Пописот остава простор за прекршување на Охридскиот договор и Уставот


Скопје, 10 декември, 2018 - 10:41 (META) 

Доколку при пописот на населението во 2020 година не се земе во предвид етничката припадност на населението, се ризикува пописот да пропадне како оној во 2011 година, а се отвора можноста во отсуство на официјални бројки да се играат игри со непроверени бројки, а со тоа би се нарушил принципот на Охридскиот рамковен договор (ОРД) и на Уставот на Македонија за правична застапеност, пишува „Порталб.мк“.

Експрертите ги повикуваат политичките партии да инсистираат на етничката и верската графа, бидејќи ако не се направи таква евиденција, тогаш ќе има последици како од уставно – правен аспект,  исто така и од општествен аспект.

– Албанските политички партии треба да инсистираат на етничката и верската графа во пописот, бидејќи пописот не е само едноставна статистичка операција, туку е и процес со правни, политички, научни, развојни, економски, културни и социјални импликации. Затоа, секое поинакво решение од ова, би претставувал ризик за неуспех на најавениот попис, како што овој процес пропадна  во 2011 година, бидејќи неговите податоци би биле нестабилни и недоверливи. Ова уште повеќе кога, од една страна, постојат уставни и законски вредности како и индивидуални и колективни права, чиешто функционирање и реализација тесно се поврзува со процентот на етничките заедници, а тоа се права како: јазикот, правична и соодветна застапеност итн., а од друга страна, Уставот на земјата во одредбата на членот 48 им гарантира правото на припадници на заедниците слободно да го изразуваат, негуваат и развиваат својот идентитет и нивните особености, при што Републиката на сите заедници им ја гарантира заштитата на етничкиот, културниот, јазичниот и верскиот идентитет – вели универзитетскиот професор по Уставно право, Јетон Шасивари.

Но, доколку немаме бројки за етничка припадност во државата, последиците ќе има и од социјален аспект, смета универзитетскиот професор и социолог Али Пајазити.

– Секако дека ќе има последици и од социјален карактер, бидејќи нашата земја, како последица на децениската дискриминација, избра шема на аритметизација или пропорционализација на секој институционален сегмент, што нам Албанците ex lege ни овозможува да се претставуваме онолку колку што сме, што истовремено и авансира но и ограничува (во иднина) ако имаме кадар над процентот што сме. Сега де-етнизацијата на пописот подразбира замаглување на застапеноста, бидејќи не се знае , кој колку е, и се врши многу опасна операција, иако имаме јасна дијагноза. Граѓанско општество може да се гради не со бришење на етничките бои, не со денационализација на граѓаните, туку со давање на еднакви можности – вели Пајазити.

За правичната и пропорционална застапеност на етничките заедници во институциите во земјата, треба да има официјални бројки, според кои би се  вршеле вработувањата. Но, овој закон нема да го обезбеди ова.

Иако надлежните тврдат дека за етничката припадност ќе дознаат со посредство на јазикот што го зборуваат, тоа не е доволно, бидејќи според Пајазити, социолошки апсурд е тоа да еден Албанец се квалификува како „лице кои говори aлбански“, а не Албанец.

– Социолошката апсурдност е тоа што се квалификувам како лице кое говори aлбански, а не Албанец. Во овој случај крајно се релативизира етничката припадност, и врз основа на јазиците испаѓа дека треба да се квалификувам како Англичанец, Босанец, Турчин … Лудило! Ако тоа се случи, ќе се навлезе во клопче и нема да може да се најде ни почеток ниту крај. Кому ќе се доделат правата предвидени за фамозните 20%? Ова е чекор кон градење на нова граѓанска нација, не постоечка, социјален експеримент кој отвора можност за игри со непроверени бројки и којшто го закопува ОРД  – вели Пајазити.

Недостатокот на официјални бројки на етничка припадност ќе создаде простор за кршење на принципот на Охридскиот рамковен договор за правично застапување и VI амандманот на Уставот, кој ги повикува на тоа дека сите етнички заедници треба да бидат еднакви во однос на застапеноста во сите нивоа во државата.

Според договорот, овој принцип ќе се применува особено во однос на вработувањата во јавната администрација и јавните претпријатија, како и во пристапот до јавното финансирање за развој на деловните активности.

„Законите со кои се регулираат вработувањата во јавната администрација ќе содржат мерки за да обезбедат правична застапеност на заедниците во сите централни и локални јавни органи и во сите нивоа на вработување во овие тела, истовремено почитувајќи ги правилата на компетентност и интегритет, со кој се управува јавната администрација “, се вели во Охридскиот договор.

Но, и Уставот на Македонија повикува на правична застапеност, односно во Амандманот VI се наведува дека на сите нивоа сите заедници треба да бидат застапени правично и подеднакво.

„Соодветна и правична застапеност на граѓаните кои припаѓаат на сите заедници, во државните органи и други јавни институции на сите нивоа”, се вели во Амандманот VI на Уставот на Република Македонија.

За пописот планирано е да се потрошат 522.751.000 денари, или над 8,1 милиони евра.

Во оваа фаза, до 17-ти декември, секој има право да дава предлози и забелешки за нацрт-законот, што се наоѓа во системот ЕНЕР.

Потоа, нацрт-законот ќе треба да се достави до Владата за одобрување, а потоа доколку владата го одобри, истиот се поднесува во собраниска постапка.

Последниот попис на Македонија беше спроведен во 2002 година, додека во 2011 година започна, но не беше реализиран.


Заев: Нема потреба од дополнително отворање на Пандорината кутија


Скопје, 30 октомври, 2018 - 12:38 (META) 

Премиерот Зоран Заев денеска порача дека нема потреба од дополнително отворање на Пандорината кутија, коментирајќи ги потезите на албанската опозиција – крилото на БЕСА предводено од Биљал Касами и Алијанса на Албанците да поднесат предлог-амандмани на Уставот со кој Македонија ќе се дефинира строго како граѓанска држава, а албанскиот јазик да биде рамноправен со македонскиот јазик.

За вчерашната изјава на вицепремиерот за евроинтеграции Бујар Османи во емисијата „Топ Тема“ на телевизијата Телма дека и Охридскиот Договор треба да биде вклучен во преамбулата на Уставот, премиерот рече дека тоа прашање е затворено во 2011 година.

Тој додаде дека не очекува блокирање на процесот на уставните измени во Собранието, особено не од ВМРО-ДПМНЕ


Алијанса за Албанците и БЕСА на Касами ќе поднесат амандмани за Албанците


Скопје, 22 октомври, 2018 - 17:11 (META) 

Алијанса за Албанците (АА) и крилото на БЕСА предводено од Биљал Касами ќе поднесат амандмани за албанскиот јазик и за преамбулата, во текот на расправата за уставните измени кои се прават поради исполнување на обврските од Преспанскиот договор, јави „Порталб“.

ДУИ, крилото на БЕСА предводено од Африм Гаши, НДП и ДПА сметаат дека сега не е време за поднесување амандмани, туку е многу побитно да се отвори евроатлантскиот пат за Македонија. Артан Груби од ДУИ дури најавите за „албански амандмани“ ги нарече „неписмен, незналечки фолклоризам на ситните партии, отсуство на политичко-партиски идентитет, недостиг на знаење, некреативност и за неуспешен обид да се наметнат како фактор на мала врата, но го немаат клучот да го отклучат“.

БЕСА на Касами ќе поднесе амандмани за целосна еднаквост на Албанците во Македонија и целосна официjализација на албанскиот јазик, а не како што се наведува сега, за „јазикот што го зборуваат 20 отсто од граѓаните“.

-Како политичка партија најавивме дека ќе бидеме дел од процесот на усвојување на уставните измени, при што ќе интервенираме со уставни амандмани за подобрување на правата на Албанците. Не можеме да прифатиме по 27 години да ги оставаме овие права за „подобри времиња“. Цениме дека сега е времето да се отворат овие прашања. Го поддржуваме Договорот од Преспа, но напоредно ќе интервенираме со амандмани откако Владата ќе го достави предлогот. Не кажуваме ништо ново, нема нови работи. Ќе бараме целосна еднаквост на Албанците во Македонија, Албанците не може да се третираат како малцинство и ќе бараме албанскиот јазик да биде официјален – вели Фадил Зендели, заменик на Касами, за „Порталб“.

Тој не кажува дали својата поддршка за другите амандмани ќе ја условат со поддршката на нивните.

И Алијанса за Албанците, како што претходно најавуваше, ќе поднесе амандмани за албанскиот јазик и за преамбулата на Уставот.

– Ние предупредивме дека ќе поднесеме амандмани, но првин ќе го видиме владиниот предлог, за да видиме што содржи, и потоа ќе решиме. Ќе поднесеме амандмани за преамбулата и за албанскиот јазик – изјави пратеникот Сурија Рашиди за „Порталб“.

Албанските партии од владината коалиција, пак, порачуваат дека сега е најважно да се донесат уставните измени за да стапи на сила Договорот од Преспа и да се отвори евроатлантската патека на Македонија. Артан Груби од ДУИ порачува дека амандмани за албанското јазично прашање и за менување на преамбулата ќе бидат само дневно-политичка пропаганда и се „продавање магла“.

-Амандмани треба да се поднесуваат само за предложените членови на Уставот, а не и за други нешта. Овој неписмен, незналечки фолклоризам на ситните партии зборува за отсуство на политичко-партиски идентитет и зборува за недостиг на знаење, некреативност и за неуспешен обид да се наметнат како фактор на мала врата, но го немаат клучот да ја отклучат. Оние што ги затвораа очите и молчеа кога се остваруваа националните права, денес, заостанати и со незнаење, откако преспаа 15 години, се обидуваат да продаваат магла. Патот на земјата кон НАТО и ЕУ не смее на никој начин да биде попречен, а најмалку за сувопарна пропаганда – вели Груби во изјава за „Порталб“.

И од БЕСА на Африм Гаши велат дека е битно да се усвои Преспанскиот договор и, според нив, сега нема поголем интерес за Албанците од влезот на Македонија во НАТО.

Весел Мемеди од НДП, вели дека не треба процесот на спроведување на Договорот од Преспа да се условува со други амандмани, оти тоа би им служело на деструктивните сили во земјава и во регионот.

И од ДПА велат дека не е променет нивниот став дека ќе го поддржат Договорот од Преспа, пишува „Порталб“.


Села ќе бара во Уставот и во пасошите да стои „Албанци/граѓани на Северна Македонија“


Скопје, 24 јули, 2018 - 13:59 (META) 

Претседателот на Алијансата за Албанците, Зијадин Села, на прес-конференција во Собранието порача дека го поддржува договорот со Грција, но дека има забелешки. Тој рече дека при менувањето на Уставот, неговата партија ќе бара во пасошите и во Уставот за македонските Албанци да стои „Албанци/граѓани на Северна Македонија“.

Села рече дека е незадоволен од постигнатото на лидерските средби и дека албанскиот опозициски блок не бил соодветно застапен.

– Во делот на патните исправи каде стои „Македонци/ граѓани на Северна Македонија„, ќе бараме за Македонците да биде така, а за Албанците да стои „Албанци/ граѓани на Северна Македонија“ и така за сите народи кои се набројани во преамбулата. Преку процесот на уставни измени ќе бараме во преамбулата сите народи да се чувствуваат еднакви. Треба да покажеме европски ставови. Носител на суверенитетот се сите народи и граѓани и тоа треба да се отсликува – рече Села.

Дополнително, Алијансата за Албанците ќе бара во преамбулата на Уставот за службените јазици и да се внесе албанскиот јазик.


Владата на Груевски потрошила најмалку 19 милиони евра за книги што не се користат (2 дел)


Скопје, 8 јули, 2018 - 23:20 (META) 

Илјадници лошо преведени книги од помпезно насловениот проект на владата на Груевски „1.050 книги“ скапуваат по влажни магацини. Деветнаесет милиони евра завршија во темните депоа во Скопје и Гостивар. „Порталб.мк“ влезе во мемливите депоа полни со лошо преведени и преплатени книги за коо никој сега не презема одговорност и нема идеја што да прави.

Автор: Фатбарда Цури

1-от дел од сторијата.

Лошиот квалитет на преводот е една од причините зошто овие книги не се користат од студентите, а реакции имаат и од професорите. Според извештаите на МОН, сите овие книги ги исполниле критериумите само од технички аспект (надворешен изглед). Одговорноста за квалитетот на преводите паѓа врз издавачките куќи. Што се однесува до контрола на тој квалитет, тоа не е побарано и не е направено од министерствата.

-Обврските и одговорностите за преводот им припаѓаат на издавачките куќ„ – ни потврди и екс министерката Дескоска. (10.04.2018)

Главниот критериум на министерствата за избирање на една издавачка куќа била најниската цена на понудувачот. Издавачките куќи професионалната способност требало да ја докажат само со документите: листа и примерок на издадена литература во последните 3 години со тираж над 1.000 примероци по издание, и изјава за бројот и квалификационата структура на вработените што ќе ги ангажира за реализација на предметниот договор, вклучувајќи ги и лицата кои ќе бидат ангажирани за стручната редактура, лектура и компјутерска обработка.

Во договорите склучени од министерствата со издавачките куќи, не е предвидена казна или раскинување договор во случај на неквалитетен превод. Од нив исто така не побарано да набројат јасни критериуми за избирање на преведувачи и лектори.

Подолу се договорите со издавачките куќи. Договорот е со издавачката куќа. „Нам Прес“. Со членовите 3, 14, 15, 16 се дефинираат сите должности на издавачите и на набавувачот, односно владината институција. Со членовите 18, 19, 20 се дефинираат условите за раскинување на договор:

Clenovi na dogovorot (3) Clenovi na dogovorot (14,15) Clenovi na dogovorot (16) Clenovi na dogovorot (20)
Според неофицијалните информации на „Порталб.мк“, преведувачи на книгите особено од првата фаза, освен професорите, биле и поединци кои држат настава по англиски јазик и литература во средни училишта. Имало и од тие кои имаат завршено само високо образование и употребувале Google Translate, но оваа информација јавно никој не сакаше да ни ја потврди. Покрај тоа, студент ни потврди дека една од книгите по хемија е делумно преведена од страна на студентите, на кои трудот им бил „исплатен“ со положен испит, а не со пари.

„Органска хемија” – еклатантен пример за научни невистини

Издавачката куќа „Просветно дело“ потпишала договор со МОН за објавување на книгата “Органска хемија” од авторот Џон Мекмури. Книгата не се користи од страна на студентите, бидејќи содржи научни невистини кои што се резултат на несоодветниот превод.

Научни и јазични грешки само во некои делови три страници на книгата „Органска хемија“.

kimia
Околу 50 јазични и професионални грешки ја има само една страница од книгата. Има моменти кога електронското оптоварување е означено со минус (-) а отсуството на електрони во хемиска врска со плус (+), како и случаи каде масата е заменета со тежина. Не дека книгата не е потребна, туку таа не нуди научни факти, а учениците сè уште учат од скрипта, преведена од професорот Агим Шабани, од Одделот за хемија на Универзитетот во Тетово.

Тука може да се најде книгата со грешките, и белешките на професорот.

-Книгата на Mекмури е една од десетте најдобри книги, но таа ни ден денес не се користи од страна на нашите студенти, бидејќи содржи бројни јазични грешки. Истата ја имам преведено од оригиналот и таа ја користам. Јас би препорачал книгата да се преведе од почеток, бидејќи мојата варијанта е скрипта, а не книга – вели професорот Шабани. Agim Shabani
Сличен проблем може да се најде и кај книгата „Етнографија“, на кој посочи емисијата „360 степени“.

 

Преведувачи: Немаме поим каде се наоѓаат книгите

„Порталб.мк“ најде двајца од преведувачите кои беа ангажирани за превод на книгите од македонски на албански јазик. Ни тие немаат повратна информации за тоа како изгледа финалната верзија на книгите што ги превеле.

Поранешниот професор по Методологија на Педагошкиот факултет, сега во пензија, Азиз Шеху вели дека преводот го добил откако бил контактиран од фирмата „Арт Студио“, фирма која што не фигурира во списокот на издавачките куќи кои склучиле договор со МОН. Тој вели дека покрај него, во преводите била вклучена и неговата сопруга, на негова иницијатива и без паричен надомест – тој само сакал преводот да биде направен како што треба.

Шеху, исто така вели дека од четирите наслови што ги превел, ниту еден од нив не можел да го најде во библиотеката со 1.000 книги во Трговскиот центар во Скопје, и ниту пак му била дадена некоја копија. Тој вели дека дури не знае како изгледа конечната верзија на ниту една од нив.

Азиз Шеху-Јас работев од професионален, а мојата сопруга од јазичен аспект. Јас го сторив тоа за да бидам сигурен дека преводот ќе биде во ред, бидејќи не знаев кој ќе го лекторира подоцна. Требаше да ми кажат дека завршила првата верзија на контрола. За време на лектурата нешто може да се промени, со што можеби јас не би се согласувал. Сè уште немам информации дали излегла и првата книга која што сум ја превел пред четири години. Од издавачката куќа, ми се јавија по телефон, и ми рекоа дека се заинтересирани да им преведам книги. Прифатив, иако плаќањето беше минимално – вели Азиз Шеху.

Во меѓувреме, друг професор по математика, Музафер Беќири вели дека не успеал да ги препорача книгите од овој проект на своите колеги или студенти, бидејќи тој самиот не бил поканет на нивните промоции.

-Веќе 16 години сум пензиониран и искрено немав прилика да се видам со универзитетските професори за да им ги препорачам овие книги. За нивното промовирање биле ангажирани други луѓе и за жал во овие промоции, јас како преведувач не бев поканет. Можам да кажам дека сум превел околу 40 наслови, и дека имам планирано оваа година да преведам уште една книга која што има околу 600 страници. За жал, објавените книги ги немам – рече Беќири.

Овој владин проект сите обврски за квалитет им ги довери на издавачките куќи, што, според професорот Шеху, не требаше да се случи. Тој предлага дека за такви проекти првично треба да бидат формирани комисии во МОН и книгите да бидат преведени директно од англиски, а не од македонски, како што беше досега.

Magazina në Gostivar 2
-Работата треба да биде многу поорганизирана и да не биде оставена на било кого. Не треба да се остави на издавачките куќи, затоа што тие не можат да ги најдат соодветните луѓе за превод, а уште помалку за лекторирање и уредување. Треба да се види кој е преведувачот, кој знае англиски, а кој македонски и албански. Јас сум преведувал од македонски. Имаше случаи кога се мешаа поимите за м­­аса и сила. Брзината и забрзувањето исто така беа измешани -, вели професорот Шеху.

Утре ќе читате: КОИ СЕ ИЗДАВАЧКИТЕ КУЌИ КОИ ДОБИЛЕ ПАРИ?

Оваа новинарска истражувачка  сторија е поддржана од Фондацијата Отворено општество – Македонија. Содржината е единствена одговорност на авторот и на ниту еден начин не може да се смета дека ги изразува гледиштата и ставовите на Фондацијата Отворено општество – Македонија.FIOOM logo new 2011


За два месеци сајтот на Владата ќе биде тријазичен – македонски, албански и англиски


Скопје, 20 март, 2018 - 14:37 (META) 

Владата очекува за два месеци да ја подготви својата официјална веб-страница и на албански и на англиски јазик.

„Според досегашната динамика и план, очекуваме веб-страната на владата за два месеци да почне со објава на содржини на албански и англиски јазик“, одговорија од владината прес служба на прашањето на „Portalb.mk“ зошто веб-страницата е само на македонски јазик.

Од владата велат дека „во тек е процес на подготовка и обезбедување технички услови за квалитетна изработка на верзија на веб-страницата на влада на албански и на англиски јазик. Во моментов се преведуваат статичните содржини на веб страницата. До овој момент преведени се и објавени неколку клучни документи како: програма на Влада за 2017-2020, План 3-6-9 и извештајот за 100 дена Влада“.

Од вчера веб-страницата на Собранието целосно функционира на четири јазици – македонски, албански, англиски и француски.

Веб страницата на претседателот Ѓорге Иванов е на македонски и на англиски јазик.


Веб-страницата на Собранието со целосно функционална верзија на албански јазик


Скопје, 19 март, 2018 - 17:11 (META) 

Неколку дена откако беше изгласан Законот за употреба на јазиците, веб-страницата на Собранието има и целосно функционална албанска верзија, како и верзии на англиски и на француски, пишува „Порталб“.

Иако и претходно имаше албанска верзија на собраниската веб-страница, многу од содржините од македонската верзија ги немаше и на албански.

Веб-страницата на претседателот на државата Ѓорге Иванов е со македонска и англиска верзија.

На прашањето од „Порталб“, од Владата неофицијално одговориле дека се очекува наскоро и на нивната веб-страница да профункционира верзијата на албански.


Заев: Одлуката на Иванов е флагрантно кршење на Уставот


Скопје, 16 март, 2018 - 12:21 (META) 

Законот за употреба на јазиците нема ништо да се промени во Македонија ниту ќе ја наруши нејзината заедничка иднина. Апелирам да се пушти законот да живее, да се почитуваат институциите, а Уставниот суд и Венецијанската комисија да се изјаснат по него, изјави премиерот Зоран Заев.

– Да го оставиме законот за употребата на јазиците да го види денот. Мене ми е жал што претседателот на државата одлучи буквално да не го почитува Уставот и објави по втор пат дека нема да го потпише законот. Тоа не е добро, тоа е флагрантно кршење на Уставот на Македонија и секако институциите немаат право да дозволат тоа да се случи. Но, истовремено тоа за мене значи кукавичлук, да не се дозволи законот да живее заради тоа што ако се пушти законот да заживее конечно ќе ја реализираме последната правна обврска од Охридскиот договор. И сите ќе видат дека нема да има ниту Тиранска агенда во Македонија, дека Македонија нема да биде држава на Албанците или не знам кои од малцинските заедници во државата – рече Заев одговарајќи на новинарски прашања на маргините на Форумот за владеење на правото во ЈИЕ.

Тој истакна дека овој закон не е изгласан скришно и заткулисно како што порано се правело, туку девет месеци била отворена дебатата.

– Ајде сите да се фокусираме и да му дадеме шанса на ова наше мултиетничко општество каде што сите граѓани ќе бидат еднакви согласно Уставот и ќе ги користат своите права. Со овој закон дадено е едно ускратено прво на граѓаните од помалкубројните заедници – вели премиерот.

Според него, законот треба да се потпише, да се достави до Уставниот суд и Венецијанската комисија, но и јасно да се каже дека во Штип, во Гевгелија, во Струмица не мора никој да зборува албански јазик.

– Убаво е граѓаните Албанци да си го користат својот мајчин јазик во општините каде што се повеќе од 20 отсто, Ромите во единствената ромска општина во Европа да го користат својот јазик, Турците во Гостивар, Србите во Куманово итн. Апсолутно незаборавајќи дека официјален службен јазик во Република Македонија е македонскиот јазик и притоа овој закон дополнително го прецизира и начинот и употребата на македонскиот јазик за кое што беше отворена дилема и прашање во државата – додаде Заев.


Заев: Законот за јазиците треба да се донесе оваа недела


Скопје, 12 март, 2018 - 10:26 (META) 

Оваа недела треба да се донесе Законот за јазиците, рече претпладнево премиерот Зоран Заев, одговарајќи на новинарско прашање на прес конференција со претседавачот на Советот на министри на БиХ, Денис Звиздиќ.

– Знаете дека 9 месеци е отворена дебатата, и за мене прашањето за Законот за употреба на јазиците е затворено и тој треба што поскоро да се донесе. Порано се носеа вакви закони со завршување на парламентарните избори, пред изборот на владата. Сега е поинаку, девет месеци е отворена дебатата. Сите кажаа сѐ што имаа да кажат. Тоа е едно уставно право што не е реализирано. Да го оставиме нека се реализира, нека има своја имплементација, и ќе видиме сите дека не е нешто што е тешко или болно, туку ќе ни помогне сите заедно подобро да се разбираме. Владата е стабилна и мнозинството во Парламентот расте и ќе расте. Еве, уште се разговара, но оваа недела треба Законот за јазиците да се донесе – рече Заев.


Тачи: Иванов не може да го запре официјализирањето на албанскиот јазик


Приштина, 23 јануари, 2018 - 22:04 (META) 

Во интервју за „Дојче веле“, косовскиот претседател Хашим Тачи ја критикува одлуката на македонскиот претседател Ѓорге Иванов да не го потпише законот за јазиците.

– Што се однесува до одлуката на претседателот Иванов, тоа е за жалење. Таа одлука е производ на надминат менталитет, но и тоа прашање ќе биде затворено еднаш и засекогаш, без оглед на неговото мислење – вели Тачи во интервјуто.

Косовскиот претседател е убеден дека законот ќе биде донесен и тоа, според него, никој не може да го сопре.