година за време на владеењето на претходната локална власт.

– Јас имав разговор со службите кои што го напишале ЛЕАП-от и тие ги добиле информациите од дел од вработените во ОХИС. Сметам дека и тоа во тој момент било малку несериозно направено од страна на општината па и од државата. Кога веќе е констатирано, требало некој да се зафати да го испита тоа – вели тој.

Градоначалникот вели дека општината ја нема потребната механизација и кадар да истражи што точно има на таа локација.

– Доколку не дај боже се потврди дека има, одма ќе излеземе во јавност. Сепак ние немаме до толку стручни служби кои може да ни кажат кои се следните чекори или кои може да констатираат што и како има на лице место. Не сакаме да дигаме паника, но ќе испратиме допис до Министерството за животна средина, што побрзо да се констатира фактичката состојба – вели Телекмовски.

Тој за „Мета“ потврди дека Владата формирала работна група чие задолжение е да испита што има во Пеленица, но дека Општина Кисела вода не е дел од таа група туку дека се вклучени неколку ресорни министерства.


Министерството за образование ги забрани екскурзиите кај депонијата со линдан


Скопје, 20 декември, 2018 - 15:04 (META) 

Министерството за животна средина и просторно планирање испратило допис до Министерството за образование и наука да не се организираат екскурзии во Пеленица, Драчево, местото за кое „Мета“ пишуваше дека има сомневање дека се наоѓа необележана депонија со канцерогениот линдан кој потекнува од фабриката ОХИС.

„Во Министерството за образование и наука, стигна допис од МЖСПП по кое ќе постапиме, односно ќе им наложиме на општините како основачи на училиштата, таму да не се одржуваат екскурзии“, велат од МОН за „Мета“.

Министерството за животна средина, вети дека до крајот на годината ќе го огради просторот во Драчево за кој постојат сомневања дека се наоѓа дивата депонија со 8.000 тони токсичен линдан.

Државната секретарка во МЖСПП, Ана Петровска, во разговор за „Мета“ рече дека ќе биде испратено укажување до Министерството за образование и наука во Пеленица да не се организираат ученички екскурзии додека не се утврди опасноста.

-Алармирано е и до владата и до нас како Министерство и во овој момент ќе се преземе акција согласно член 42 од законот за отпад кој што не овластува нас како надлежен орган, пред да се докаже опасноста, бидејќи уште не е докажана, а за да ја докажеме ќе ни треба и време и ресурси, барем да го оградиме просторот за кој што се претпоставува дека е локација. Таа е во ненаселен простор, но е близу некој манастир, каде што деца одат на екскурзија. Со други зборови, ние како орган, до крајот на годината, имаме обврска да го оградиме тој простор и да поставиме одредена табла – рече Петровска.

Линданот на оваа локација потекнува од фабриката ОХИС и таму го фрлале работници пред да се направат големата и малата депонија на територијата на фабриката каде што се проценува дека има помеѓу 40-50.000 тони контаминирана почва со линдан.


Дивата депонија со канцероген линдан во Драчево ќе се огради до крајот на годината


Скопје, 18 декември, 2018 - 15:53 (META) 

Министерството за животна средина и просторно планирање, до крајот на годината ќе го огради просторот во Драчево на кој постојат сомневања дека се наоѓа дивата депонија со 8.000 тони линдан кој потекнува од фабриката ОХИС, потврди за „Мета“, државната секретарка во Министерството, Ана Петровска.

Таа вели дека откако вчера „Мета“ објави за постоењето на дивата депонија, алармирана била Владата и Министерството по што се одлучило прво да преземе акција за оградување на локацијата, а потоа и за анализирање на почвата.

– Среќа што овие информациите се вчера обелодените и на некој начин е алармирано и до владата и ние како Министерство и во овој момент ќе се преземе акција согласно член 42 од законот за отпад кој што не овластува нас како надлежен орган, пред да се докаже опасноста, бидејќи уште не е докажана, а за да ја докажеме ќе ни треба и време и ресурси, барем да го оградиме просторот за кој што се претпоставува дека е локација. Таа е во ненаселен простор, но е близу некој манастир, каде што деца одат на екскурзија. Со други зборови, ние како орган, до крајот на годината, имаме обврска да го оградиме тој простор и да поставиме одредена табла – вели Петровска.

Истовремено, потенцира Петровска, ќе биде испратено укажување до Министерството за образование и наука, дека додека не се утврди или не се потврди опасноста, таму да не се организираат ученички екскурзии.

– Анализите за испитување дали навистина има линдан во почвата се специфични и скапи. Навистина не знам од каде ќе најдеме буџет за тоа. Ние немаме буџет за вакви работи, но бидејќи ова е многу ургентно или ќе видиме со донатори или со Министерство за финансии да најдеме средства да започнеме со анализите – истакнува Петровска.

Таа во разговор за „Мета“ вели дека непотврдени информации за оваа депонија постоеле од 2015 година, но поради политичката криза запреле активностите за овој проблем.

– Од канцеларијата за ПОПс (Persistent organic pollutants – неразградливи органски загадувачи) летово испратиле допис до кабинетот и со тоа сè застанува. Ние, како Министерство, сме добиле задолжение, меѓутоа тоа задолжение не сме го преземале со оној степен на сериозност кој што бил потребен. Бидејќи до сега ништо не се преземало околу ова прашање, толку време се чекало, а и не сме биле свесни за точноста на овие информации, не сме презеле активности – додава Петровска.

„Мета“ вчера објави дека во околината на Драчево, во месноста Пеленица, постои илегална депонија на која се наоѓаат неколку илјади тони токсичен отпад линдан. Депонијата, е необележана, неоградена и не постои знак кој информира дека на тоа место се наоѓа токсичен канцероген отпад кој влијае и на животната средина, но и на човековото здравје.

Линданот на оваа локација потекнува од фабриката ОХИС и таму го фрлале работници пред да се направат големата и малата депонија на територијата на фабриката каде што се проценува дека има помеѓу 40-50.000 тони контаминирана почва со линдан.

Тој од Меѓународната асоцијација за истражување на канцер е класифициран во група 1 канцерогени супстанци со доволно докази дека предизвикува не-Хочкин лимфом.

Изложеноста на линдан може да се појави од консумирање на контаминирана храна или преку дишење на воздух загаден со линдан. Хроничната (долготрајна) изложеност на линдан со вдишување кај луѓето се поврзува со заболувања на црниот дроб, крвта како и нарушувања на нервниот, кардиоваскуларниот, имунолошкиот и репродуктивниот систем.


Чистењето на линданот во ОХИС ќе чини помеѓу 40 и 260 милиони евра, вели Рашковски


Скопје, 17 декември, 2018 - 19:44 (META) 

Владата денеска потпиша меморандум за соработка со Канцеларијата за услуги за проекти на ОН (УНОПС) и со министерството за надворешни работи на Кралството Норвешка преставувано од амбасадорот на Кралството Норвешка за Србија, Македонија и Црна Гора, за чистење на токсичниот отпад – линдан – во поранешната фабрика ОХИС.

Генералниот секретар на Владата, Драги Рашковски, во изјава за медиумите рече дека идната недела ќе се констутираат телата кои ќе бидат управувачки комитет за решавање на овој проблем.

Тој потенцираше дека чистењето може да се одвива на три начини – со биолошка ремидијација, термална ресорпција или ископување на материјалот и носење во странство.

– Заедно ќе се третираат двете депонии истовремено и големата и малата. Пресметките се дека чистењето ќе чини помеѓу 40 милиони до 260 милиони евра во зависност кој метод ќе се избере, а тој ќе се избере во зависност од средствата што ќе се соберат преку фондот. Пресметки се дека од три до пет години ќе трае процесот на чистење на двете депонии – рече Рашковски.

На одговор на новинарско прашање, тој рече дека владата нема информација дека се собрани 9 милиони евра преку Глобалниот еколошки фонд, за чистење прво на малата депонија, а потоа на големата.

lindan slika

Премиерот Зоран Заев вели дека со потпишување на Стокхолмската конвенција, Македонија е обврзана да го реши овој проблем и дека затоа час поскоро мора да се дислоцира отпадот без последици врз околината и врз граѓаните.

– Здрава и чиста животна околина е еден од основните предуслови за квалитетен живот за сите и затоа сме цврсто определени за нашите сограѓани да создадеме средина во која што ќе живеат без да се грижат каков воздух дишат или што се крие под земјата што ја газат. Мора да сториме се за да го заштитиме единственото нешто што нема цена, а тоа е здравјето – истакна Заев.

Амбасадорот на Кралството Норвешка, Арне Санес Бјорнстад, потенцираше дека на Норвешка и е чест да и помогне на Македонија да ги заштити своите граѓани од опасноста што ја претставува линданот.

– Безбедноста на граѓаните е на прво место, но со овој проект ние наоѓаме начин да и помогнеме на Македонија во нејзините аспирации за влез во ЕУ. Со надеваме дека овој фонд, кој ќе почне да функционира денеска ќе помогне за заштита на граѓаните, не само против токсичниот отпад туку и за поквалитетно живеење. Се надеваме дека ова ќе биде едно прашање помалку на кое што Македонија ќе мора да посвети внимание во своите намери за пристап кон ЕУ – вели Бјорнстад.

Линданот од Меѓународната асоцијација за истражување на канцер е класифициран во група 1 канцерогени супстанци со доволно докази дека предизвикува не-Хочкин лимфом.

Тој е перзистентна хемикалија која долг временски период не се распаѓа во животната средина. Бидејќи е испарлива супстанца, се расејува од контаминираната почва и се содржи и во ПМ честичките.

Изложеноста на линдан може да се појави од консумирање на контаминирана храна или преку дишење на воздух загаден со линдан. Хроничната (долготрајна) изложеност на линдан со вдишување кај луѓето се поврзува со заболувања на црниот дроб, крвта како и нарушувања на нервниот, кардиоваскуларниот, имунолошкиот и репродуктивниот систем.

Линданот е вклучен во Стокхолмската конвенција во 2009 година кога е класифициран во група А, супстанца која мора да се елиминира и да престане да се произведува. Македонија конвенцијата ја потпиша на 23 мај 2001,  а на 19 март 2004 година таа беше ратификувана во Собранието на Република Македонија.


Необележана депонија со 8.000 тони канцероген линдан од ОХИС ја труе околината на Драчево


Скопје, 17 декември, 2018 - 14:39 (META) 

Во околината на Драчево, во месноста Пеленица, постои илегална депонија на која се наоѓаат неколку илјади тони токсичен отпад линдан, потврдуваат за „Мета“ од Министерството за животна средина. Депонијата, е необележана, неоградена и не постои знак кој информира дека на тоа место се наоѓа токсичен канцероген отпад кој влијае и на животната средина, но и на човековото здравје.

Линданот на оваа локација потекнува од фабриката ОХИС и таму го фрлале работници пред да се направат големата и малата депонија на територијата на фабриката каде што се проценува дека има помеѓу 40-50.000 тони контаминирана почва со линдан.

Еко-активистите од „О2 Иницијативата“ велат дека според нивните сознанија на таа површина биле фрлени околу 8.000 тони линдан.

– Линданот е од фабриката ОХИС, а информацијата која ја имаме потекнува од работниците вработен во фабриката. Депонијата не е соодветно обележана и нема никаква информација која би укажала дека таму се наоѓа токсична супстанца и каде не би смеело да се движат луѓе. Минатата година и ова лето МЖСПП ја има споделено информацијата со ЦУК за обележување, односно оградување на просторот и донесена е одлука дека таму не смеат да циркулираат луѓе, но еве до денес тоа не е направено. Токму во Пеленица се организираат многу училишни екскурзии, што мора да се смени – вели Татјана Чакулев од „О2 Иницијатива“.

Дека постои дива депонија на која што најверојатно има линдан, за „Мета“ потврдува и Сузана Андонова од канцеларијата за ПОПс (Persistent organic pollutants) – неразградливи органски загадувачи при Министерството за животна средина.

– Информацијата е произлезена од дел од вработените во ОХИС, кои што точно знаеле каде на која локација го истурале линданот и тоа било сукцесивно, се додека не сфатиле дека количеството ќе биде многу големо и нема да можат да продолжат да го складираат отпадот таму. И тогаш во соработка со германската компанија која ја има дадено лиценцата за производство на линдан, одлучиле да направат бетонски базен за складирање во кругот на ОХИС. Така ова складирање на илегални количества се во суштина случено во период кога никој не знаел дека е толку токсичен, туку го сметале за обичен прашок и не знаеле дека треба со внимание да се работи. За среќа навреме се мобилизирале дека не треба да продолжат да складираат таму – вели Андонова.

Таа смета дека прво од таму треба да се извадат неколку примероци, да се направи идентификација што има во почвата и потоа соодветно да се обележи и да се огради таа територија со знак за опасност за луѓе, за да не се пристапува таму.

– Треба да се формира екипа составена од повеќе институции и да излезе на терен. Има стручни екипи од министерство за одбрана, од МВР кои работат со хемиско, биолошко оружје, опасен материјал кои можат да помогнат во тој дел. Ние како министерство немаме капацитети и стручна екипа која знае да излезе на терен заштитена со целосна опрема и да ракува со тоа. Тоа треба да бидат обучени лица, ние немаме ниту такво одделение во министерството, ниту оперативна екипа која на терен може да земе да копа и да прави испитувања – вели таа.

Андонова за „Мета“, посочува и друг проблем со линданот, а тоа е нелегално складирање на помали количини во индивидуални штали кои го користат линданот како инсектицид, а притоа не знаат дека е канцерогена супстанца.

– Порано си биле научени да си го користат линданот како средство против вошки и болви. Си го купиле одамна, не ни знаат дека е толку опасно и се уште го користат – додава Андонова.

Линданот од Меѓународната асоцијација за истражување на канцер е класифициран во група 1 канцерогени супстанци со доволно докази дека предизвикува не-Хочкин лимфом.

Тој е перзистентна хемикалија која долг временски период не се распаѓа во животната средина. Бидејќи е испарлива супстанца, се расејува од контаминираната почва и се содржи и во ПМ честичките.

Изложеноста на линдан може да се појави од консумирање на контаминирана храна или преку дишење на воздух загаден со линдан. Хроничната (долготрајна) изложеност на линдан со вдишување кај луѓето се поврзува со заболувања на црниот дроб, крвта како и нарушувања на нервниот, кардиоваскуларниот, имунолошкиот и репродуктивниот систем.

Линданот е вклучен во Стокхолмската конвенција во 2009 година кога е класифициран во група А, супстанца која мора да се елиминира и да престане да се произведува. Македонија конвенцијата ја потпиша на 23 мај 2001, а на 19 март 2004 година таа беше ратификувана во Собранието на Република Македонија.