Владата ќе предложи закон за забрана за греење на јаглен за домаќинствата


Скопје, 10 декември, 2018 - 11:31 (META) 

За да се намали загадувањето на воздухот во Македонија, ќе биде усвоен закон со кој ќе се спречи употребата на јаглен од домаќинствата, предупреди денеска заменик-министерот за животна средина и просторно планирање, Јани Макрадули.

– Ќе водиме кампања, ќе дадеме субвенции со еколошки ресурси, со зголемување на енергетската ефикасност. За промената на печките за јаглен и верувам дека и во Собранието ќе имаме консензус дека со закон ќе се сопре употребата на јаглен за греење – рече денеска Макрадули пред донаторската конференцијата каде што ќе биде презентирана двогодишната програма на македонската Влада за намалување на загадувањето на воздухот.


Владите свесно го избегнуваат решавањето на еколошките проблеми во име на социјалниот мир


Скопје, 22 ноември, 2018 - 16:44 (META) 

Интервју со Радован Никчевиќ, експерт за поврзување о Советот за регионална соработка на Западен Балкан за климатските промени, каде ги води секторите за енегргија и кологија, за соработката на Балканот и што ја отежнува, како и за за приоритетите на владите во овој сектор.

Со Никчевиќ разговаравме на министерскиот состанок за акција за човековата околината и климата кој се одржува во Скопје.

Господинот Свилановиќ денес изјави дека парите не смеат да бидат изговор за владите ништо да не превземаат во доменот на екологијата. Дали мислите дека се работи само за недостиг на пари или постои и недостиг на волја?

– Недостиг на пари постои, но ситуацијата е доста комплексна. Процесот на имплементација на мерките за заштита од последиците на емисии на штетни гасови и од климатските промени обично доцни зад ЕУ. Често се случува, додека ние тука работиме на имплементацијата на одредени прописи во националните законодавства, ЕУ да подготвува нови, апдејтирани документи. Освен тоа просторот на Западен Балкан е доста фрагментиран со шест недоволно силни економии со сопствени правни рамки и ја отежнува меѓусебната соработка, а ни фали и искуство во имплементација на големи проекти. Токму тоа ние во регионалната работна група за животна средина се обидуваме да го подобриме.

Во Македонија и во регионов, енергетиката почива на термоцентрали. Скапо и неефикасно производство на електрична енергија, а од друга страна енормно загадување како во случајот со РЕК Битола. Како да се натераат владите да се откажат од сегашното потпирање врз јагленот и да градат капацитети на обновливи извори на енергија?

DSC_0401

– Директивата за обновлива енергија, која е вградена во правните рамки на економиите на Западен Балкан е основ по кој се утврдени целите за користење на обновлива енергија до 2020 година. Сите земји работат на таа проблематика, со различен успех, па така Црна Гора, Босна и Херцеговина и Албанија веќе ги остварија поставените цели за 2020 година. Откако ЕК во 2016 година го објави таканаречениот Зимски пакет, во ЕУ се работи на остварување на таргетот од 32 проценти производство на енергија од обновливи извори до 2030 година, додека намалувањето на стакленичките гасови е зацртано да достигне до 40 проценти, енергетската заедница на Западен Балкан сега работи и на таргетите за нашиот регион. Токму тоа ќе биде и главната тема на министерскиот состанок кој за една недела ќе се одвива повторно тука, во Скопје. Потпирањето на јагленот, во овој регион досега главно го диктираа условите на пазарот, бидејќи, за жал цената на енергијата од обновливите извори не беше конкурентна. Единствениот начин да се зголеми учеството на струјата од обновливи извори е со државна поддршка, со субвенции и со тнр.фид-ин тарифи за покривање на разликата во цени и стимулирање на инвеститорите да градат такви капацитети. Но, тука работите полека се менуваат. Цените на фотоволтаиците и на ветрогенераторите постојано паѓаат и стануваат конкурентни, а со процесот на аукции јакне конкуренцијата, цените од ваквата струја паѓаат и со самата економија на обемот се менуваат и условите на пазарот. Потребно е сите повеќе да работиме на проекти за „декарбонизација“ на енергетскиот сектор, преоѓање од користењето на необновливи извори односно фосилни горива за производство на електрична енергија и намалување на потрошувачка на енергија во јавниот сектор и во транспорт, кои се енормни потрошувачи или „буре без дно“.

Значи треба да чекаме нашите влади пазарот да ги тргне од „сонот за јагленот“?

– За жал, нашите влади имаат некои други приоритети, како на пример зачувување на социјалниот мир и економски развој додека заштитата на животната средина се потиснува на маргините за некои подобри времиња кои никако да дојдат. Тоа ние тука се обидуваме да го промениме.

Колку значат за една земја-кандидат како Македонија документите на ЕУ за климатски промени и за енергетската политика кога е таа заглавена со теми како термоцентрали и ендемско загадување?

– Ние самите ги превземаме и ги транспонираме во нашите национални законодавства во процесот на пристап кон ЕУ, а дел од тие прописи стануваат задолжителни за нас преку одлуките на министерскиот совет на Енергетската заедница на Западен Балкан во која членуваат и Украина, Молдавија и Грузија како се потписнички на Спогодбата за енергетската заедница. Но, токму тоа делумно прифаќање на прописи на ЕУ некогаш се прави несмасно. Илустративен беше примерот со воведувањето на таканаречените штедливи сијалици како дел од мерките за зголемување на енергетската ефикасност па така на пазарот на Западен Балкан осамнаа милиони такви сијалици кои навистина штедат преку 75 проценти енергија, но делот од прописите кои се однесуваат нив, а се дел од заштитата на животната средина, а тоа е едукација на корисниците и процедурите и соодветниот третман на отпадот од нив. А, каде е тука еколошката димензија ако таквите сијалици и нивниот опасен отпад во кој има жива, завршат во контејнер и на депонија?

Како можеме да воведуваме стандарди на ЕУ за заштита на животната средина кога некои базични предуслови не сме исполниле, да речеме место третман на отпад имаме нерегуларни депонии, на кои дури живеат и луѓе, шета стока? Цинично е законодавците во нашите земји да се занимаваат со нешто како штедливи сијалици ако не функционираат темелите на заштита  на животната средина …

– Мислам дека се свесни за ова и свесно ги избегнуваат обврските се додека тие можат да се избегнуваат, за жал. Поглавјето 27 за екологија е најскапото. Еве, темата за третман на отпадот – во нашите земји можете да сретнете корпи за селектирање на отпад и тоа убаво изгледа, но жално е што потоа ќе дојде камионот за собирање на отпад и содржината од сите три корпи ќе ги истури на куп и ќе ги однесе на градската депонија. Нема рециклирање,што е срж на системот за селекција. Во сите земји на западниот Балкан  работите, генерално, така стојат.

Ајде што не се рециклира за заштита на природата, зошто никој на овие простори не размислува дека третманот на отпад е и профитабилен бизнис?

– Мислам дека иницијалните инвестиции за такво нешто се превисоки бидејќи не се во прашање само постројките туку и воспоставувањето на целиот тој ланец.

МЖСПП беше ко-претседавач на денешната конференција, но дома овој владин ресор доживува сериозни критики за справувањето со загадувањето. Програмата за справување со аерозагадувањето содржи повеќе козметички отколку суштински мерки и мизерно мал буџет за реализација …

– Проблемот со аерозагадувањето во Македонија и во регионов уште лани на конференцијата во Бон беше препознаено како исклучително сериозен проблем. Но,освен Тетово, тука се уште шест градови од Западен Балкан. Нема друг излез освен да почнеме со сериозно намалување на употребата на фосилните горива и со примена на современи технологии кои овозможуваат поцелосно согорување, вградување филтри … Во спротивно – не ни се пишува добро.


Европските правила за електраните на јаглен во Македонија ќе спасат 580 животи годишно


Битола, 17 ноември, 2018 - 9:04 (META) 

Околу 580 животи годишно би се спасиле ако македонските термоелектрани на јаглен го доведат нивото на загадување на воздухот до она пропишано со европската директива за индустриски емисии, покажува извештајот „Подобрување на здравјето преку подобрување на квалитетот на воздухот на Западен Балкан“ на Алијансата за здравје и животна средина (HEAL) од Брисел, Белгија, мрежа на повеќе од 70 организации и водечка непрофитна организација во ЕУ за влијанието на животната средина врз здравјето.

„Од 1 јануари 2018 година, земјите од Западен Балкан мора да почнат да ги намалуваат емисиите од големите согорувачки капацитети и да ги прилагодат националните закони и правилници во согласност со оние на Европската Унија. Процесот потекнува од правилата на Енергетската заедница, кои бараат електраните на јаглен кои во моментов работат на Западен Балкан постепено да ги намалат емисиите од 2018 до крајот на 2027 година“, нагласува Алијансата во извештајот.

Студијата опфаќа 16 термоелектрани на јаглен со инсталирана моќност поголема од 50 MW во регионот, меѓу кои и македонските РЕК Битола 1, 2 и 3 и РЕК Осломеј.

Според пресметките на Алијансата, работата на овие четири блока Македонија годишно ја чини меѓу 264 и 720 милиони евра за здравствени трошоци, а со постигнување на стандардите за загадување пропишани со Директивата на ЕУ за индустриски емисии, тој трошок би се намалил на 22 до 61 милион евра.

Пишува: Игор К. Илиевски


„Еко-свест“ покрена петиција за мерки за намалување на аерозагадувањето во Скопје


Скопје, 2 ноември, 2018 - 13:00 (META) 

Центарот за истражување и информирање за животна средина „Еко-свест“ по најновите извештаи за загадувањето на воздухот во Скопје, покрена онлајн-петиција со која од Министерството за животна средина и просторно планирање (МЖСПП) и Град Скопје се бараат итни чекори за борба против причините за загадување на скопскиот воздух.

Еко-свест“ ги повика сите граѓани да се потпишат на петицијата, со која се бара забрана за употребата на јаглен за загревање на домаќинствата, како и ограничување на движењето на возилата во центарот на Скопје, како и нов зимски сообраќаен режим во градот.

Се бара и намалување на ДДВ за топлинска енергија и намалување на трошоците за приклучување на старите и новите згради на централното градско греење, како и подобрување на јавниот транспорт. Дополнително се предлагаат стимулации за работниците кои одат до работа и до работа дома пеш или со велосипед или пак ќе се организираат повеќе лица да патуваат со еден автомобил.

Се предлага и ограничување на индустријата и градежните активности во зимскиот период, како и строги казни за палењето диви депонии или стрништа.

Петицијата може да се потпише тука.


Помали акцизи за малите производители на алкохол


Скопје, 30 јули, 2018 - 16:06 (META) 

Со новиот Закон за акцизи, малите дестилерии ќе плаќаат 50% од полната акцизата по литар алкохол, а земјоделците-  мали производители 8,5% од полната акциза по литар алкохол. Кај големите производители на алкохол, акцизата останува иста. Станува збор за нов закон кој е усогласен со ЕУ директивите, известија од Министерството за финансии.

Дополнителна поволност која ја предвидува законот е тоа што отсега акцизата за тутунски производи и алкохолни пијалаци ќе се плаќа со пуштање во промет на производот. Досега акцизата се плаќаше однапред, односно со подигање на акцизните марки.

Исто така, ќе се намали акцизата за меѓупроизводите, како на пример ликер и вермут, за околу 50%.

Со новиот закон за акцизи се овозможува увоз и пуштање во промет на нови тутунски производи, кои досега граѓаните ги набавуваа од странство.

Поради следење на увозот и извозот на струјата, природниот гас, јаглен, кокс и лигнит, тие стануваат акцизно добро со овој закон, со тоа што акцизата се одредува на 0%. Ова значи дека увезувачите нема да имаат дополнителен трошок, односно нема да плаќаат акциза.


Обновливите извори на енергија го победија јагленот во Германија


Берлин, 11 јули, 2018 - 13:56 (META) 

Во првото полугодие на годинава, Германија добила повеќе струја од обновливите извори на енергија, отколку од јагленот, соопшти германската Асоцијација за енергија и вода.

Со тоа Германија и официјално влегува во иднината. Иако досега производената струја од хидроелектрани, соларни електрани и ветроелектрани и од биогас го надминуваше производството од јаглен и лигнит, тоа се случуваше само во одредени денови или седмици, но ова е првпат обновливите извори да доминираат во толку долг период.

Од јануари до јуни, обновливите извори учествувале со 36,3 отсто од вкупното производство, а јагленот само 35,1 отсто. Остатокот отпаѓа на струјата произведена од природен гас и од нуклеарните електрани.

Пресметките велат дека „зелената“ струја изнесувала 118 милијарди киловат часови, а тоа е дури 10 отсто повеќе отколку во истиот период во 2017 година. Струјата произведена со согорување лигнит и јаглен изнесувала 114 милијарди киловатчасови, значително помалку од 127 милијарди киловатчасови во првата половина на 2017 година.

Опаднало и производството на струја од природен гас – од 44 милијарди киловатчасови во првата половина на 2017 година, на 40 милијарди киловатчасови во првото шестмесечје на годинава.  Нуклеарната енергија во првата половина на годинава придонела со 37 милијарди киловатчасови.


ЕЛЕМ ќе купува сопствена механизација за ископ на јаглен во РЕК Битола


Скопје, 20 февруари, 2018 - 15:54 (META) 

Во завршна фаза е тендерската документација за купување на сопствена механизација за ископ на јаглен во РЕК Битола, со што ЕЛЕМ ќе го елиминира или ќе го сведе на минимум ангажирањето на надворешни фирми во оваа државна компанија, информираат од таму.

Од таму додаваат дека, намерата на раководството е ЕЛЕМ и нејзините подружници при производството на електрична енергија да се потпираат на свои ресурси, наместо за тоа да се исплатуваат приватни фирми.

„Согласно направената физибилити студија од страна на Секторот за развој и инвестици во РЕК Битола, за целосна набавка на сопствена опрема ќе бидат потребни 64,5 милиони ера. Во прва фаза, сумата за набавка ќе биде 24 милиони евра и тендерот се очекува да биде распишан до крајот на февруари“, се додава во соопштението.

Од ЕЛЕМ велат дека, по откажувањето на „Трансмет“ од договорот за ископ на јаглен во РЕК Битола, бил распишан нов тендер за избор на фирма за ископ и транспорт на јаглен и јаловина.

„За да се покрие периодот од три месеци до избор на нова фирма кој ќе се изврши преку јавна е-аукција, склучен е привремен договор за ископ согласно Законот за јавните набавки кој предвидува услови од крајна итност, за да може да продолжи производството на електрична енергија во РЕК Битола. Истиот ден кога „Трансмет“ го извести ЕЛЕМ дека се повлекува од договорот, во РЕК Битола беа повикани да дадат свои понуди фирмите „Рудкоп“ и „Пелистер“ од Битола, „Машинокоп“ од Кавадарци, „Илинден“ од Струга и „Топлина“ од Охрид. Првичната цена која РЕК Битола ја доби изнесуваше 100 денари за гигаџул, додека последната понудена цена, на која и беше склучен договорот со фирмата „Пелистер“ изнесуваше 87,80 денари. Овој договор ќе важи во следните три месеци, до кога се очекува преку тендер и со јавно електронско наддавање да биде избрана фирма која ќе го врши ископот на јаглен во РЕК Битола“, соопштуваат од ЕЛЕМ.


ЕЛЕМ го раскина договорот со „Трансмет“, компанијата треба да плати 300.000 евра


Скопје, 2 февруари, 2018 - 16:10 (META) 

ЕЛЕМ информира дека „Трансмет“ се откажал од договорот за ископ на јаглен во РЕК Битола, поради неможност да ги исполни обврските за ископ според утврдената динамика.

„Од денеска договорот со „Трансмет“ е раскинат и ЕЛЕМ ќе ги преземе сите правни дејствија кои му стојат на располагање, согласно договорот и законите за да ја намали штетата која му е причинета од несовесното работење на наведеното правно лице, а со тоа да ја намали и штетата врз јавниот интерес. ЕЛЕМ ќе ја наплати банкарската гаранција од 300.000 евра, која има право да ја активира по неколку основи од договорот, кои „Трансмет“ ги прекрши“, се вели во соопштението на ЕЛЕМ.

Во него се додава дека, ЕЛЕМ ќе испрати известување до Бирото за јавни набавки за активирање на банкарската гаранција. По ова, ќе следува издавање на негативна референца од страна на Бирото, со што оваа компанија ќе биде спречена да учествува на државни тендери во траење од една година.

„Во изминатите три месеци од кога беше склучен договорот, „Трансмет“ не ги испорача договорените количини јаглен за ниту еден месец, ниту ги надомести во следниот месец, како што дополнително се обврза. Исто така, во вториот и третиот месец испорачуваше јаглен со недоволна калориска вредност. Од друга страна, во подолг период имаше застој во работата поради штрајк на работниците на ова правно лице, кои во последните 20 дена целосно го запреа ископот“, додаваат од ЕЛЕМ.

ЕЛЕМ ќе распише нов тендер за избор на надворешна фирма за ископ на јаглен во РЕК Битола, односно во рудникот Брод-Гнеотино.

„Во меѓувреме додека да се реализира новиот тендер, ископот на јаглен ќе се покрие преку т.н. итна постапка, односно ќе бидат повикани неколку фирми кои имаат работено на ископ и транспорт на јаглен и јаловина, од кои ќе се избере најповолна понуда и ќе се склучи спогодба за привремено вршење ископ во следните три месеци, односно до конечниот избор на фирма за ископ, преку тендер и „е-аукција““, се вели во соопштението.

Инаку, против фирмата „Трансмет“ и нејзиниот сопственик, Сеад Кочан се води судски процес за случајот „Труст“ на Специјалното јавно обвинителство. Бизнисменот и неговата компанија се обвинети дека заедно со фирмите „Силекс неметали“ и „Вато“ со невистинити и фалсификувани документи добиле тендер на ЕЛЕМ вреден 17 милиони евра.


Домашното бруто-производство на струја учествува со 75,4 проценти во потрошувачката


Скопје, 26 декември, 2017 - 10:58 (META) 

Во октомври годинава, потрошени се 564.378 мегават-часови електрична енергија, 23.802 милиони кубни метри природен гас, 407.265 тони јаглен и 86.884 тони нафтени продукти, објави Државниот завод за статистика.

Домашното бруто-производство на електрична енергија учествува со 75,4 проценти во домашната бруто-потрошувачка, додека 96,9 проценти од вкупната потрошувачка на јаглен се употребени за производство на електрична енергија.


Макрадули: До 2020 година ќе биде забрането греењето со јаглен


Бон, 18 ноември, 2017 - 12:08 (META) 

Греењето на јаглен во Македонија до 2020 година ќе биде забрането, истакна заменик-министерот за животна средина, Јани Макрадули, кој учествуваше на Светската климатска конференција во Бон.

Тој додаде дека оваа мерка е дел од македонските заложби за заштита на животната средина и од борбата со климатските промени кои се предизвикани од огромната емисија на јаглеродни гасови во атмосферата, со што драстично се зголемува температурата на планетата.

– Две третини од загадувањето во Скопје е резултат на затоплувањето на домовите и на користењето несоодветни материјали и затоа тоа е приоритетен проблем на Владата – вели Макрадули.

Некои податоци, како што соопшти, покажуваат дека дури 100 семејства на територијата на општина Центар во Скопје се греат на јаглен, а многу од домовите се затоплуваат со неквалитетни дрва, но и со друг штетен материјал.

Макрадули вели дека загадувањето може да се реши само со интегриран пристап и со активности во сите области паралелено и со мерки на долг рок, но кои треба да почнат да се реализираат веднаш.