Повеќе од 700 лаги во една година на насловните страници на три српски таблоиди


Белград, 11 јануари, 2019 - 11:26 (META) 

Во 2018 година, три српски таблоиди објавиле над 700 лаги на своите насловни страници, утврдил српскиот сервис „Раскринкавање“, кој е посветен на борбата против дезинформациите.

На вкупно 306 насловни страници во 2018 година, таблоидот „Информер“ имал дури 351 дезинформација, односно непоткрепена вест. „Српски телеграф“ пак на насловните страници на 223 броја објавил дури 230 неточни или непоткрепени тврдења, додека „Ало“ на 358 насловни страници минатата година имал 149 лажни вести, односно вести без јасни извори и докази, пишува „Раскринкавање“, чии новинари ги анализирале сите насловни страници на таблоидите.

Главната одлика на прорежимскиот таблоид „Информер“ од пребројаните вести доминирале „смрт, крв, навреди, ексклузивни доверливи информации“, од „пеколните планови на Албанците да го нападнат северот на Косово до 25 април“ до тоа дека „војната на Косово ќе почне или на 15 декември или до крајот на декември“.

Од 223 насловни страници на „Српски телеграф“ во 2018 година од 230 неточни или непоткрепени тврдења, дури една петина била за рускиот претседател Владимир Путин и за неговите пораки за поддршка на Србија, Косово и за српскиот претседател Александар Вучиќ. Посебно голем проблем овој таблоид направил со покренување на кампањата против фондацијата „Поддржи живот“ и славниот актер Сергеј Трифуновиќ, инаку критичар на актуелната српска власт. „Информер“ во серија на насловната страница објавувала дезинформации заедно со фотографии на Трифуновиќ дека актерот проневерува од собраните пари, по што министерот за здравство Златибор Лончар, повикувајќи се на тие лажни вести, спроведе контрола на трошењето на парите. Проверките покажале дека немало неправилности во трошењето на парите.

Третиот таблоид анализиран од „Раскринкавање“, „Ало“, за чии дезинформации и конструкции повеќепати пишуваше и „Мета“. Голем дел од лажните вести биле за „напорите за уривање на Вучиќ“.

Според „Раскринкавање“, „Информер“ го издава фирмата „Инсајдер тим доо“ на Драган Ј. Вучиќевиќ, кои добиле милиони динари на владините конкурси за кофинансирање медиуми.

Сопственик на „Ало“ е Саша Благојевиќ, кој е другар уште од гимназиските денови на министерот за финансиии Синиша Мали. Сопственици на „Српски телеграф“ се четиримина, од кои еден е адвокатот Лазар Симиќ, кој работел во канцеларијата на Игор Исаиловиќ, деловен партнер на српската премиерка Ана Брнаби и човек што ужива доверба на поранешниот градоначалник на Белград, а сегашен министер за финансии, Мали.


Дезинформациите за Украина, вакцинирањето и НАТО се главни трендови во 2018 година


Брисел, 30 декември, 2018 - 21:24 (META) 

Кампањата на Европската Унија против дезинформации (EUvsDisinfo) објави преглед на главните трендови од областа на дезинформирањето за 2018 година, поврзувајќи го ширењето на лаги на се поширок опсег на прашања со активноста на руските тролови и медиуми, пренесе „КриТинк“.

Благодарение на притисокот кој владите од западните земји врз големите компании за информатичка технологија, во изминатата година тие ставија на јавен увид податоци кои го покажуваат влијанието на  дезинформациите на социјалните медиуми.

Прогласувајќи ја 2018 година за „добра година за троловите“ прегледот ги истакнува клучните статистички податоци добиени од Твитер, според кои дезинформациите се шират 6 пати побрзо од вистината на таа платформа.

Главна цел на руската компанија „Интернет Рисрч Ејџенси“ (ИРА), која служи како фабрика за тролови на Кремљ во измината година била манипулација со гласачите во САД. ИРА во 2018 година толку се има проширено што требало да се преселат во нови простории од 12.000 квадратни метри, кои се три пати поголеми од досегашното седиште.

Главни цели: Избори, Украина, НАТО и вакцините

Сенатот на САД утврдил дека режимот на Путин се служи со комбинација на „конвенцинални воени напади, атентати, кампањи за дезинформации и сајбернапади“ со цел да влијае на изборите и генерално на политиката во САД.

Примарен фокус на злонамерните руски кампањи за дезинформирање биле ситуацијата во источна Украина и Крим, со цел да се легитимните украински власти да се прикажат како агресори или дискриминатори на населението кое зборува руски јазик.

Други две главни цели на овие напори во 2018 година биле дискредитација на НАТО и наводните опасности поврзани со вакцинирањето.

Во однос на обидите да се поткопаат позициите и ширењето на НАТО, прегледот укажува дека освен интернет-троловите активна улога имале и руските медиуми, на пример преку лажно известување во врска со истрагата за соборениот патнички авион MH17, ширење лаги дека 7 германски пилоти дале отказ во знак на протест заради „воената кампања на НАТО против Русија“ и за случајот Скрипал.

Анализата на 1,8 милиони твитови покажала дека меѓу 2014 и 2017 г. 93% од  твитовите за вакцинирањето се од злонамерни профили, меѓу кои профили на руски тролови.

Студијата на Универзитетот Џорџ Вашингтон утврдила дека прашања од јавното здравство биле цел на „обиди да се шират погрешни и лажни информации од странски сили“ меѓу кои и од профили на руската фабрика за тролови ИРА. Тие промовирале и пораки за и против вакцинирањето, со цел да предизвикаат заблуди кај публиката и да ја намалат довербата во кон институциите.

Марк Дредзе, еден од авторите на ова истражување, изјавил дека целта на руските тролови е да предизвикаат неслога и нетрпеливост преку подбуцнување на двете страни на дебатата, со краен резултат на „намалување на довербата во вакцинирањето, со што сите нè изложуваат на ризик од заразни болести“.

Реакции на западните власти

Како реакција на овие влијанија, институциите од земјите на НАТО презеле низа мерки, почнувајќи од САД со покренување обвиненија против ИРА и 13 руски државјани за мешање во изборите во 2016 г.

Една од обвинетите, Марија Богачова, работела и во Македонија во 2015 г. според независно новинарско истражување на „Базфид њуз“ и Проектот за известување за организиран криминал и корупција (OCCRP).

Со новите законски решенија во Франција интернет-платформите имаат обврска да објавуваат податоци за изворите на финансии за политичко рекламирање. Според новиот закон во Германија, компаниите кои во рок од 24 часа не ги отстранат содржините поврзани со говор на омраза или дезинформации од нивните платформи може да добијат казни до 50 милиони евра.

Како реакција, Фејсбук во 2018 година го има зголемено бројот на вработени задолжени за откривање и отстранување нелегални содржини. Само во текот на мај и јуни, Твитер има затворено 70 милиони сомнителни профили.


Бегството на Груевски во Унгарија предизвика наплив од дезинформации


Скопје, 20 ноември, 2018 - 13:05 (META) 

Преку објавувањето непотврдени, непроверени и неточни информации за летот на поранешниот македонски премиер Никола Груевски до Унгарија за да избега од отслужување двегодишна затворска казна, многу балкански медиуми помогнаа да се создаде состојба на конфузија и недоверба меѓу општата јавност, пишува „Глобал војсис“ додавајќи дека главниот извор на конфузијата беше повторното објавување написи од страна на македонски, унгарски, српски и албански медиуми без никаква основна новинарска верификација.

Според „Балкан инсајт“, веќе е познато дека Груевски нелегално преминал од Македонија во Албанија а потоа со дипломатски возила кои биле управувани од лица од унгарските амбасади во Црна Гора и Србија бил транспортиран до Унгарија преку истите земји.

Лет со непостоечка авиокомпанија?

Една од највлијателните информации дојде од поранешниот реномиран српски весник „Политика“, кој на 15 ноември објави напис во кој се вели дека Груевски „побегнал“ со лет на унгарската авиокомпанија „Малев“од главниот град на Албанија, Тирана до Будимпешта. Написот на „Политика“ вешто ја изостави Србија од описот на рутата која ја имал бегалецот, што ѝ одговара на српската влада која е тесно поврзана со македонските и унгарските популисти инволвирани во операцијата.

Многу балкански медиуми ја објавија сторијата без никакви интервенции и само некои од нив се одлучија за еден исклучителен чекор – да ги оценат и разоткријат информациите во самата сторија. На пример, македонската новинска агенција „Мета“ укажа на фактот дека унгарската авиокомпанија „Малев“ ја прекина својата дејност во 2012.

Српскиот портал за проверка на факти од медиумите „Раскринкавање.рс“ дополнително го разоткри написот на „Политика“ со тоа што извести дека единствениот лет од Тирана до Будимпешта со која било авиокомпанија на 13 ноември бил доцна вечерта а авиокомпанијата била нискобуџетната „Виз ер“. Околу 13:10 истиот ден, Груевски на својот профил на „Фејсбук“ објави дека е веќе во Будимпешта, така што невозможно е да бил на летот на „Виз ер“ или кој било друг лет од Тирана.

Написот за кој станува збор беше отстранет од веб-локацијата на „Политика“ и тоа без објаснување. Меѓутоа, македонскиот портал „Со критичко мислење до граѓани со медиумска умешност – Критинк“ зачува слика од страницата како дел од нивната проверка на факти. Покрај анализата на информациите во сторијата, „Критинк“ укажува дека анонимниот автор на неточниот напис не се повикал на ниту еден извор за да ги поткрепи своите тврдења.

За ниедна информација во написот, или за ниедно тврдење нема наведено од каде тие потекнуваат и кој ги дал информациите. Нема ни повикување на анонимни извори – било официјални или неофицијални, што, исто така, дополнително го зголемува сомневањето дека она што е објавено е, всушност, невистина.

Дали Груевски избегал преправен во жена?

Уште една популарна неточна информација беше изјавата која беше нашироко споделувана дека Груевски преминал граници облечен во женска облека. Оваа изјава предизвика создавање голем број мемеа, најверојатно како против одговор на користењето мизогинија и хомофобија како оружје од страна на неговиот режим како и анти-ЛГБТИ пропагандата за да се стекне поддршка.

Изворот на оваа изјава беше интервјуто со познатиот македонски професор по право Владо Камбовски од 14 ноември за реномираниот „СДК.мк“. Во време кога сите детали околу инцидентот беа сѐ уште непознати, Камбовски шпекулираше дека сѐ е можно, па дури и нешто нечуено како мачо конзервативниот политичар облечен во женска облека за да побегне од законот.

Големиот херој и патриот Никола Груевски, кој можеби и во женски алишта се скри и побегна од Македонија, стори двоен прекршок покрај кривичното дело за кое е осуден на двегодишна затворска казна која требаше да ја издржува… Тој со бегството си ја зацементира вината.

Некои унгарски медиуми буквално ја сфатија оваа забелешка која беше истресена од ракав и објавија статии со сензационалистички наслови во кои се тврди дека Груевски навистина ги поминал границите облечен како жена и го цитираа „СКД.мк“ како извор на информацијата.

За работите да станат уште покомплицирани, некои македонски медиуми ги засилија дезинформациите од овие извори со наслови како „Унгарски медиуми: Груевски ја преминал границата облечен во женска облека“. Овие медиуми толку многу се потпреа на овие извори од трета рака што дури и не сфатија дека гласините всушност доаѓаат од нивната земја.

Режимот на Груевски беше на власт во Македонија од 2006 до 2017 и за тоа време инвестираше многу во пропаганда и дезинформации. Голем дел од таа инфраструктура, вклучително и некои од неговите медиумски сојузници, сѐ уште постои и продолжува да манипулира со информациите кои честопати прераснуваат во сензационализам и неточност како што патуваат преку границите во регионот.

Новинарите и проектите за проверка на факти можеби работат макотрпно за да ги разоткријат, но напливот од неточни изјави и контраизјави во рамки на општата медиумска сфера врши ерозија на довербата во новинарството, кое претставува столб на демократијата за јавноста, со што ја турка во уште подлабока политичка апатија.

*„Глобал војсис“ е меѓународна и мултилингвална заедница на блогери, новинари, преведувачи, академици и активисти за човекови права.


Албански медиуми ја проголтаа српската „патка“ за Груевски


Тирана, 19 ноември, 2018 - 14:54 (META) 

Минатата седмица една дезинформација што беше пласирана од провладиниот српски дневен весник „Политика“, излажа голем број албански медиуми што непроверено ја пренесоа веста. „Политика“ повикувајќи се на свои извори, тврдеше дека Никола Груевски одлетал во Будимпешта од Тирана.

Еден од најпопуларните медиуми во Албанија, „Газета Мапо“ ја пренесе таа информација со дополнително „зачинување“ – пишувајќи дека поранешниот македонски премиер бил преправен во жена. Но тоа го немаше во оригиналната статија – српскиот весник во својата статија тврдеше дека Груевски во авионот се качил носејќи очила за сонце и шешир и дека никој, дури ниту посадата, не го препознале. Дополнително, „Газета Мапо“ дури во статијата наведува дека тврдењето од насловот е од „Политика“.

Но, албанската полиција потоа излезе со официјално соопштение за медиумите, велејќи дека Груевски излегол од Албанија како патник во еден од автомобилите на амбасадата на Унгарија во Тирана. Дополнително, полицијата соопшти и дека во тој момент немало меѓународна потерница за Груевски и затоа бил пропуштен, а потерницата била испратена од Скопје дури на 13 ноември.

Во поглед на неговото влегување во Албанија, според угледната албанска телевизија „Топ Чанел“, Груевски не влегол легално во Албанија, бидејќи нема информација за негов влез во земјата во официјалниот ТИМС систем.


За руската агенција „Спутњик“ земјава е „С. Македонија“


Скопје, 24 октомври, 2018 - 11:57 (META) 

Руската новинска агенција „Спутњик њус“, порано позната како „РИА Новости“ и „Гласот на Русија“ веќе ја преименува Република Македонија во Северна Македонија.

Со наслов „Грција, С. Македонија, почнаа да разговараат и покрај идентитетскиот конфликт“ руската агенција која е дел од владиниот медиумски конзорциум „Росија Сегодња“, во понеделникот објави интервју со професорот Неофитос Лоизидес од универзитетот на Кент, Велика Британија за најновите случувања околу Договорот со Грција и деценискиот спор на двете земји, а во насловот земјава ја наведе како „С. Македонија“.

Со оглед на фактот дека станува збор за државна новинска агенција, која е директно под капата на руската влада, преименувањето би можело да се сфати како сигнал на официјалната руска политика дека уставните измени во македонското Собрание се веќе готова работа, и Македонија ќе го прифати името Северна Македонија, како главен сегмент на Договорот од Преспа.


САД: Руските тврдења дека сме се мешале во гласањето во Парламентот се дезинформации


Вашингтон, 24 октомври, 2018 - 11:09 (META) 

Американскиот Стејт департмент ги оцени како неразумни и како обид за дезинформација и пропаганда, обвинувањата на Русија дека САД се инволвирани во неодамнешното гласање во Парламентот на Република Македонија со кое се даде зелено светло за отпочнување со уставните измени во земјата.

„Секое тврдење дека претставници на Американската амбасада биле инволвирани во процесот на гласање во Парламентот се неразумни и лажни. САД ја поздравуваат одлуката на македонскиот Парламент да ги започне уставните промени неопходни за имплементација на Договорот од Преспа со Грција. САД веруваат дека Преспанскиот договор е историска можност за промоција на стабилност, безбедност и просперитет во целиот регион“, изјавил портпарол на Стејт департментот на брифинг во Вашингтон на прашање на грчки новинар, пренесува АНА-МПА.

Стејт департментот им сугерира на оние кои сакаат да истражуваат како македонските пратеници ја донеле нивната одлука, тоа да го сторат во консултација со самите пратеници наместо со користење на руско деинформирање и пропаганда.


Лажни вести за мигрантите потпалуваат омраза во Србија


Белград, 24 октомври, 2018 - 9:47 (META) 

Комесаријатот за бегалци и миграции на Србија предупреди вчера дека на социјалните мрежи се шири лажна вест за наводен напад од група мигранти врз 17-годишна девојка во центарот на Белград.

„Ова не е прв случај на ширење на лажни вести на социјалните мрежи за мигрантите во Србија. Социјалните мрежи се користат како место за непопречено излевање омраза и ксенофобија кон овие луѓе, а главното оружје се токму лажните вести – од тоа дека на мигрантите им се делат пари, по 10 евра дневно на рака, до тоа дека се потпишуваат договори за нивно трајно населување во Србија“, соопшти српскиот комесаријат.

Српското Министерство за внатрешни работи завчера ја демантираше информацијата објавена на социјалните мрежи, дека група мигранти во центарот на Белград, пред очите на бројни минувачи, силувале 17 годишна девојка, и наведе дека на подрачјето на Белград не е евидентиран таков случај.

Министерството нагласи и дека полицијата, по налог на Вишото јавно обвинителство за високотехнолошки криминал, ќе изврши службени разговори со лицата што овие тврдења ги објавиле на социјалните мрежи.


Албанија: Експлозија од анонимни портали полни со непроверени вести


Тирана, 24 септември, 2018 - 16:21 (META) 

Во Албанија во последниве години има поплава од онлајн медиуми. Многу од нив не се транспарентни и „произведуваат“ непроверени вести, јавува дописничката на „Мета“ од Тирана. Еден од овие медиуми е Pamfleti.net. Многу од вестите објавени на овој портал се всушност тврдења презентирани во форма на факти.

На пример, една од најчитаните вести на овој портал е веста со наслов „Ексклузивно: САД го уништува кланот Лала“.

Статијата е полна со наводи со кои се тврди дека поранешниот генерален обвинител Адриатик Лала низ целиот мандат работел за да ја заштити актуелната опозиција кога била на власт. Иако е факт дека поранешниот обвинител Лала, минатата година беше прогласен персона нон грата од страна на американскиот Стејт департмент, Лала сè уште не е обвинет.

Друга вест од овој медиум ја опфаќа минатонеделната посета на шефот на германската дипломатија, Хајко Мас на Тирана, со тврдењето дека министерот има листа на високи албански функционери кои ќе треба да бидат отпуштени. Сепак, не се обезбедени докази, туку толкување на некои дипломатски изјави.

Сите објавени вести се непотпишани. Кликнување на делот „за нас” не води никаде. Нивната страница на „Фејсбук“ има повеќе од 13.000 следбеници. Со кликнување на делот „за нас” на социјалната мрежа на овој медиум, стои пораката „Памфлети е медиумска платформа за анализа која се роди од потребата од трибина која не знае компромис, како моќен глас во недвосмислената борба против криминалот и политичка корупција во Албанија“.

Покрај тоа, во пораката се споменува дека „уредувачката политика не е водена од партии или идеологии, туку за да се открие и демаскира политичката и финансиската олигархија“.

Нема инфо за сопственоста на овој медиум, кој го финансира, или за вработените.


Заев: Дезинформациите се најголем поткопувач на демократските и реформските процеси


Скопје, 17 септември, 2018 - 12:57 (META) 

Премиерот Зоран Заев заедно со еврокомесарот за проширување и соседска политика на Европската унија, Јоханес Хан и претставникот на ОБСЕ за слобода на медиумите, Харлем Дезир со свои воведни обраќања денеска ја отворија конференцијата за земјите од Западен Балкан, Денови на медиумите којашто се одржува во Скопје, а е во организација на Европската Комисија.

Хан и Дезир ги поздравиле напорите на Владата за спроведување на медиумските реформи, посочиле на важноста од заедничко делување против лажните вести и зборувале за состојбите и можностите на унапредување на слободата на медиумите во земјите од Западен Балкан.

– Слободата на медиумите е недозволиво да остане само декларација запишана во законите и резолуциите. За да биде жива, автентична и секојдневна пракса, таа мора да произлегува и да биде дел од еден економски одржлив, независен и плуралистички медиумски сектор, кој опстојува во функционални држава во која владее правото како гаранција за автентична медиумска слобода – изјави Заев.

Тој додаде дека „трендот на ширење дезинформации е најголем поткопувач на демократските и реформскитеп процеси, како и на европеизацијата на регионот.“

– Таквите пара-информации учествуваат во поткопувањето на владеењето на правото и на политичката стабилност која, меѓу другото, не помалку влијае и на работата на новинарите. Лажните вести најчесто се наменети за да дискредитираат личности, да шират дезинформации, да предизвикуваат конфликт, омраза, параноја, заговор. Во регионален контекст, лажните вести кои се насочени кон етничка, политичка и верска нетрпливост, се заеднички непријател на трендот на помирување на земјите од Западен Балкан и нивната конечна европеизација – додаде Заев.

Тој нагласи дека е застапник на концептот на саморегулација, односно медиумските професионалци се тие што треба да ги постават стандардите за самите себе си.

– Идеално би било граѓаните да развијат практика на следење на вести од различни извори и да бидат критични кон информациите кои ги консумираат. Но, не може да очекуваме секој граѓанин, што се информира од медиуми достапни на својот мобилен уред, да ја проверува информацијата пред да ја прифати како таква. Тоа е работа на регулаторните тела, и не помалку на медиумите, чиј што простор е директно узурпиран од таквата не само нелојална, туку и не етичка конкуренција – подвлече Заев кој ги повика на одговорност и јавните радиодифузни компании кои како што рече, мора да бидат тврдина на објективното и независно новинарство.


Форум за справување со дезинформации денеска ќе се одржи во Велес


Велес, 19 јуни, 2018 - 9:56 (META) 

Денеска во Велес ќе се одржи Форум за јавни политики на тема „Справување со дезинформациите – комбиниран пристап на властите, граѓанското општество и медиумите за долгорочни решенија“, во големата сала на Општина Велес со почеток во 10 часот.

„На Форумот, во одделни панел дискусии, ќе се обратат Роберт Поповски – министер задолжен за комуникации, транспарентност и отчетност,  Дамјан Манчевски – министер за информатичко општество и администрација, Аце Коцевски – градоначалник на Општина Велес, Едвард Гонзалес – директор на канцеларијата на УСАИД за општ развој, пратеници и претставници на политичките партии, како и стручњаци од областа и претставници на новинарски и медиумски организации“, соопштуваат од Влада.

Темите на кои ќе се разговара се феноменот на дезинформирање неговото потекло и развој како и што можат да преземат властите, медиумите, граѓанското општество и политичките партии во борбата против дезинформациите.